የሜትር ታክሲዎች ታሪፍ ተጨባጭ እውነታውን አላገናዘበም

እሑድ ጥቅምት 27 ቀን 2009 ዓ.ም. በወጣው የሪፖርተር ጋዜጣ የመንገድ ትራንስፖርት ዳይሬክተሩ አቶ ካሳሁን ኃይለማርያም ለሜትር ታክሲዎች የወጣላቸው ታሪፍ ሲበዛ እንጂ የሚያንስ ነው ማለታቸው በርካታ ነገሮችን ያላገናዘበ፣ ተቋማት እንደተቋማት እንዲቀጥሉ የማያደርግ፣ ይልቁንም ግለሰባዊ ተወዳጅነትን ለማትረፍ ሲባል ሕዝብን አገለግላለሁ በሚል ሽፋን የወጣ የማስመሰያ ታሪፍ ነው፡፡

የወጣው ታሪፍ በቂ አይደለም ሲባል ምንን ምክንያት አድርጎ ነው ብለን ካየን፣ የመኪና መለዋወጫ ዋጋ፣ የዘይት፣ የነዳጅ ዋጋ፣ እንዲሁም የአገሪቱን የኑሮ ሁኔታ ነው፡፡ አብዛኛው ባለንብረት ሾፌር ቀጥሮ የሚያሠራ ስለሆነ፣ የሾፌር ደመወዝ በአገሪቱ የደመወዝ ስኬል መሠረት ሲከፈል፣ ባለሀብቱና ማኅበሩ ይኼንን ሁሉ ወጪ አካቶ ምን ያህል ገቢ ሊያገኝ ይችላል? ማኅበሩ በሥሩ ለሚያስተዳድራቸው ሠራተኞችና ለቤት ኪራይ የሚያወጣውን ያካተተ ታሪፍ መውጣት ሲገባው፣ አንድ ሚኒባስ 10 ኪሎ ሜትር 4.50 ይሄዳል ብሎ ከዚህ ጋር ማነፃፀር የአሠራሩን ባህሪ አለማወቅ ይመስላል፡፡

አንድ ሚኒባስ በ4.50 ብር ሒሳብ ብቻ አንድ ሰው ይዞ ይጓዝ ወይ? አንድ ሚኒባስ ሙሉ ሰው ጭኖ በደርሶ መልስ የሚያገኘውን፣ የሚሰራፈውን ወጪ ወራጅም ማሰብ ያስፈልጋል፡፡ ሁሌም ታሪፍ ሲወጣ ያለውን ወቅታዊ ሁኔታ ያላገናዘበና ነዳጅን ያላማከለ ስለሚሆን፣ በትራንስፖርት ዘርፍ የተሰማራው ባለሀብት ሁሌም ቅሬታ ሲያሰማ ቆይቷል፡፡ ቅሬታውን የሚሰማለት ስለሌለ በዚህ ዘርፍ የተሰማራው ባለሀብት ከእጅ ወደ አፍ ለሆነ ኑሮ ተገዷል፡፡ በትራንስፖርት ዘርፍ ከተተመነው በላይ እያስጨመሩ የሚያስከፍሉት እኮ ዋጋው ተመጣጣኝ ስላልሆነላቸው ነው፡፡ ለምሳሌ በዚሁ በአዲስ አበባ ከመገናኛ ወደ ሰሚት ለሚጓዙ የወጣው ታሪፍ 4.50 ቢሆንም ምሽት ላይ የሚከፈለው ግን በእጥፍ አድጎ 10 ብር ይሆናል፡፡ ይህ ለምን ሆነ ብሎ ለሚያይ አንድም ተመላሽ (ተሳፋሪ) ባለመኖሩ ሁለትም ዋጋው በቂ ስላልሆነ ግለሰቦችን ከታሪፍ ውጪ እንዲጭኑ ስለሚያስገድዳቸው ነው፡፡ ስለሆነም በዚህ ታሪፍ ዙሪያ የሚነሳውን ቅሬታ በአግባቡ መመለስ ሲገባ፣ ያልሆነ ምላሽ መስጠት ግን ሕዝብን ከመንግሥት ጋር ቅራኔ ውስጥ የሚጥል መሆኑ ሊታወቅ ይገባል፡፡ የመንግሥት አካላት አሁንም በሰከነ መንገድ ጉዳዩን እንዲያጠኑት እንጠይቃለን፡፡ ጋዜውም አንድ አካል ብቻ አነጋገሮ ለሕዝብ ከማቅረብ ይልቅ ከሁለቱም ወገን ያለውን ጉዳይ በሚዛናዊነት  ቢያወጣ መልካም ነው፡፡

