አዲሱን ድረ ገጽ ይሞክሩ!
አዲሱን ድረ ገጽ ይሞክሩ!

በተራራማ አካባቢዎች ተጠብቆ የኖረ ዕውቀት

ባለፉት መቶ ዘመናት በተራራማ አካባቢዎች የሚኖሩ ሰዎች የመኖሪያ አካባቢያቸው አመቺ ባይሆንም እንዴት ኑሯቸውን አሸንፈው እንደሚኖሩ ተምረዋል። የተራራ ነዋሪዎች መሬታቸው ከሁለት ሺህ ዓመት ግብርና በኋላ እንኳን ለምነቱን እንዳያጣ ያስቻለ እርከን ሠርተዋል። የደጋ አካባቢዎችን ተቋቁመው ሊኖሩ የሚችሉ እንደ ላማና ያክ ያሉትን የዱር እንስሳት አላምደው የቤት እንስሳት አድርገዋል። የተራራ ነዋሪዎች ያካበቱት ባህላዊ ዕውቀት ለሁላችንም ኑሮ አስፈላጊ የሆኑትን ተራሮች  ጠብቆ ለማቆየት እጅግ አስፈላጊ ሊሆን ይችላል።

የወርልድ ዋች ኢንስቲትዩት ባልደረባ የሆኑት አለን ቴን ደርኒንግ “በሁሉም ክፍለ ዓለማት ሥልጣኔ ያልደረሰባቸው ሰፊ አካባቢዎች የሚጠበቁት በአካባቢው ነዋሪዎች ብቻ ነው። እነዚህ ሰዎች የዘመናዊ ሳይንስ ቤተ መጻሕፍት እንኳን ሊተካከሉ የማይችሉት የእውቀት ክምችት አላቸው” ብለዋል። ይህ የዕውቀት ክምችትም ቢሆን እንደ ሌሎቹ የተራራማ አካባቢ ሀብቶች ጥበቃ ሊደረግለት ይገባል።

የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት የአካባቢ ጥበቃ ፕሮግራም 2002ን ‹‹ዓለም አቀፍ የተራሮች ዓመት›› ሲል ሰይሞታል። የዚህ ፕሮግራም አደራጆች የሰው ልጅ ሕልውና ምን ያህል በተራሮች ላይ የተመካ መሆኑን ለማስገንዘብ “ሁላችንም የተራራ ሰዎች ነን” የሚል መፈክር አውጥተዋል። የዓለም ተራሮች እንዴት ያለ ችግር እንደተደቀነባቸውና እነርሱንም ለመጠበቅ የሚያስችል መፍትሔ መፈለግ አስፈላጊ እንደሆነ ለማስገንዘብ ጥረዋል።

ጉዳዩ ይህን ያህል አሳሳቢ እንደሆነ ተደርጎ መታየቱ በእርግጥም ተገቢ ነው። በኪርጊስታን በተደረገው የቢሽኬክ 2002 የዓለም ተራሮች የመሪዎች ስብሰባ ላይ ዋነኛው ተናጋሪ “ተራሮች የበርካታ የተፈጥሮ ሀብት ምንጮች እንደሆኑ ተደርገው ቢታዩም ለእነዚህ አካባቢዎች ነዋሪዎችና ለሥነ ምሕዳራቸው ዘላቂነት በቂ ትኩረት አይሰጥም” ብለዋል። (የኢንተርኔት ቤተ መጻሕፍት)

