አዲሱን ድረ ገጽ ይሞክሩ!
አዲሱን ድረ ገጽ ይሞክሩ!

እንደ ጨው ሀብቷ መሠረተ ልማት ያልሞላላት አፍዴራ

አፍዴራ በነበራት የጨው ክምችት የታወቀችው በኢትዮጵያና በኤርትራ መካከል የተፈጠረውን ግጭት ተከትሎ ነው ፡፡ ከቀይ ባህር ይገባ የነበረው የምግብ ጨው አቅርቦት በግጭቱ ምክንያት መቋረጡ አገሪቱ በአፍዴራ ያላትን የጨው ክምችት መለስ ብላ እንድታይ ያደረገና ጨው ለመግዛት ይወጣ የነበረውን የውጭ ምንዛሪ በእጅጉ ያስቀረ ነበር፡፡ በአፍዴራ ሐይቅ 292 ሚሊዮን ቶን የጨው ክምችት አለው፡፡ በ1992ዓ.ም. እንደተቆረቆረች የሚነገርላት አፍዴራ ወረዳ ዘጠኝ ቀበሌዎች አሏት፡፡ አቶ ሙሳ መሐመድ የአፍዴራ ወረዳ አስተዳዳሪ ሲሆኑ፣ ሻሂዳ ሁሴን በወረዳዋ የመሠረተ ልማት እንቅስቃሴ ዙሪያ አነጋግራቸዋለች፡፡

ሪፖርተር፡- በወረዳዋ ምን ያህል ሰዎች ይኖራሉ?

አቶ ሙሳ፡- የሕዝብና የቤት ቆጠራ የተደረገው ባለፈው 2004 ዓ.ም. ነው፡፡ በወቅቱ በነበሩት አንዳንድ ሁኔታዎችና የመንገድ ችግር ነዋሪዎቹ ሙሉ በሙሉ አልተቆጠሩም፡፡ በዚህ መልኩ የተቆጠሩ ነዋሪዎች 32,000 ብቻ ናቸው፡፡

ሪፖርተር፡- በወረዳዋ ያለው የልማት ሁኔታ ምን ይመስላል?

አቶ ሙሳ፡- የልማት ሥራ የተጀመረው ከሁለት ዓመታት ወዲህ ነው፡፡ በአካባቢው የመጠጥ ውኃ ለማግኘት እንኳን ከፍተኛ ችግር ነበር፡፡ ነዋሪዎቹ የመጠጥ ውኃ የሚያገኙት ኪሎ ሜትሮችን ተጉዘው ከሎጊያ ነበር፡፡ አሁን ይኼንን ለማስቀረት ተችሏል፡፡ ነዋሪዎች ቢያንስ ውኃ ፍለጋ ሎጊያ ድረስ እንዳይጓዙ ለማድረግ ተችሏል፡፡ 4,200,000 በሆነ ወጪ የውኃ ማጣሪያ ማሽን ገዝተን ነዋሪው የመጠጥ ውኃ የሚያገኝበትን ሁኔታ አመቻችተናል፡፡ በሌሎችም አራት ቀበሌዎች ላይ የውኃ ቁፋሮ ተደርጓል፡፡ በሌላ አንድ ቀበሌ ላይ ለመቆፈርም በዝግጀት ላይ ነን፡፡ ሁሉም ተጠናቅቀው በዚህ ዓመት አገልግሎት መስጠት ይጀምራሉ ብለን እንገምታለን፡፡

      ተበታትነው የሚኖሩ ሰዎችን መምራት አስቸጋሪ በመሆኑ በዚህ ዓመት መንደር ማሰባሰብ ጀምረናል፡፡ ሦስት ቀበሌዎችን ለማሰባሰብም አቅደናል፡፡ በመጪው ዓመትም እንደዚሁ ሦስት ቀበሌ እያልን ሕዝቡን ለማሰባሰብ እየሠራን እንገኛለን፡፡ መንደር የማሰባሰብ ሥራ በተከናወነባቸው ሥፍራዎች ላይ እርሻ እየተሞከረም ይገኛል፡፡ በወረዳው ያለውን የጤና ሽፋን ለማስፋፋትም የተለያዩ ጥረቶች እየተደረጉ ይገኛሉ፡፡ በአምስት ቀበሌዎች ላይ የጤና ሽፋን ለማድረስ ተችሏል፡፡ ሁለት ጤና ጣቢያዎች ሲኖሩ የተቀሩት ጤና ኬላዎች ናቸው፡፡ በሌሎቹ ቀበሌዎች ላይ የጤና አገልግሎቱን ተደራሽ ለማድረግ ሞባይል የጤና አገልግሎት በመስጠትና አምቡላንሶች በመጠቀም እየተሠራ ይገኛል፡፡

