የኢትዮጵያንና የኤርትራን ያልተቋጨ እሰጥ አገባ ለመስበር ምን ይደረግ?

በገራገር ዘበርጋ

   በኢትዮጵያና በኤርትራ በኩል ያላችሁ አንባቢያን የሁለቱም አገሮች የወቅቱ ‹‹ሰላም የለሽ፣ ጦርነት የለሽ›› አቋም ምን ያህል የሁለቱንም ሕዝቦች ኑሮና ሕይወትን በከፋ ደረጃ እየጎዳ እንደሚገኝ የምትገነዘቡት ይመስለኛል፡፡ በእርግጥ የጉዳቱ መጠን ከአንዱ አገር ወደ ሌላው ሊለያይ እንደሚችል የተለያዩ ማስረጃዎችን እየዘረዘሩ ማቅረብና ማረጋገጥ የሚቻል ቢሆንም፣ የአሁኑ መነጋገሪያ ርዕስ ግን በዚህ ጉዳይ ላይ የሚያተኩር ስላልሆነ የሕዝቦቹ ቀጣይ ጉዳት መኖሩን ብቻ በመግለጽ ላልፈው እፈልጋለሁ፡፡

   ሁለቱም አገሮች ከከባዱ ጦርነት ወዲህ በጠላትነት ዓይን እየተያዩ እንደቀጠሉና ይኼም ክስተት ከ1990 ዓ.ም. የባድመ ወረራ ወዲህ 19ኛ ዓመቱን ሊደፍን እየተቃረበ እንደሚገኝ ግልጽ ነው፡፡ ጦርነቱ በኢትዮጵያ ድል አድራጊነት ቢደመደምም የድንበር ኮሚሽኑ የኃላ ኃላ በሰጠው ውሳኔና ውሳኔውንም ለመተግበር በተከተለው ውዝግብ ምክንያት ሁለቱም አገሮች ዓይን ለዓይን ላለመተያየት የተከተሉት የተሳሳተ መንገድ ነው፡፡ ምናልባትም የዲፕሎማሲ ግድፈት ሊባል በሚችል አካሄድ በድንበር አካባቢ በሁለቱም ወገኖች በኩል ከፍተኛ ጦር በማስፈር የ‹‹ሰላም የለሽ ጦርነት የለሽ›› እውነታን ፈጥረው የውጥረት ሕይወት እንዲቀጥል ተደርጓል፡፡ ለዚህም ይመስላል በሁለቱም ድንበር አካባቢዎች ማለትም በኢትዮጵያ በኩል በቡሬ፣ በኤሊዳር፣ በባዳ፣ በዛላምበሳ፣ በእገላ፣ በአሕሰኣ፣ በራማና በባድመ፣ ወዘተ… በኤርትራ በኩል ደግሞ በአሰብ፣ በማይቲ፣ በበይሉል፣ በምራራ፣ በጾሮና፣ በማይምነ፣ በምሽኳ፣ በሸምቦቆና በኦምሓጀር ወዘተ… አካባቢዎች የረባ ልማት እንቅስቃሴ ለማካሄድ አለመቻሉን ስንመለከት፣ በዚህ አካባቢ የሚኖረው ሕዝብም የቆቅ ሕይወት ማለትም በሥጋትና በፍራቻ መኖር መቀጠሉን ስንመለከት ጉዳቱን እጅግ አሳሳቢ ያደርጓል፡፡

ታዲያ የሚገርመው ጉዳይ የዚህ አካባቢ ሕዝብ በትግራይ ድንበር ያለውም ይሁን በኤርትራ ድንበር የሚገኘው ሕዝብ፣ ከጦርነቱ በፊትና ከዚያም ቀደም ብሎም በማኅበራዊ ሕይወቱ በጣም የሚቀራረብና ብሎም በደስታና በሐዘን ጊዜም የማይለያይ ነበረ፡፡ ከውጥረቱ መፈጠር በኃላም ሳይቀር አንዳንዴ በምልክት፣ በሚስጥርና በጨለማ መገናኘቱ አልቀረም፡፡ ከኢትዮጵያ በኩል ዜጎቹ በኤርትራ መንግሥት ጠባቂዎችና የደኅንነት አባላት እጅ እንዳይወድቁ በመሥጋት ማስጠንቀቁን የቀጠለበት ቢሆንም፣ ከኤርትራ በኩል ግን እንኳንና በሚስጥር ዘመዶቻቸውን ጠይቀው የሚመጡትን ይቅርና ድንበር የመሻገር ዕቅድ ወይም ሐሳብ ሊኖራቸው ይችላል ተብለው የሚጠረጠሩትን ሲያስርና ሲያንገላታ ምናልባትም ሲገድል ከርሟል፡፡