***

ያልተመለሱ ጥያቄዎች

ያሁኑ ጥያቄ፡-

ትናንትም ነበረኝ ዛሬም ጠይቃለሁ፣

ነገ እንዳልጠይቅ ግን አሁን መልስ እሻለሁ፡፡

      በጤና፣ በልማት በሌሎችም ዘርፎች፣

      በግልፅ ይታያሉ ያሉብን ችግሮች፡፡

      ነገር ግን ችግሩን በማስወገድ ፋንታ፣

      ሁል ጊዜ አያለሁ የጥናት ጋጋታ፡፡

      ተጠንቶ ያለቀው እንደአዲስ ሲጠና፣

ከዚያም ይቀጥላል የማያልቅ ሥልጠና፡፡

በሥልጠናው ላይም ጥያቄ ሲነሳ፣

<span style="font-size: 12.0pt;mso-bidi-font-size:11.0pt;line-height:200%;font-family:&quot;Ge" ez-2","sans-serif"'="">#<span style="font-size:12.0pt;mso-bidi-font-size: 11.0pt;line-height:200%;font-family:&quot;Ge" ez-2","sans-serif"'="">$

እሰከ መቼ?

  • አፀደ ውድነህ “የድንጋይ መጽሐፍ ነው” (2005)
  •  

እጅ አፍ እና ምላስ

እጅ፣ ሥራን መደብ አድርጎ፤ ቃልን አፍን አንደበትን ኃይልን ሥልጣንን ወዘተ. ያሳያል፡፡ እጅ ቃል መባሉም አፍ ሲናገር እጅም እንደ ምላስ እየሠራን የቃል አጋዥ ረዳት ከቃል ጋር የሥራ ተባባሪነት ያለው ከመሆኑም በላይ፤ የቃል ምትክ፤ የቃል ልዋጭ፤ ስለ ቃል ሆኖ የቃል ንግግርን ወክሎ (በምልክት) የሚገልጽ የሚያስረዳ በመሆኑ ነው፡፡

አፍ፣ መደቡ በከንፈርና በከንፈር መካከል ያለው ክፍት ኅዋ ሲሆን፤ ምላስ በሱ ውስጥ ስላለ ቋንቋ ይሆናል፡፡ የፈረንጅ (የፍሬንች) አፍ፣ የእንግሊዝ አፍ፣ የመስኮብ አፍ … ይባላል፡፡ አፌን ይዤ ሲል ጠበቃዬን፣ ተከራካሪ የሚሆንልኝን ወኪሌን አስተርጓሚዬን ማለቱ ነው፡፡

‹‹እንዲሁም፤ አፉን ሲያሾል፣ አፉን ሲያሞጠሙጥ፣ አፍ አፉን አሉት፤ ቀንድ ቀንዱን አሉት›› ዝም እክም ጭጭ አሰኙት ማለት እንደሆነ የተሰወረ አይደለም፡፡

ምላስ፣ የአፍ ውስጥ ኅዋስ፣ የመብል የነገር መሣሪያ ሲሆን ያለእርሱ መነጋገር ስለማይቻል፤ አንደበት ቋንቋ ልሳን ይባላል፡፡ ያለእሱ መሣሪያነት ቃልና ቋንቋም ሊኖር አይችልም፡፡

  • መሸሻ ግዛው ‹‹አጋቶን›› (1963)

***

 

ፀጉራሙ ባለመንጃ ፈቃድ

      ወጣቱ የመንጃ ፈቃድ ስላወጣ መኪናቸውን መጠቀም ይችል እንደሆነ ካህን አባቱን ጠየቃቸው፡፡ “አባቱም የትምህርት ውጤትህን ካሻሻልህ፣ መጽሐፍ ቅዱስህን ካጠናህ ፀጉርህን ከተስተካከልክ በጉዳዩ ላይ ልንገጋገር እንችላለን” አሉት፡፡

      ልጅየው ከወር በኋላ ነገሮችን አስተካክሎ መኪናቸውን መጠቀም ይችል እንደሆነ በድጋሚ ጠየቃቸው፡፡ ‹‹ውጤትህ ተሻሽሏል መጽሐፍ ቅዱስህንም በትጋት አጥንተሃል፡፡ ሆኖም ፀጉርህን አልተቆረጥክም›› አሉት፡፡

“አባዬ፣ ስለዚህ ጉዳይ ብዙ ሳስብ ነበረ፡፡ የሶምሶን ፀጉር ረጅም አልነበረምን? ሙሴና ኖህ እንዲሁም ኢየሱስ ረጅም ፀጉር አይደል የነበራቸው?”

