ወይ አለመተዋወቅ!

 

ሰላም! ሰላም! ሰው ዘንድሮ ምን እንደበላ ወይም ምን እንዳበሉት አላውቅም ከራስ በላይ አዋቂ ሆኗል። ለራስ የሚያውቅ ጠፍቶ ምክር በዱላ በሆነበት አገር፣ ሰው ለመምከር የሚያዘው ሠልፍ የታክሲ ሠልፍን ያስንቃል። እውነቴን ነው የምላችሁ። እናት ልጃቸው ሞተ አሉ። በእንባ ዓይናቸው ሊጠፋ ደረሰ። ኋላ ቀብረው ሲመለሱ ማልቀሱን ትተው ኩላቸውን ተኳሉ። ወዳጅ ዘመድ ነኝ ባይ አሽሟጠጣቸው። በኩሉ ምክንያት ነዋ። ኋላ ምን አሉ አሉ እንግዲህ? ከእኔ የቀረበው ሄዶ ለእናቱ ይንገራት ሲሉ፣ ከእናት በላይ አውቃለሁ ያለ አፉ እንደተጠመዘዘ ቀረ። ታዲያ እኔን እኮ የከበደኝ ይኼ ነው። ድሮ ድሮ ሰው አንድ ነገር ብሎ ተንኩሷችሁ የመልስ ምት ስትሰርቡለት ገብቶት ዝም ይል ነበር። የዛሬ ሰው ግን እሱና እሱ ከሚያስበውና ከሚያወራው በላይ ሌላው የሚለውን መስሚያ የለው። ‹መስሚያዬ ጥጥ ነው› ሲል ለካ ትውልዱ ወዶ አይደለም አትሉም?

እናላችሁ በቀደም አንዱ፣ ‹‹አንበርብር ለምን ለራስህ አታውቅም?›› አለኝ። ይኼውላችሁ ነገር ፍለጋ። ‹‹እሺ ምን ብዬ ልወቅ?›› ስለው፣ ‹‹አለ የተባለ ሁላ ገንዘቡን ወደ ውጭ አገር እያሸሸ በዶላርና በዩሮ እያስቀመጠ አንተ ለምንድነው ዝም ብለህ የምታየው? ይኼ አገር ተስፋ አለው ብለህ ነው?›› ብሎ ገና ምንም ሳልለው በአገሬና በእኔ ላይ እኩል ሳቀ። ‹‹አይ ምን መሰለህ. . .›› ምናምን እያልኩ ገና መናገር ስጀምር፣ ‹‹ዝም ብለህ እኔን ብትሰማኝ ይሻልሃል። ከአንተ የበለጠ ስለገንዘብ የሚያውቅ የለም። ምን አለፋህ ይኼን አገር አምነህ የላብህን ለማንም ከምትበትነው አሽሸው፤›› ሲለኝ ቀስ ብዬ እንደምንም በሰበብ አስባብ ከእሱ ከራሱ ሸሸሁ። ለዓይን ከአፍንጫ የቀረበ አለ እስኪ አሁን? ታዲያ ምን ልክፍት ነው አፍ አፍ አፋችንን እያለ አላስቀምጥ የሚለን? ኧረ ምን ጉድ ነው!

መቼም ይህቺ ጨዋታ ብዙ ሳታስወራን አትቀርም። ከራስ በላይ ራሳችን ንፋሱን ካላሸነፍን እያሉ የሚገጥሙትን ትግል ለማን ልንገረው? የሚያስብል ነው። ይኼውላችሁ እኛ ዘንድ አንድ የጎረቤቴ ልጅ አለች። ዓመት አልፎ ዓመት ሲተካ ዘንድሮማ ካላገባች ጉድ ነው ይባባላል መንደርተኛው። ከሚባባለው መሀል ደግሞ ስንቱ መሰላችሁ ተፋቶ የሚኖረው። ልጅቷ መቼም ሲፈጥራት ውብ ናት። አንድ ቀን ተስቶኝ ማንጠግቦሽ ፊት ስለዚችው ሸጋ ልጅ ሲወራ፣ ‹‹ውቤ ከረሜላ የተዘፈነው መቼም ለእሷ መሆን አለበት. . .›› ብዬ ሳምንት ሙሉ ምስር ብቻ በልቻለሁ። ኩርፊያ መሆኑ ነዋ። መቼም የማትቀና ሚስት ስጠኝ አይባል ነገር፡፡ ሚስት ለባሏ ባል ለሚስቱ፣ ዜጋ ለአገሩ አገር ለዜጎቿ ካልቀናች ምኑን ኑሮ ምኑን ትዳር ይበላል? ታዲያ ይህቺው ትዳር ፈላጊ ስትወጣ ስትገባ ያም ያም አውቆ ‹ጓደኛሽን አታስተዋውቂንም እንዴ አንቺ? የት ነው ምትደብቂው› እያለ ይጠዘጥዛታል።