ሪፖርተር፡- የወረዳዋ ኢኮኖሚ በምን ላይ የተመሠረተ ነው?

አቶ ሙሳ፡- የወረዳዋ ኢኮኖሚ የተመሠረተው በጨው ላይ ነው፡፡ ነዋሪዎቹ ከብት አርቢዎችና ከቦታ ቦታ እየተንቀሳቀሱ የሚኖሩ ነበሩ፡፡ በአንድ አካባቢ ተረጋግቶ መኖርን ለማስለመድ በተደረገው ጥረትም በወረዳው የሚገኙ አምስት ቀበሌዎች በአንድ ቦታ ላይ ተረጋግተው እንዲኖሩ አስችሏል፡፡ የተቀሩትን አራት ቀበሌዎችም በመንደር በማሰባሰብ አንድ ቦታ ላይ እንዲኖሩ ለማድረግ እየሠራን ነው፡፡

ሪፖርተር፡- ከጨው ምርት ጋር በተያያዘ የተለያዩ ችግሮች እንዳሉም ይነገራል፤ በዚህ ረገድ ምን ይላሉ?

አቶ ሙሳ፡- በፊት የጋራ ድጋፍ ማኅበር ነበር፡፡ ጨውን አዮዳይዝድ ማድረግ ከተጀመረ በኋላ አሠራሮች ተሻሽለዋል፡፡ ያለ ፋብሪካ ትዕዛዝ ጨው መውጣት እንደማይችልም መንግሥት ወስኗል፡፡ አዮዳይዝድ ያልተደረገ ጨው ወደ ገበያ ያስገባ ሰው ከፍተኛ ቅጣት ስለሚቀጣ ማንም አዮዳይዝድ ያልሆነ ጨው ወደ ገበያ ማስገባት አይችልም፡፡ ከዚህ ቀደም ጨው ላይ ምን ያህል መጠን ያለው አዮዲን መቀላቀል አለበት የሚለውም አይታወቅም ነበር፡፡ አሁን ግን ተስተካክሏል፡፡ በወረዳዋ ከፍተኛ የጨው ክምችት አለ፡፡ አምና ብቻ ወደ ስምንት ሚሊዮን ኩንታል ጨው ምርት ነበር፡፡ ወደ ገበያ ገብቶ በጥቅም ላይ የሚውለው ግን ከሦስትና አራት በመቶ ያነሰ ነው፡፡ ይህም የሚሆነው ወደ ገበያው የተትረፈረፈ ምርት ገብቶ በአገሪቱ ኢኮኖሚ ላይ ችግር እንዳይፈጥር ነው፡፡

ሪፖርተር፡- በአፍዴራ ምን ያህል ጨው አምራቾች አሉ?

አቶ ሙሳ፡- 415 ባለሀብቶች ጨው ያመርታሉ፡፡ በተጨማሪም በ20,000 ካሬ ቦታ ላይ  የአካባቢው ተወላጆች ሃያ ሃያ እየሆኑ ይሠራሉ፡፡ ከዚህ ቀደም የነበረው ገቢ ዝቅተኛ ነበር፡፡  ለሠራተኛ የሚከፈለውና ነዳጅና ጨው የሚመላለስበት ጋሪ ለመግዛት የሚወጣው ወጪ ከፍተኛ ስለነበር ከወጪ ገቢ የሚቀረው አነስተኛ ነበር፡፡ በተለይም ለጋሪ የሚወጣው ወጪ በጣም ከፍተኛ ነው፡፡ አንድ አዲስ ጋሪ ከአንድ ጊዜ በላይ ጥቅም አይሰጥም፡፡ ወዲያው ይበላል፡፡ ስለዚህም ጋሪ በየጊዜው ለመግዛት እንገደዳለን፡፡ ውኃ ቅዳ ውኃ መልስ ዓይነት ነበር፡፡ ከጨው ሽያጭ የሚገኘው ገንዘብ ለተለያዩ ዕቃዎች መግዣና ለሠራተኛ ክፍያ ይውል ነበር፡፡ ሰውም ለፍቶ የሚያገኘውን ገንዘብ የመቆጠብ ባህል አልነበረውም፡፡ አሁን ግን በወረዳው የባንክ አገልግሎት አለ፡፡ ነዋሪዎቹም መቆጠብ ጀምረዋል፡፡ የጨው ዋጋም ከፍ ብሏል፡፡