(ተፈራ በልሁ፣ ከአዲስ አበባ)

 

ከአዘጋጁ፡ ውድ አንባቢያችን ስለ አስተያየትዎ እያመሰገንን፣ ያቀረብነው ዘገባ ቃለ ምልልስ መሆኑንና በቃለ ምልልስ ወቅት የሚስተናገዱት ከሌሎች የዜና ዘገባዎች ይልቅ አንድን ወገን በመሞገት የሚቀርቡ መጠይቃዊ ጥንቅሮች እንደሆኑ እየገለጽን ይህ አቀራረብም ከመደበኛው የዜና ዝግጅት የተለየ መሆኑን እንዲገነዘቡልን እንጠይቃለን፡፡

* * *

የንግድ ምክር ቤቶች የሰሞኑ ምርጫ ምን ጉድ እያሳየን ነው?

ስለአዲስ አበባ ንግድና ዘርፍ ማኅበራት ምክር ቤት ዕጣ ፈንታ እንዲሁም የሰሞኑን አስገራሚ የምርጫ ታሪኩን በሚመለከት በሪፖርተር የቀረቡትን ጽሑፎች ተመለከትኩና እኔም የማውቀውንና ሲነገሩ የሰማኋቸውን ለአንባቢያን ለማካፈል ተነሳሳሁ፡፡

የንግድ ምክር ቤቱን ያለፈ ታሪክና አሁን የሚገኝበትን የወደቀ ደረጃ በማነፃፀር በሪፖርተር በቀረበው ጽሑፍ እንደተገለጸው፣ ከአዋጅ ቁጥር 341/95 በፊት ንግድ ምክር ቤቱ ያካሂዳቸው የነበሩ ጠቅላላ ጉባዔዎች በእርግጥም የምክር ቤቱን አባላት አሳታፊ፣ ግልጽና ዲሞክራሲያዊም ነበሩ ይባላሉ፡፡ በግልጽ እንደሚታወቀው በየጠቅላላ ጉባዔዎች ዓመታዊ የሥራ ክንውንና የኦዲት ሪፖርቶችን መርምረው የሚያፀድቁትም ሆነ ለሁለት ዓመት የሚያገለግሏቸውን መሪዎች የሚመርጡት የጉባዔው ተሳታፊ የሆኑት አባላት ናቸው፡፡ ይሁን እንጂ የእነዚህን ጉባዔዎች ሪፖርቶችና ፕሮግራሞች የማዘጋጀት፣ ሒሳቡን በኦዲተር አስመርምሮ የማቅረብና ለሥራ አመራር አባላት ምርጫ ሥነ ሥርዓት አፈጻጸም ተገቢውን ቅድመ ዝግጅት የማሟላት ኃላፊነት የሚያርፈው በምክር ቤቱ ዋና ጸሐፊና በሚመራው ጽሕፈት ቤት ላይ ነው፡፡

