ከስንቱ ጋር ተጋፍቶ ይቻላል?

እነሆ መንገድ። ከመገናኛ ወደ ኮተቤ ልንጓዝ ነው። ሾፌርና ወያላ ጎማ ተንፍሶባቸው እየቀየሩ ናቸው። በዚህ ስንሞላው በዚያ እየፈሰሰ፣ በዚያ ስናጠጣ በዚህ እየደረቀ፣ ደግሞ ወዲያ ስናፍስ ወዲህ እየተዘረገፈ ጉዳያችን ሁሉ በዋለበት ይቀራል። ‹አንድ አይፈርድ አንድ አይነድ› ሆኖ ሰሚ ያጣው ኑሯችን ነገር ያብሰለስለናል። ተብሰልስለን የማንበስል፣ ተንተክትከን የማንገነፍል፣ ተንዶቅዱቀን የማንከነበልበት ምክንያትም ግራ ነው። እንዲያው ዝም፣ እንዲያው ዝም። ይህ ነው የለ፣ ያ ነው የለ። ብቻ መጓዝ። መሄድ፣ መሄድ፣ መሄድ! ፌርማታችን የትየለሌ፣ ባጣ ቆያችን እልፍ። ዘመን በዘመን ቢባዛ ሰቀቀናችን ጫፍ የማይደርስብን፣ ለአፍታ ከገዛ ህሊናችን መተያየትና ማውጋት የፈራን ጤዛዎች. . . ፡፡ ፍጥረት በምኞቱ ቀለበት፣ በመሻቱ ስልቻ እየተወ በከንቱነት የሚጋራው ጎዳናም አይናገር አይጋገር፣ እንዲያው ዓይን ዓይናችን ሲል ታሪክ መመዝገብ አቁሞ ተውሳክ ብቻ የወረራት ዓለም ውስጥ ያለን እንመስላለን።

ሣር ያለ ሐሳብ እየለመለመ፣ የሜዳ አበባ ያለአትክልተኛ እያበበ፣ አዕዋፍ ያለጭንቅ አየሩን እየቀዘፉ የሰው ልጅ ለአንገት ማስገቢያ፣ ለዕለት ጉርሱ ሲታመስ . . . ‹ሳቅ ሳቅም፣ እንባ እንባም› ይላል። ፍልስፍናችን ያው የድግግሞሹ ሕይወታችን ውልድ ነውና ተደጋገመ ብሎስ ማን በምን ጥበቡ ይጠይቀናል? በዛ፣ አነሰ የማን ቃላት ናቸው? ዝምታስ ማን ያፀደቀው ሕገ መንግሥት ነው? የመሬት ነው? የሰማይ? ስንጠይቅ ውለን ስንጠይቅ ብናድር ቋቱ አይሞላም። የድካማችን ደመወዝም የሰቀል ሽርፍራፊ አትሰፈርም። እንዲሁ ድካም፣ እንዲሁ ዋይታ፣ እንዲሁ ነገር፣ እንዲሁ ሁካታ እንደ ቀንና ሌት፣ ወራትና ዘመናት ይፈራረቃሉ። መቆም የሚባል ነገር አይታሰብም። እንኳን ለመቆም እየተፍጨረጨርን ተኝተንም ካልተገላበጥን አይሆንም። ምናልባት የዘመኑ መርህ መገላበጥ የሆነው ለዛ ይሆን?