ሪፖርተር፡- በወረዳዋ ተዘዋውረን ለማየት ሞክረን ነበር፡፡ የኤሌክትሪክ አገልግሎት አለመኖሩን ታዝበናል፡፡ ነዋሪዎችና በአካባቢው ያሉ የተለያዩ የጨው ፋብሪካዎችም መቸገራቸውን ገልጸውልናል፡፡ በአፍዴራ የኤሌክትሪክ አገልግሎት ተደራሽ ለማድረግ የተጀመሩ እንቅስቃሴዎች አሉ?

አቶ ሙሳ፡- በዓለም ባንክ ትብብር የኤሌክትሪክ አገልግሎት በአፍዴራ ለማስገባት እንቅስቃሴ ተጀምሯል፡፡ የስቴሽን ቦታም ተመርቷል፡፡ በዚህ ዓመት ለዘጠኙም ቀበሌዎች መድረስ ባይቻልም ቢያንስ ለተወሰኑት እንደሚደርስ እንገምታለን፡፡

ሪፖርተር፡- በአፍዴራ አብዛኛዎቹ መኖሪያ ቤቶች ጊዜያዊና ከሳጠራ፣ ከቆርቆሮና ከላስቲክ የተሠሩ ናቸው፡፡ ይኼ ከምን አንፃር የሆነ ነው? ቋሚ ቤቶችን የመገንባት ሐሳብስ አለ?

አቶ ሙሳ፡- ቤቶቹ የተሠሩት በቀላሉ በእሳት ሊቀጣጠሉ ከሚችሉ ከሳጠራና ፕላስቲክ በመሆኑ ከዚህ ቀደም ሦስት ጊዜ የእሳት አደጋ ተከስቶ የብዙዎች ገንዘብና ንብረት ተቃጥሏል፡፡ ይኼንን ተመልክተን ንግድ ባንክና አንበሳ ባንክ እዚህ አገልግሎት እንዲሰጡ፣ የነዋሪዎችም ገንዘብ በባንክ እንዲቀመጥ አድርገናል፡፡ የከተማው ደረጃና ገጽታ ለማስተካከል ፕላን አውጥተናል፡፡ አንዳንድ ቦታዎች ላይ በፕላኑ መሠረት ቤቶችና ድርጅቶች እየተገነቡ ነው፡፡ ጊዜያዊ ቤቶች እንዳይገነቡም ከልክለናል፡፡ በፕላኑ መሠረት መሥራት የሚችል ሰው ካለ ይሥራ ብለን እየጠበቅን ነው፡፡ አንድ የውጭ ባለሀብትም ኮንዶሚኒየም ቤቶች ለመገንባት እንቅስቃሴ ጀምሯል፡፡ ይህ እንደ ሌሎች የአገሪቱ ክፍሎች የቤት ተመዝጋቢዎች ገንዘብ እየቆጠቡ የሚያገኙት ዕድል ነው፡፡ ጅምሮቹ አፍዴራ አሁን ያላትን ገጽታ እንደሚያሻሽለው እምነት አለን፡፡

ሪፖርተር፡- በአፍዴራ ከፍተኛ የመንገድ ችግር አለ፡፡ ይኼንን ለማስተካከል ምን ታስቧል?