በአንጋፋነቱ የሚታወቀው የአዲስ አበባ ንግድ ምክር ቤት ጽሕፈት ቤት፣ ይህን ሥራ ለዓመታት ሠርቶታል፡፡ አሁንም እየሠራው ይገኛል፡፡ ነገር ግን በቀድሞዎቹና በአሁኖቹ የምርጫዎች አፈጻጸም ሥርዓትና ሒደትን በተመለከተ ከፍተኛ ልዩነት እየተንፀባረቀ እንደመጣ ይነገራል፡፡ እንደሚባለው በቀድሞዎቹና ከጥቂት ዓመታት ወዲህ እየተከናወኑ ባሉት ምርጫዎች መካከል ለሚታየው ልዩነት መንስዔው የምክር ቤቱ አመራር ሰጪዎች ምርጫዎችን በሚመለከት ይዘውት የሚነሱት አቋም ነው፡፡ በቀድሞዎቹ ስኬታማ ጠቅላላ ጉባዔዎች ተሳታፊ የሆኑ የምክር ቤቱ አባላት እንደሚሉት በዘመኑ የነበሩ የጽሕፈት ቤት መሪዎችም ሆኑ የጽሕፈት ቤቱ አጠቃላይ ዓላማ በየሁለት ዓመት አንድ ጊዜ የአመራር አባላት ምርጫን የሚያስተናግዱ ጠቅላላ ጉባዔዎች በወጣላቸው እቅድና ፕሮግራም መሠረት መከናወናቸውን ማረጋገጥ የምክር ቤቱን ዕድገት የሚያፋጥኑና የንግዱን ኅብረተሰብ በአገርም ሆነ በዓለም አቀፍ ደረጃ ሊወክሉ የሚችሉ ብቁ የሆኑ መሪዎች ወደ አመራር መድረኩ እንዲመጡ ማድረግ ነበር፡፡ ጽሕፈት ቤቱ ለጠቅላላ ጉባዔዎች የሚያደርገው ድጋፍ ከዚህ ዓላማ በመነጨ ነበር፡፡ አሁን እየታየ የሚገኘው ዓይነት የራስን ጥቅም በመጠበቅና በማስጠበቅ ላይ ያተኮረ የግል አጀንዳ አንግቦ የመንቀሳቀስ ባህሪይ አይስተዋልበትም ነበር፡፡

ነባር በሆነው የምክር ቤቱ ባህል መሠረት ብቁ መሪዎችን ወደ አመራሩ የማምጣቱ ከባድ ኃላፊነት የሚጣለው ለዚሁ ተብሎ ከጉባዔው በፊት በጽሕፈት ቤቱ አሰባሳቢነት በሚቋቋመው የዕጩ አፈላላጊ ኮሚቴ ላይ ሲሆን ለዚህ ኃላፊነት የሚመጥኑ የኮሚቴ አባላትን የማሰባሰቡ ተግባር ራሱ የሚሰጠው ክብደት የምክር ቤት መሪዎችን ወደ አመራር ለማምጣት የሚደረገው ጥረት ከሚኖረው ክብደት የሚተናነስ አልነበረም፡፡ ለኮሚቴው አባልነት የሚመረጡ ሰዎች በአመራር ብቃታቸው በሥነ ምግባራቸው የምክር ቤቱ መሪዎች ሊሆኑ የሚችሉ ሆኖም ቀደም ሲል በአመራር ላይ በመቆየታቸው ወይም በሥራው ባህሪ በምክር ቤት ቆይታ አድርገው አገልግሎት መስጠት የማይችሉ ጠንካራ አባላት ነበሩ፡፡ ለዚሁ ሥራ ከሚሰጠው ትኩረት የተነሳ እነዚህን መሰል የኮሚቴ አባላት የማሰባሰቡና ተልዕኳቸውን እንዲወጡ አስፈላጊውን አገልግሎት አሟልቶ የማቅረቡ ኃላፊነት ቀድሞ የኮሚቴዎች ማስተባበሪያ መምሪያ በኋላም የመንግሥታዊ ጉዳዮች የማኅበራትና ኮሚቴዎች ማስተባበሪያ መምሪያ ተብሎ ይጠራ በነበረው የጽሕፈት ቤቱ አንድ መመርያ ላይ የተጣለ አሠራር እንደነበር ይወሳል፡፡ በቀደመው አሠራር ዋና ጸሐፊዎች ለዕጩ አፈላላጊው ኮሚቴ ሥራ መቃኘት መምሪያውና ኮሚቴው የሚጠይቁትን ከማሟላት ያለፈ የተለየ ሚናም ሆነ ተልዕኮ አልነበራቸውም፡፡ አሁን የምክር ቤቱ አመራሮች በሚያራምዱት የግል አጀንዳና ተልዕኮ የተነሳ ያን ዓይነቱ አሠራር ሙሉ በሙሉ እንዲቀር ተደርጓል በተለይ ከዓመታት ወዲህ የዕጩ አፈላላጊ ኮሚቴ ሥራ መቃኘት መምሪያውና ኮሚቴው የሚጠይቁትን ከማሟላት ያለፈ የተለየ ሚናም ሆነ ተልዕኮ የተነሳ ያን ዓይነቱ አሠራር ሙሉ በሙሉ እንዲቀር ተደርጓል፡፡ በተለይ ከዓመታት ወዲህ የዕጩ አፈላላጊ ኮሚቴ የማቋቋምም ሆነ የኮሚቴ አባላቱን የመመልመል ተግባር በጽሕፈት ቤቱ ሽፋንነት በብቸኝነት የማከናወኑንና የመቆጣጠሩን ተግባር ዋና ጸሐፊዎችና ‹‹ልዩ አማካሪዎቻቸው›› ጠቅልለው ስለያዙት፣ የዕጩ አፈላላጊ ኮሚቴውን እንቅስቃሴ በመዳፋቸው ውስጥ አስገብተውታል የሚለው ስሞታ በይፋ ሲነገር ይደመጣል፡፡