ልጅት ደግሞ ‹ማማዬ ማማዬ› ሲዘፈን ተወልዳ መሥፈርቷ በቴስታ የማይማታ፣ የት ወጣሽ የት ገባሽ የማያበዛና ሌሎች ‹ማማዬ ማማዬ› የሚለው ዘፈን ላይ ያሉት ሂሶች ሲነሱ የማያነሱት ሰው ነው ምትፈልገው፡፡ ትወጣና መንገድ መንገዱን ስታይ ትውላለች፡፡ ‹‹አንቺ ልጅ ማግባት የምትፈልጊው ትራፊክ ነው? መንገደኛ? ››እያሉ እናቷ ሳይቀሩ ያሾፋሉ፡፡ እህሳ? መንገዱ ግጭት ብቻ አይደል? ነጂው ይጋጫል፡፡ ተነጂውም ይሞታል፡፡ ይኼን ዓይታ አላገባም አለች፡፡ ‹ለምን?› ስትባል ‹‹ከዚህ ሁሉ ገጭና ተገጪ አንዱ ባሌ ቢሆን መንገድና አመል አይለቅምና ማታ ቤቱ ገብቶ ነይ ልግጪሽ ማለቱ አይቀርም፤›› ብላ አረፈችው፡፡ ጉድ እኮ ነው፡፡ ይኼ ወሬ ተነዛ ማለት እንግዲህ አስቡት፡፡ በትራፊክ አደጋ አንደኛ መሆናችን አልበቃ ብሎ ባለመጋባት ሰንጠረዥም ቀዳሚ ልሆን ነው ማለት ነው። ወይ እነ ማማዬ!

እናላችሁ ስለዚህ ገንዘብን በውጭ ምንዛሪ ገንዘብ ስለማሸሽ ነገር ሰሞኑን ብዙ ስሰማ ነበር። ከግብርና መር ኢኮኖሚ ወደ ኢንዱስትሪ መር የምንሸጋገረው እንግዲህ በዚህ አያያዛችን መሆኑ ነው። ‹‹እኔን የሚገርመኝ ግን በቃ ሁሉም ሰው የሚያስበው አንድ ዓይነት ነገር ነው ማለት ነው?›› አለኝ በቀደም የባሻዬ ልጅ ነገሩን አንስቼለት። ‹‹እንዴት?›› ስለው ‹‹ሠርተህ ሠርተህ ሲጠራቀምልን ለምንድነው ከትልቅ ቤት፣ ከቅንጡ አውቶሞቢልና ከውስኪ ቤት ሌላ ማሰብ የማንችለው?›› ሲለኝ፣ ‹‹ነገር አታምጣ!›› ብዬ እንዳልሰማ ሆንኩበት። ነገር ፈርቼ እንጂ በውስጤ የሚብላላው መዓት ነው። በተለይ ስለእኛ የምናወራቸው ነገሮችና የምናደርጋቸውን ፍየል ወዲያ ቅዝምዝም ወዲህ ነገሮች ሳይ ሳቄም እንባዬም እኩል ይመጣሉ። ለምሳሌ ብዬ ላስቆጥራችሁ። ለምሳሌ አገር አገር እያሉ ለመጮህና ለመተማማት አንደኞች ነን። ከዚያስ አትሉም?