አቶ ሙሳ፡- የመንገድ ግንባታ ጉዳይ የፌዴራል ሥራ ነው፡፡ በቅርቡ 20 ኪሎ ሜትር የአስፋልት ግንባታ ለማሠራት ጨረታ ወጥቶ ነበር፡፡ ነገር ግን ጨረታው ባልታወቀ ምክንያት ተሰርዟል፡፡ ወደ ኤርተአሌ የሚወስደውን መንገድም ለማስገንባት ዕቅድ ተይዟል፡፡ ይሁን እንጂ መቼ ይጀመራል የሚለው ገና አልታወቀም፡፡

ሪፖርተር፡- አካባቢው የተፈጥሯዊ መስህብ መገኛ እንደመሆኑ ከጨው ጎን ለጎን  ቱሪዝም ዋነኛ የገቢ ምንጩ ሊሆን ይችላል፡፡ ይሁንና የጎብኚዎችን  ፍሰት  የሚያበረታቱ ደረጃቸውን የጠበቁ እንደ ሆቴል፣ ምግብና መንገድ ያሉ አገልግሎቶች የተሟሉ አይደሉም፡፡ ይህ ለምን ሆነ?

አቶ ሙሳ፡- ለጎብኚዎች የሚያስፈልጉ አገልግሎቶች ጭራሽ የሉንም፡፡ ብዙ ጎብኚዎች ይገባሉ፡፡ ነገር ግን ማረፊያ ቦታ ባለመኖሩ ይቸገራሉ፡፡ ለዚህም በዚህ ዓመት ከክልል ቱሪዝም ቢሮ ጋር ተነጋግረን ሆቴል ለመሥራት አስበናል፡፡ ከዚህም ውጪ ያሉ ችግሮችን ከመንግሥት ጋር በመነጋገር መፍትሔ እንሰጣለን፡፡

ሪፖርተር፡- በአፍዴራ የሚመረተው ጨው የአገሪቱን የጨው ፍላጎት የያዘ ሲሆን፣ በአገሪቱ ኢኮኖሚ ዕድገት ላይም ቦታ አለው፡፡ ይሁንና የዚህ ሀብት መገኛ የሆነችው አፍዴራ ገና ድክድክ ማለት እንኳን አልጀመረችም፡፡ ይኼ ከምን አንፃር የሆነ ነው?

አቶ ሙሳ፡- አፋር ክልል በጠቅላላው የልማት ተጠቃሚ አልሆነም ነበር፡፡ በዚህ ሁለት ዓመታት ውስጥ ግን ጥሩ እንቅስቃሴዎች እየታዩ ነው፡፡ እስከአሁን ለነበረው ችግር ምክንያት የአመራር ድክመት ነው እንጂ ሌላ አይደለም፡፡ መንግሥት ዓመትዊ በጀት ይመደባል፡፡ ነገር ግን የተመደበው በጀት ለተባለለት ዓላማ ሲውል ብዙም አይታይም፡፡

ሪፖርተር፡- ከጎሳ መሪዎች ጋር ያላችሁ መስተጋብር ምን ይመስላል?  

አቶ ሙሳ፡- የጎሳ መሪዎች ከመንግሥት ጋር የሚያወዳድራቸው ጉዳይ የለም፡፡ አንዳንድ ጉዳዮች ወደ መንግሥት ሳይደርስ እዚያው ይጨርሳሉ፡፡ መንግሥት የሚመለከተው ጉዳይ ሲሆን ግን ያለነሱ ጣልቃ ገብነት ይሠራል፡፡ የመንግሥት የመንግሥት ነው የኅብረተሰብ ደግሞ የኅብረተሰብ ነው፡፡

ሪፖርተር፡- የወረዳዋን መሠረተ ልማት ከማሟላት አንፃር የታሰቡ ሥራዎች ካሉ ቢነግሩን?

አቶ ሙሳ፡- ሁለት ነገሮችን አስበናል፡፡ በአራት ቀበሌ የሚገኙ ልጆች የሚማሩበት ትምህርት ቤት ለመክፈት አሊያም ሆስፒታል ለመገንባት አስበናል፡፡ ለዚህ የሚሆን ገንዘብ አስቀምጠናል፡፡ ነገር ግን ያለን አቅም ውስን በመሆኑ ከሁለት አንዱን ማሠራት ብቻ ነው የምንችለው፡፡ የትኛው ቅድሚያ ይሰጠው የሚለውን ነገር ገና ውሳኔ ስላልተሰጠበት በመጠባበቅ ላይ ነን፡፡