ይህንን ስሞታ የሚያሰሙ ወገኖች በፍርድ ቤት የታገደውን የ2006 ዓ.ም. ጠቅላላ ጉባዔ ምርጫ እንዲሁም መስከረም 26 ቀን 2009 ዓ.ም. በተካሄደው ጠቅላላ ጉባዔ የተከናወነውን አስገራሚ ምርጫ አባላት በዕጩ አፈላላጊ ኮሚቴዎች አሠራር ላይ ለሚያቀርቡት ተቃውሞም ሆነ ስሞታ ትክክለኛነት ማሳያ አድርገው ያቀርቡታል፡፡

ስለዘመኑ ንግድና ዘርፍ ማኅበራት ምክር ቤቶች ምርጫ አጠያያቂነትም ሆነ ስለዕጩ አፈላላጊ ኮሚቴዎች አመሠራረትና በምክር ቤት ኃላፊዎች ፍላጎትና ተጽእኖ ሥር መዋል ተደጋግሞ የሚነሳው ያለምክንያት አይደለም፡፡ የዚህ ችግር ዋነኛ ምንጭና አመራሮቹንም የግል አጀንዳቸውን አንግበው እንዲንቀሳቀሱ ዕድሉን የከፈላቸው አዲሱ የንግድና ዘርፍ ማኅበራት ምክር ቤቶች ማቋቋሚያ አዋጅና በአፈጻጸሙ የተከሰተው ክፍተት ነው እየተባለ በመደጋገም ተነግሯል፡፡

የአዲስ አበባ ንግድና ዘርፍ ማኅበር ምክር ቤት ፕሬዚዳንት ተወዳዳሪነት የቀረቡበት የመስከረም 26 ቀን 2009 ዓ.ም. ምርጫን እንደችግሩ ብቸኛ መገለጫ አድርጎ ማየት ነገሩን አቅልሎ ማለፍ ይሆናል፡፡ ችግሩ ሰንበትበት ያለና የሰፋ ነው፡፡ የችግሩን ጥልቀትና ስፋት ለማየት ወደ ክልሎች ሳይገባ የዚህኑ የአዲስ አበባችንን የንግድና ዘርፍ ማኅበራት ምክር ቤት የምርጫ ታሪክ ማህደር ገለጥ አድርጎ መመልከቱ የሚበቃ ይመስላል፡፡

በ2001 የአዲስ አበባ ዘርፍ ማኅበራት ምክር ቤት ፕሬዚዳንት፣ የንግድና ዘርፍ ማኅበራት ምክር ቤቱ ምክትል ፕሬዚዳንትነት በመሆን ‹‹ሀ›› ብለው ወደ ቦርድ አመራር የመጡ አባል ባለማቋረጥ የአገር አቀፍ ንግድና ዘርፍ ማኅበራትን አዳርሰው መስከረም 26 ቀን 2009 ዓ.ም. በተከናወነው ታሪካዊ የአዲስ አበባ ንግድና ዘርፍ ማኅበር ምርጫ እንደገና ወደ ቀድሞ የአዲስ አበባ ዘርፍ ማኅበር ፕሬዚዳንትነትና የንግድና ዘርፍ ማኅበር ምክር ቤቱ ምክትል ፕሬዚዳንት ሥልጣናቸው በድል አድራጊነት ተመልሰዋል፡፡ እኚህ የቦርድ አባል ከዘጠኝ ዓመታት በላይ ሳያቋርጡ በቦርድ አባልነት ከቆዩ በኋላ አሁንም በቦርድ አባልነት ተመርጠዋል፡፡