የሕዝብ ለሕዝብ ግንኙነት ቀጣይነት     

የድንበር ውጥረቱ ከተከሰተ ወዲህ በድንበር አካባቢ የሚኖረው ሕዝብ በተለያየ መንገድ ሲገናኝ ቆይቷል፡፡ ለዚሁም እንደ አብነት ሊጠቀሱ የሚችሉትን ክስተቶች ልጥቀስ፡፡ በዛላምበሳ አካባቢ ሕዝቡ የሚኖርበት ድንበር የሚለያየው በሚታረስ ማሳ ደረት ነው፡፡ ስለሆነም የሁለቱም አገሮች ገበሬዎች ማሳቸውን ማረስ ካለባቸው እስከ ደረቱ ጥግ ነው የሚያርሱት፡፡ በመሆኑም ፊት ለፊት መገናኘታቸው ስለማይቀር የልባቸውን ከማውራት የሚያግዳቸው ነገር የለም፡፡ በዚሁ ድንበር አካባቢ ሰው ሲሞትና ሐዘን ሲያጋጥም መርዶ ነጋሪዎች እየዞሩና እየጮሁ ማን እንደ ሞተና ቀብሩም የት እንደሚፈጸም በግልጽ እየሰሙት ስለሆነ የሚከናወነው፣ ምንም እንኳን ሕዝቡ ድንበሩን ወይም የማሳ ደረቱን አልፎ ለመሄድ ያለው የፀጥታ ሁኔታ ባይፈቅድለትና በቀብሩ ላይ ለመገኘት ባይችልም፣ ሐዘኑን በለቅሶና በማስተዛዘን ማከናወኑ ግን ደረቱን (ድንበሩን) ሳይሻገርም የሐዘኑን ሒደት ከማከናወን የሚያግደው የለም፡፡ ሐዘናቸው ሲገልጹም የአንዱ አገር ሕዝቦች በኪሎ ሜትር ርቀት እንደሚተያዩ ሆነው በመደዳ ይቆሙና የሌላው አገር ሕዝቦች ደግሞ በወዲያው ድንበር እንዲሁ በኪሎ ሜትር ርቀት በቅጡ እንደሚተያዩ ሆነው በመደዳ ይቆማሉ፡፡ ከዚያ በኃላም አስተዛዛኝ ሕዝቡ ጎንበስ ብሎ ‹‹ጽናቱን ያስጣችሁ!›› የሚል መልዕክት ከማዶው ላለው ለሐዘንተኛው ሕዝብ ያስተላልፋል፡፡ ሐዘንተኛው ሕዝብ ደግሞ ‹‹በእኛ የደረሰ አይድረስባችሁ!›› እያለ ጎንበስ በማለት የመልስ መልዕክት ይሰጣቸዋል፡፡ በዚሁ ሒደትም የሐዘን ሥነ ሥርዓቱ በሁለቱም ወገኖች ይከናወናል፡፡ ይህንን የሕዝብ የተለመደ ባህላዊ ተግባር ምናልባት ጦር የሰፈረበትና ‹‹አትለፉ፣ ከፊታችን አትቁሙ›› የሚል ቁጥጥር ከሌለው በስተቀር፣ በየትኛውም አስተዳደራዊና የፀጥታ ቁጥጥር ሊታገድ የሚችል ክስተት አይደለም፡፡