ዘወር ተደርገን ስንታይ ተውት ሌላውን፣ ለአካባቢያችንን ፅዳት መጠበቅ ግድ የማይሰጠን ሆነን እንገኛለን። ‹እከሌ ሀብታም ነው ግን አይሰጥም። አቤት ተሸክሞት ሊሞት ነው? ወይስ መቃብር ቤት ሲወርድ ሊንተራሰው ነው?› እያልን ባላሀብቱን ሁሉ ስናማ ላየን ከእኛ በላይ ተመፅዋችና የተቸገረ የሚረዳ ያለ አይመስልም። ነገር ግን እንዲያ ከምንለው ውስጥ እንደ አቅሚቲ የምናከራያት ቤት ያለችን ሰዎች የተከራይ ለቅሶና ብሶት አልታወቀን ብሎ በወር በወር ኪራይ የምንጨምር ሆነን እንገኛለን። እንዲያው እሱን ትታችሁት የቤት ውስጥ ሠራተኞቻችንን በትህትናና በወንድም በእህትነት ስሜት የምንከባከባቸውስ ስንቶቻችን ነን? ታዲያ ዛሬ ብርን በውጭ ምንዛሪ እየተኩ ሀብት ከአገር ያሸሹ ብሎ የሚያማን ምንም የማያውቀን ነው!

ያለመተዋወቅን ነገር ሳነሳ አንድ ነገር ትዝ አለኝ። የትናንትን አያድርገውና ከአምስትና ከስድስት ዓመታት በፊት አዲስ አበባን በቀበሌያቸው ስም በቁጥጥራቸው ሥር ያዋሉ ማፊያዎች እንደነበሩ የምታውቁ ታውቃላችሁ። መቼም አልሰማንም አላየንም ባይ ካለ ይገርመኛል። ስንቱ ሚስቱን በአደባባይ ተቀማ? ስንቱ ገንዘቡን ተነጠቀ? ስንት ልጃገረዶች ያለፍላጎታቸው ተገደው ተደፈሩ? ስንቱ የፍትሕ ያለህ ብሎ እሪ አለ? የሰማ አልነበረም። ምክንያቱስ ካላችሁ አለመተዋወቅ። ሕዝቡ ያውቃቸዋል፡፡ አውቋቸው ይፈራቸዋል፡፡ መንግሥት ‹ኧረ በሕግ አምላክ አንድ በልልን› ሲባል ምንድነው የምታወሩት? ይል ነበር አሉ። አሉ ነው እንግዲህ። የአሉባልታ መብታችን መቼም አልታገደም። ኋላ አንድ ቀን ከእነዚያ ጎረምሶች መሀል አንደኛው ይሞታል አሉ። ኮንሰርት ይዘጋጅ ይባላል፡፡ ሬዲዮና ቴሌቪዥን በእጃቸው ነው አሉ። ባነር ተሰቀለ። ፍላየር ተበተነ፡፡ በቀረው ደግሞ ማታ ማታ እየዞሩ በየመሸታ ቤቱ ትኬት መሸጡን ተያያዙት፡፡