ከላይ ከተጠቀሱት ትንሽ በለጥ ያለ ጊዜ በቦርድ አባልነት ያገለገሉት ሌላው የቦርድ አባል በ1997 የተመሠረተው የአዲስ አበባ ዘርፍ ማኅበር ምክር ቤት አባል ሆነው የመሪነት ሥራቸውን ከጀመሩ በኋላ የከተማውን ንግድና ዘርፍ ማኅበር ምክር ቤትና አገር አቀፉን ንግድና ዘርፍ ማኅበር ምክር ቤት አዳርሰው ወደ መነሻቸው የከተማው ዘርፍ ማኅበር ምክር ቤትና ንግድና ዘርፍ ማኅበራት ምክር ቤት የቦርድ አባልነት ከተመለሱ በኋላ በዘርፉ ዕጩነት ሳያቋርጡ ለመቀጠል ዙሪያ ጥምጥሙ ስለገጠመባቸውና በዚህ አቅጣጫ በአመራር ላይ መቆየት እንደማይችሉ ሲገነዘቡ በንግድ ምክር ቤት የተመዘገበ አንድ የግል ንግድ ድርጅት ተወካይ በመሆን ዘርፋቸውን ለውጠው በመቅረብ የቦርድ አባል እንደሆኑ ሊቀጥሉ ችለዋል፡፡ የቦርድ አባሉ አሁንም በታሪካዊው የመስከረም 26ቱ የአዲስ አበባ ንግድና ዘርፍ ማኅበራት ምክር ቤት ምርጫ እንደገና ተመርጠው ከ12 ዓመት በላይ በቦርድ አባልነት ሳያቋርጡ መሥራቱን ቀጥለዋል፡፡

የአዲስ አበባ ከተማ የንግድና ዘርፍ ማኅበራት ምክር ቤት ታሪካዊ የምርጫ ማኅደር የሚያሳየን አንድ ሌላ እንቆቅልሽም አለ፡፡ የከተማው ዘርፍ ማኅበራት ምክር ቤት ያፈራቸው ሁለት የቦርድ አባላት ከዘርፍ ማኅበራት የቦርድ አባልነት ወደ ንግድና ዘርፍ ማኅበራት ምክር ቤት ብሎም ወደ አገር አቀፍ ንግድና ዘርፍ ማኅበራት ምክር ቤቶች እየተዘዋወሩ የፕሬዚዳንትነትንና የምክትል ፕሬዚዳንትነት ሥልጣኑን እየተቀባበሉ የቦርድ አባልነታቸውን ሳያቋርጡ አመራሩን ይዘው ቆይተዋል፡፡ በሰሞኑም የንግድና ዘርፍ ማኅበራት ምክር ቤቶች ምርጫ አንዱ ወደ ከተማው ዘርፍ ማኅበር ምክር ቤት ፕሬዚዳንትነትና የንግድ ዘርፍ ማኅበር ምክር ቤት ምክትል ፕሬዚዳንትነት ቦታ በመምጣት አቶ ኤልያስን እንደተቀላቀሉ ሌላው የከተማው ዘርፍ ማኅበር ምክር ቤት የቦርድ አባልና የአገር አቀፍ ዘርፍ ማኅበር ምክር ቤት ምክትል ፕሬዚዳንት በመሆን ራሳቸው የምርጫ እንቆቅልሽ እንዳላቸው የሚነገርላቸውን የምክር ቤቱን ፕሬዚዳንት ተቀላቅለዋል ይባላል፡፡ ሁለቱ የቦርድ አባላት ላለፉት 10 ዓመታት ቦታ እየተለዋወጡ ሥልጣኑን የሙጥኝ ብለው እንደያዙ መቀጠላቸው በታሪካቸው የተለየ ያደርጋቸዋል፡፡