ወያላው የሰበሰበውን ገንዘብ ደጋግሞ እየቆጠረ ወደ ሰማይ ቀና ብሎ ይፈዛል። ክርኑን የሚያስደግፍባት የተሳፋሪ መቀመጫ ላይ የተሰየመው ተሳፋሪ፣ “አይዞህ ገንዘብ ካለ ዝናብም ባይኖር በሰማይ መንገድ አለ፤” ይለዋል። “አይቀርም ይህ ዕድሌ አንድ ቀን የአውሮፕላን ‘አውታንቲ’ እስኪያደረገኝ እጠብቃለሁ። እዚያ ‘ሒተር’ ይዘህ ባትገባም፣ እንስሳት መጫኛ ውስጥ ባትደበቅም ዕድሜ ለአየር ንብረት መዛባትና ለሙቀት መጨመር በብርድ ቀዝቅዞ በድን ሆኖ መድረስ ቀርቷል፤” እያለ የአንድ ቀን የስደት ህልሙን ከልቡ ያጫውተዋል። “በሊቢያ ሲገርመን መሰደድ በሱዳን፣ በቦሌ ጀመርነው ደግሞ ብለን ብለን፤” ይላል መሀል መቀመጫ የተቀመጠው ጎልማሳ። ይኼኔ ጎን ለጎን የተቀመጡት የእምነት አባቶች ተያይዩ። ቄሱ፣ “ዕድሜ ለአየር ንበረት ለውጥና ሙቀት መጨመር አልክ አንተ? እግዚአብሔር ይቅር ይበልህ። አንተ ገና ለገና ያለቪዛ አውሮፕላን ጉያ ተደብቀህ የመሰደድ ሐሳብ አለህና ሌላውን ድርቅ ሲጫወትበት አይገድህም? ነውር አይደለም? እንዲህ ነው የምናስተምራችሁ?” ብለው ሲሉ ሼኩ ፈንታቸውን፣ “አላህ ይኼን እየሰማ እንዴት የባሰ መዓት አያመጣብን? አፉ በለኝ ማለት ይበጃል እንጂ፤” ብለው ተናገሩ።

አጥብቆ ጠያቂው በውፍረቱ አጨናንቆን የተቀመጠው ወጣት ዘሎ ገባና፣ “እንዲህ መሳ ለመሳ ተቀምጠው በአንድ አፍ ስለ ንስሃ የሚሰብኩ የሃይማኖት አባቶች አሉን። ከጥንት ሲወርድ ሲዋረድ የምንኮራበት ባህልና ወግ አለን፡፡ ለፈጣሪ የቀረብን ነን ባዮች ነን። በነካ እጃችን መመፃደቃችን የትና የት ነው? ከአፍሪካ ቀዳሚ ስንል አይደክመን፡፡ ከዓለም ደረጃ አያጣንም ስንል እንውላለን። ዛሬም ግን ዝናብ ያጥረናል። ተውትና ሌላውን ምንድነን ግን እኛ?”ብሎ ሲደነፋ ቄሱ ዘወር ብለው አይተውት፣ “ወንጌል ‘ይኼ ሕዝብ በአፉ ያከብረኛል ልቡ ግን እኔ ዘንድ አይደለም’ እንዳለው ሆኖብን ይሆናላ። እናንተ የዚህ ዘመን ልጆች ሲነግሯችሁ አትሰሙም። ገንዘብ ገንዘብ ብላችሁ ልትሞቱ ነው። ፀሎታችሁ ዝናብ ሳይሆን ገንዘብ አዝንብልን ሆኗል። በዚህ የተነሳ ሰማዩም ይደርቃል። ኪሳችሁም እንደ ሆዳችሁ አይቶ አየሁ አልል አለ፤” ብለው ሲቆጡ ከጎኔ የተቀመጠችዋ፣ “ችግሮቻችን በጠቅላላ አንድ የበላይ አካል ላይ ካልተላከኩ ችግር መሆን አይችሉም ተብሏል እንዴ?” ብላኝ ፈገግ አለች። እህ በማን እናላክ ቆንጂት? በማን ይላከካል?

ጉዟችን ቀጥሏል።  ጋቢና ከተቀመጡት አንዱ በስልክ ይነታረካል። “ስማ ስልኩ እኮ የሚሠራው በካርድ ነው ፍሬ ፍሬውን አውራ፤” ይላል። “እንኳን ስልኩ ሰውም በካርድ መሥራት ጀምሯል ኧረ. . .” ይላል ከመጨረሻዎቹ በዚያ ጥግ የተቀመጠው። “ታዲያ ካርድ መሙላት ያቃተው አለቀለት በለኛ?” ስትል ከሾፌሩ ጀርባ የተቀመጠች ዘመናይ ከሩቅ ቅርብ ሆና ማይኩን ተቀበለችው። “ለስንቱ ይሆን ከሆዳችን ቀንሰን ካርድ እየሞላን የምንዘልቀው? ያም አምጡ ይኼም አምጡ ባይ ሆኗል፤” ይላል ከጎኗ የተቀመጠ ቀጠን ያለ ወጣት። ሁሉም አጉርሱኝ ባይ ሆነ ብሎ ዝም ምንድነው ልጄ? ንሳ ሁሉም ካልክ ዘንዳ አንተንም ጨምርና ንስሐ ግባ፤” አሉት ሦስተኛው ረድፍ ላይ የተቀመጡት።