እንግዲህ ስላለመተዋወቅ አይደል የምናወራው? ያው እንደለመደው አንዱ ጥጋበኛ በዕድሜ ጠና ወደሚል ወደ አንድ ሰው ጠጋ ብሎ 15 ትኬቶች ያስቀምጣል። ‹‹ምንድነው?›› ይላል ሰውዬው። ‹‹ጓደኛችን በድንገት ስለሞተ ለእሱ መታሰቢያ ኮንሰርት እያዘጋጀን ነው። እና አሁን ወሬ ሳታበዛ የ15ቱን ትኬት 5,000 ሺሕ ብር ዱብ በል. . .›› ይላል አሉ። ጉድ እኮ ነው። ይኼ ሁሉ እንግዲህ ተወልደን ባደግንባት አዲስ አበባ ነው። ሰውዬው፣ ‹‹እኔ የምትለው ሊገባኝ አልቻለም፡፡ ይኼ ጓደኛችሁ ለአገር ያበረከተው አስተዋጽኦ ምንድነው? ማነው ስሙ? ይታወቃል?›› ብሎ ሲጠይቅ አሉ ያ ወሮበላ የትም እንደለመደው፣ ‹‹አቦ ምን ወሬ ታበዛለህ? ዱብ በል ብያለሁ ዱብ በል. . .›› ብሎ ማስፈራራት። ለካስ ይኼን ሁሉ የሚባባለው በከፍተኛ ደረጃ የመንግሥት ሹም ሰው ከሆኑ ባለሥልጣን ጋር ኖሯል፡፡ ከዚያማ ምን ይነገራል? ዋጋውን አገኘ፡፡ እኔማ በወሬ በወሬ ይኼን ጉድ ስሰማ ወይ አለመተዋወቅ ጣጣው እያልኩ አገሬን የወረራትን የትዕቢት ቫይረስ ረገምኩ፡፡ ዞሮ ዞሮ ግን ለማለት የፈለግኩት ካልተዋወቅን ካልተጠናናን በቃ አንከባበርም ማለት ነው? ሕግ ብቻ የማይገዛን ለምንድነው? ኧረ ከምን ይሆን የተፈጠርነው? ንገሩኝማ በሞቴ!

በሉ እንሰነባበት። እኔና የባሻዬ ልጅ ተያይዘን በጊዜ ግሮሰሪያችን በረንዳ ላይ ተሰይመናል። አጠገባችን ያለ ዕውቀት በድፍረት ስለዓለም የፖለቲካ አካሄድ አንዱ ይቦተረፋል። ሰምተን እንዳልሰማን ብናልፈው ደግሞ አንዱ በጎን የፊደል ካስትሮን ሞት አስታኮ ስለማያውቀው፣ ስላላነበበው ዲያሌክቲካል ማቴሪያሊዝም ይቀደዳል። የባሻዬ ልጅ፣ ‹‹እንዲያው እንዲህ ኃፍረት ሙልጭ ብሎ ይጥፋ? ሰው ቢሰማኝ ምን ይለኛል? የሚል ይጥፋ?›› ይለኛል። ‹‹ሁሉም ተንታኝ። ሁሉም አዋቂ። ሁሉም የፊቱና የኋላውን እኩል የማወቅ አቅም ያለው ሆኖ የተፈጠረበት እንደዚህ ያለ ዘመን ያለ አይመስለኝም፤›› እያለ የባሻዬ ልጅ ሲናገር አንዱ ብድግ ብሎ፣ ‹‹አንድ ጥያቄ አለኝ፤›› አለ። እሺ ቀጥል አልነው።

እሱም የእኛን ትዝብት ተጋሪ ሆኖ ኖሮ፣ ‹‹እኔ ምንም ሊገባኝ ያልቻለ ጉዳይ አለ። እሱም ምንድነው? ይኼ ሁሉ ተንታኝ፣ ይኼ ሁሉ ምሁር፣ ይኼ ሁሉ ተዋናይ፣ ይሄ ሁሉ መካሪ፣ ይኼ ሁሉ ተሟጋች ባለባት አገር እንዴት ሦስት ሺሕ ዘመን በጦርነት ብቻ አለፈ? ይህቺን ብቻ መልሱልኝ፤›› ብሎ ተቀመጠ። ‹ደህና ነገር የሚያወራ መስሎኝ›  እየተባባለ ሁሉም ፊቱን ከእርሱ አዞረ። ችግር የማይፈታ ዕውቀት፣ አቅጣጫ የማይወስን ትንታኔ፣ ዘዴና ብልኃት የማያፈልቅ ኢንፎርሜሽን፣ እንዲያው ብቻ በየሄድንበት ለወንበር ማሞቂያ አልኩ ለማለት ተብሎ ሲቀደዱ ውሎ ሲቀደዱ ማምሸት፣ ደግሞ ከእሱም ብሶ አለመደማመጥ፣ መናናቅ፣ መገለማመጥ፣ ማን ስለሆንክ? ማን ስለሆንሽ? ስንባባል ስንኖርን አያሳዝንም ግን? መጥኔ! ወይ አለመተዋወቅ! መልካም ሰንበት!