ከላይ ለመግለጽ እንደተሞከረው እነዚህን የመሳሰሉ ጉድ የሚያሰኙ አሳዛኝ የምርጫ ታሪኮች መከሰት የጀመሩት አዋጅ ቁጥር 341/95 በሥራ ላይ ከዋለ በኋላ ነበር፡፡ የችግሩ ዓብይ መንስዔ አዲሱ አዋጅና ለአዋጁ ማስፈጸሚያ ተብሎ የተቀረጸው መመርያ እንዲሁም መመርያው የያዘው የንግድና ዘርፍ ማኅበራት ምክር ቤቶች ጠቅላላ ጉባዔዎች የሚመሩበት አወዛጋቢ የውክልና ቀመር ስለመሆኑ አባላት ይፋዊና ይፋዊ ባልሆነም መንገድ ከማሰማት ወደኋላ ያሉበት ጊዜ አልነበረም፡፡ አዋጅ ቁጥር 341/95 እና አፈጻጸሙ በአሠራር ያስከተለበትን ችግር በዘዴ ለማለፍ ሲል ይመስላል የአዲስ አበባ ንግድና የዘርፍ ማኅበራት ምክር ቤት ወዳልተፈለገ ሌላ የፋይናንስ ነክ ችግር ውስጥ ገብቶ እየዳከረ መሆኑን ታዛቢዎች የሚናገሩት፡፡

አዋጅ ቁጥር 341/95 ላይ በግልጽ እንደሰፈረው የምክር ቤቶች ዋነኛ የገቢ ምንጭ ከአባላት የሚሰበሰብ ዓመታዊ የአባልነት መዋጮ ነው፡፡ የአዲስ አበባ ዘርፍ ማኅበራት ምክር ቤት ግን ከተመሠረተበት ጊዜ ጀምሮ ከአባላቱ መዋጮ ሰብስቦ አያውቅም አሁንም ቢሆን መዋጮ ለመሰብሰብ ወስኗል ተብሎ ከመነገሩ ውጪ መዋጮ መሰብሰብ ስለመጀመሩ የሚታወቅ ነገር የለም፡፡ በአንድ ወቅት የንግድና የዘርፍ ማኅበራት ምክር ቤቱ በጋራ ምክር ቤቱ የሥራ እንቅስቃሴ ላይ የተጋረጡበትን ችግር ለመቅረፍና የዘርፍ ማኅበራት ምክር ቤቱን በሁለት እግሩ ለማቆም በማሰብ በባለሙያ የተዘጋጀ ፕሮፖዛል ለአንድ ኤምባሲ ካቀረበ በኋላ በተገኘው የገንዘብ ድጋፍ የዘርፍ ማኅበራት ምክር ቤቱን የማቋቋሚያ ድጋፍ ሲሰጥ እንደነበረ ይነገራል፡፡ ያ የገንዘብ ምንጭ ካቆመ የተወሰኑ ዓመታት ያለፈ ቢሆንም የዘርፍ ማኅበራት ምክር ቤቱ ግን አሁንም መዋጮ ሳይሰበሰብ ዓመታዊ በጀቱን ግን አዘጋጅቶ ለንግድና ዘርፍ ማኅበራት ምክር ቤቱ ዳይሬክተሮች ቦርድ እያቀረበና እያስፈቀደ ባልሰበሰበው ገቢ እየተጠቀመ ነው ይባላል፡፡ በዚህ መልኩ ከዘረፉ ማኅበራት ምክር ቤት እየተዘጋጀ የሚቀርበው የገንዘብ ጥያቄ መጠን ከዓመት ወደ ዓመት እየጨመረ መምጣቱ ሲነገር በመጀመሪያዎቹ ዓመታት ከመቶ ሺሕ ብር የማይበልጥ የነበረው የበጀት ጥያቄ በ2009 ዓ.ም. ወደ ብር አንድ ሚሊዮን ደርሷል እየተባለ ነው፡፡ ለመሆኑ የዚህ በጀት ምንጩ ምንድን ነው? የወጪ ትዕዛዝ የሥልጣን ምንጩ የተገኘው ከማንና በምን ሁኔታ ነው የሚሉና የመሳሰሉ ተዛማጅ ጥያቄዎች መልሳቸው አይታወቅም፡፡ ንግድ ምክር ቤቶችን የማደራጀትና የመቆጣጠር ኃላፊነት በአዋጅ የተሰጣቸው የመንግሥት አካላት ጉዳዩን ሊመረምሩትና መስተካከል የሚገባው ካለም ከወዲሁ እንዲስተካከል ማድረግ ይገባቸዋል፡፡  

(ይበቃል በላቸው፣ ከአዲስ አበባ)