“አይ አባት ጣት መቀሳሰሩን ትተን ሸክማችንን በጋራ መሸከም ብናውቅ እስከ ዛሬ እርስ በርስ በዓይነ ቁራኛ ስንተያይ እንኖር ነበር?” ቢላቸው ከሰውነቱ ወይ  ከኑሮ ማንኛው እንደከበደው ያላወቅንለት ወጣት መልሰው፣ “እሱስ ልክ ነህ ልጄ። ምን ይደረግ የአንዱን ሥጋ አንዱ መሸከም እያቃተው እኮ ነው፤” አሉት። ነገር በፈስቡክ ብቻ የሚገባውና እሱም የተዘጋበት  ዝም ሲል ሌላው ሳቀ። አዛውንቱ በፈገግታ ጣልቃ ገብተው፣ “ይኼን ካወቅክ ዘንድ ሆድ አየሁ ማለትን እንደማያውቅ ከተረዳህ ይኼ ሁሉ ስብ ምንድነው? ለሰማዩም ለምዱሩም እኮ አይበጅም። ኧረ ለጤናም ጥሩ አይደለም፤” ብለው ሲሉት ወጣቱ ወዲያው የጨዋታውን መንፈስ ቀየረው። የሰውነቱ ውፍረት አገር እንደ ነቀዝ እየሰረሰረ ከሚያፈርሰው ‘ብቻዬን ጠብድዬ ልሙት’ ብሂል ጋር መነካካቱ አናደደው መሰል ቁጣው የድምፁ ስርቅርቃ መሀል አታሞ እየደለቀ፣ “መሆንን ትተን መምሰል መምሰል ካልን አይቀር ምናለበት እኛስ ስብ ጠናባቸው ብንባል? ቀለን ተቀብረን ማን አከበረን?” ብሎ አዋዝቶ የልቡን ተናገረ። ስንቱ ነው ግን የልቤን ልናገር እያለ ልቡን የሚያጣው እናንተ?!

ወያላው ሒሳብ እየተቀበለ ነው። ፍጥነትና ታታሪነት በሥራ መንፈሱ በኩል ሲያፈተልክ ይታያል። “ምናለበት ሁሉ እንዳንተ ሥራውን አክባሪ ቢሆን?” ትለዋለች አንዲት ወጣት። ቀና ብሎ እያያት። ይስቃል “እውነት ለመናገር እኮ የድህነታችንን ያህል አይደለም ሥራ ላይ ያለን ትጋት፤” ትላለች አስከትላ፡፡ “ታዲያስ!” ይቀበላል ከወዲያ፣ “ከአስተናጋጅ እስከ ሚኒስትር ድረስ እኮ ጥቂት ሠርቶ ብዙ ማረፍ የሚታየው ነው የተጠራቀመው። በመሠረቱ ያለጠንካራ የሥራ ባህል ልማትና ለውጥ እንዴት ሊመጣ እንደሚችል አይገባኝም፤” ሲል ጎልማሳው ከኋላ መቀመጫ ረድፍ ደግሞ ተሳፋሪው እርስ በርሱ እንዲህ ይባባላል።