“እዚህ ላይ እውነት አለህ፣ ልጄ አሉ አባቱ “ነገር ግን እነዚህ የጠቀስካቸው ሁሉ የሚጓዙት በእግራቸው ነበር፡፡”
                          

  • አረፋዓይኔ ሐጐስ “የስኮትላንዳውያን ቀልዶች” (2005)

***

የገጽ ቁጥር

 

ቀላል…?!

ወ/ሮ ጦቢያ ማታ፣ ባሏ ሲያነብ የነበረውን ጋዜጣ ነጠቅ አድርጋ በዓይኖቿ ትንሽ ከዳሰሰች በኋላ፣ ‹‹አይገርምም!? ፖለቲከኞች ሲባሉ፣ በሥልጣን ላይ እያሉ ምንም ማስታወስ አይፈልጉም፡፡ ከሥልጣን ሲባረሩ ወይም ሰበብ ተፈልጎላቸው ከርቸሌ ሲወርዱ ግን ትዝታቸውን መዘክዘክ ይጀምራሉ!›› አለቻ፡፡ ቀላል…?!

  • ምስጋናው አየነው ‹‹የቀልዶች ወላፈን›› (1997)

*********

ብስክሌት

ብስክሌት አዲስ አበባ ከተማ የገባው በ1893 ዓ.ም. ነው፡፡ የመጀመሪያዋ ብስክሌት አዲስ አበባ እንደገባች ምኒልክ ዘንድ ቀረበች፡፡ ዳግማዊ አፄ ምኒልክም ብስክሌቷን ተመልክተው ‹‹… ከአሻንጉሊት ትንሽ ሻል ትላለች፡፡…›› ማለታቸውንና ነድተው እንዲያሳዩዋቸውም መጠየቃቸውን ጉኦዶሮፕ ጽፏል፡፡ ምኒልክ የብስክሌቷን አነዳድ ከተመለከቱ በኋላ ተደንቀው ‹‹ያልገባኝ ነገር እግር ከመወዛወዝ ካለረፈ ድካሙ ምን ቀረለት›› አሉ፡፡ የዕለቱ ዕለትም አነዳድዋን አስተምሩኝ ብለው ካባቸውን ጥለው ልምምድ መጀመራቸውን ቪክቶር ጉኦዶሮፕ ጽፎላቸዋል፡፡

***

አሳራሹ ዝንጀሮ

 አንድ ዝንጀሮ ያገባት ሚስት ‹‹ምን ሀብት አለህ? ብላ ስትጠይቀው ‹‹በየሜዳው ያለው እርሻ ሁሉ የማን ይመስልሻል? የእኔ እኮ ነው›› አላት፡፡ ከዚያ በኋላ ሁለቱም ተጋብተው ወደ እየርሻው ከምር ለመዘንጠል ሲሄዱ ገበሬ በወንጭ ድንጋይ ያካልባቸው ጀመር፡፡ ሚስቱም አዝና ‹‹ምነው ይህ ሁሉ ማሳ የእኔ ነው ብለኸኝ አልነበረም እንዴ? በምን ምክንያት ነው ገበሬው ሁሉ በጠላትነት የተነሳብን?›› ስትለው ‹‹እንግዲህ እኛም የእኛ ነው እንላለን፤ እነርሱም የእኛ ነው ይላሉ፡፡ ቀስ ብለን በዘዴ እየተሹለከለክን አበላሉን ለማወቅ ብልሃት ሊኖረን ይገባል፡፡ የወንጭፍ ድንጋይ ሲመጣ ይህን ሳንቃ የመሰለ ደረትሽን ገልጠሽ በማሳየት ፈንታ፤ ጎንበስ ብለሽ የማሳለፍ ብልሃትና ጥበብ ይኑርሽ›› ሲል መከራትና በዚሁ ተስማሙ ይባላል፡፡

  • መክብብ አጥናው ‹‹ሁለገብ የአእምሮ ማዝናኛ›› (2005)