አንደኛው፣ “እኔን እኮ የማይገባኝ ያላደገብንን የሥራ ባህል በመርህና ፉከራ በአንድ ሌሊት ሊያሸክሙን ሲጥሩ ነው፤” ይላል። አንደኛዋ ደግሞ “ዝም በላቸውማ የስንቱን አገር ልምድና ተሞክሮ ሲያበጥሩ ምነው ሮም በአንድ ቀን እንዳልበቀለች ሳያዩት ቀሩ?” ስትል ይሰማል። “ወትሮም መሠረት ያለው አካሄድና ዕድገት ሲለምድብን እኮ ነው። መንግሥትስ ቢሆን ያው የዚህ ኅብረተሰብ ወኪል አይደል? ከፈረሱ ጋሪው ቢቀድምበት ያው የእኛንም ባህሪ ማንፀባረቁ እኮ ነው፤” ይላል ሦስተኛው ሰው። “ለማንኛውም የፀረ ሽብር ሕግና አዋጅ ቃል በቃል እንደሚተረጎምልን ሁሉ ጠንካራ የሥራና የትጋት መንፈስ ባለቤት መሆን የምንችልበት ተሞክሮ ጭምር ቢያጠናልን ጥሩ ነበር፤” ብላ ስትል የመጨረሻዋ፣ ከአገር ፖለቲካ የቀደመበት ዘመን መሆኑን ያወቀች አትመስልም። አሁን እስኪ በዚህ ጊዜ ይኼ ይወራል?!      

ወደ መዳረሻችን ተቃርበናል። በሾፌሩ ትይዩ መስመር መጨረሻ ጥጉን ይዞ የተቀመጠ ጎልማሳ ስልክ ይዟል፡፡ “ይሰማሃል? እኔ ይሰማኛል። አንተ ይሰማሃል? ይሰማኛል፣ ይሰማኛል፤” ይላል እየደጋገመ። “ታዲያ ከተሰማው ወደ ገደለው አይገባም? ምን ጆሯችንን ያሰማዋል?” ስትል ከሾፌሩ ጎን የተሰየመች ተሳፋሪ ደግሞ እኛ ድረስ ይሰማል፡፡ ሾፌሩ “ምን ታደርጊዋለሽ? ባለመደማመጥ ያሳለፍነው ጊዜ ቀላል ስላልሆነ እኮ ነው። ድንገት ስትደማመጪና ኔትወርኩ ጥርት ሲል እንዴት ግራ አይገባሽ?” አላት። “ግን  እንኳን ሰው የሚናገረውን ራሳችን የምናወራውን ሳይቀር እናዳምጣለን ብለህ ነው?” ተግባብተዋል። “እሱ ላይ መጣሽ አየሽ። የአራዳ ልጅ የሚመቸኝ ለዚህ ነው። ለምሳሌ ሩቅ ሳትሄጂ የአስተዳዳሪውንና የአመራሩን ‘ፑትለካ’ ረስተሽ ከእኔ ብትጀምሪ፣ የምናገረውን የማዳምጠው ማታ ቀን የሠራሁትን ገንዘብ ስቆጥር ብቻ ነው። አስገባው እስኪ፤” ብሎ ታክሲዋን አቆማት። ወያላው ከፍቶ ያስገባል።

ጉዟችን እየተገባደደ ነው፡፡ አጠገቤ የተቀመጡት አዛውንት ተሳፋሪዎች በሙሉ እየሰሙዋቸው፣ “እኔ የምለው ግን ኅዳር በጤናው ነው? በመጣ በሄደ ቁጥር እንዲህ ሳል በሳል የሚያደርገን?” ብለው ጠየቁ። ያ ፌዘኛ ወጣት ይህቺን ያዘና፣ “አድሟል ይላሉ፤” አላቸው። “ምን አደረግነው ልጄ?” ሲሉት አዛውንቱ፣ “ሰው በአገሩ እንደ ሰው በማይቆጠርበት፣ ማንም ጉልበተኛና ቀማኛ እየተነሳ ያሻውን በሚያግበሰብስበት፣ ለደካማ ተቆርቋሪ በታጣበት ጊዜ እንዴት ብዬ ወረርሽኙን ልርሳው ይላል አሉ?›› አለ ቧልተኛው የምሩን ለማስመሰል ተኮሰታትሮ። “አገሩ ተወሯል በለኛ?›› ሲሉት፣ ‹‹ያውስ ከላይ እስከ ታች ነዋ። ስንቱን ቆሻሻ አቃጥለን ይቻላል?›› አላቸው። ወያላው ‹መጨረሻ› ብሎ ባይሸኘን ኖሮ ቧልቱ በስፋት ቀጥሎ ነበር፡፡ ለመሆኑ መድረሻችን ቅርብ ባይሆን ኖሮ ከስንቱ ጋር ተገፋፍተን እንችለው ነበር? መልካም ጉዞ!