የድንበር ገበሬዎችና እረኞች በሚያውቁዋቸው የድንበር በርካታ መተላለፊዎችም የተለያዩ የእህልና የቤት ፍጆታ ለማዶዎቹ ዘመዶች በድብቅ ማስተላላፍም የተለመደ ክስተት እንደሆነ ይነገራል፡፡ ዘመዶችን አሻግሮ ወደ ኢትዮጵያ እንዲያልፉ የማድረግ ተግባርም ምንም እንኳን ለአደጋ የሚያጋልጥ ቢሆንም፣ የመጣው ይምጣ ተብሎ የሚወሰድ የተለመደ የአንዳንድ የድንበር ነዋሪዎች ተግባር እንደሆነ የአደባባይ ሚስጥር ነው፡፡ ለዚሁም ይመስላል ድንበር ተሻግሮ ወደ ኢትዮጵያ እየጎረፈ ያለው ኤርትራዊ ከጊዜ ወደ ጊዜ እየጨመረ ሄዶ በአሁኑ ጊዜ በስደተኛ ማዕከላት ብቻ ወደ 170,000 የሚጠጋ ስደተኛ ተጠልሎ ይገኛል፡፡ ይህ እንግዲህ ከኢትዮጵያ ወደ ውጭ አገር የወጣውን፣ በኢትዮጵያ ካሉት ዘመዶቹ ጋር ተጠልሎ ቋሚ ሕይወት እየመራ የሚገኘውን፣ በዩኒቨርሲቲዎች፣ በሁለተኛና በአንደኛ ደረጃ ትምህርት ቤቶች እየተማረ የሚገኘውን፣ ከውጭ ጥሪ ይመጣልናል እያሉ በአዲስ አበባ ኮንደሚንየም ቤቶች በትንሽ ኪራይ በብዛት ሆነው ተከራይተው እየኖሩ የሚገኙትን በርካታ ወጣቶችን፣ ወዘተ… ሳይጨምር ነው፡፡ በዚህ ዓመት ማለትም በ2009 ዓ.ም. የአክሱም ጽዮን በዓልም ከድንበር አካባቢ ተደብቀው ገብተው ኢትዮጵያዊያንም ረድተዋቸውና መርተዋቸው፣ በድብቅም የሚያውቅ አካል እንቅስቃሴያቸውን እያወቀውም አክሱም ድረስ መጥተው ለፈጣሪያቸው ጸሎት አድርሰው የተመለሱ ኤርትራዊያን እንዳሉም ከሁነኛ ምንጭ ያገኘሁት መረጃ አረጋግጦልኛል፡፡ ከላይ የተጠቀሰው ሒደት የድንበር ሕዝቡ የዘወትር ተግባር ሲሆን፣ ከጾረና ጀምሮ እስከ ባድመ አካባቢ በመረብ ወንዝ የሚካለለው ሕዝብ ቢሆንም ማዶ ለማዶ ሲተያይ ስለሚውልና በወንዙ ሲጠቀምም የሚገናኝበት ሁኔታ ስለሚኖር፣ የተለያዩ የጋራ መስተጋብሮች ቢከሰቱ ሊያስደንቅ አይችልም፡፡

 ‹‹ሰላም የለሽ ጦርነት የለሽ›› ፖሊሲ

የሁለቱም አገሮች መንግሥታት ከድንበር ግጭቱ ወዲህ የሚከተሉት ፖሊሲ ሌላ ምንም ዓይነት ግንኙነት ሳይኖር ‹‹አትንካኝ አልነካህም!›› ወይም ‹‹አትምጣብኝ አልመጣብህም!›› ወይም ‹‹ጦርነት ካልከፈትክብኝ እኔም አልነካህም!›› ወዘተ… የሚመስልና ድንበሩ ግን ለ‹‹ሰላም የለሽ ጦርነት የለሽ!›› ሁኔታ ተጋልጦ እንደሚገኝ ነው፡፡ በአንፃሩ ግን የሁለቱም አገሮች ከፍተኛ ቁጥር ያለው ጦር በድንበር አካባቢ ሰፍሮ እንደሚገኝ የአደባባይ ሚስጥር ነው፡፡ ታዲያ ይህ ሁኔታ እስከ መቼ የሚቀጥል ነው? ብለን የጠየቅን እንደሆነ ማንም መልስ አለኝ ብሎ የሚቀርብ አካል የለም፡፡ ሁለቱም መንግሥታትም ጭምር ይህ የ‹‹ሰላም የለሽ ጦርነት የለሽ!›› ሁኔታና ክስተት የመቋጫው ጊዜ መቼ እንደሆነ እንደማያውቁት፣ እንዲያውም ክስተቱ የመቋጫ ጊዜ ይኑረው ወይም አይኑረው ብዙም የተጨነቁበት እንደማይመስሉ ከሚያደርጉት እንቅስቃሴና ካሉት ሁኔታዎች መገንዘብ ይቻላል፡፡ ለምን? እስከ መቼስ?

በኤርትራ መንግሥት በኩል ያለውን ፖሊሲ የመረመርን እንደሆነ፣ ‹‹በድንበር ኮሚሽኑ ውሳኔ ምክንያት ለእኔ የተወሰነልኝን መሬት ኢትዮጵያ ተግባራዊ ለማድረግ ባለመፈለጓ ምክንያት አሁንም መሬቴ ወይም ግዛቴ በኢትዮጵያ ተወሮና ተይዞብኝ ይገኛል፡፡ ለዚሁ ሁነኛ አብነትም ባድመ ለእኔ ተወስኖልኝ ሲያበቃ ኢትዮጵያ በቁጥጥሯ ሥር አድርጋ ማስተዳደሯን ቀጥላለች፡፡ ይህ በውሳኔ ያገኘሁት ግዛቴ ኢትዮጵያ ወዳም ይሁን በኃያላኑ መንግሥታት ተገድዳ እንድትሰጠኝ ካልተደረገ ከኢትዮጵያ ጋር እርቅ ብሎ ነገር የለም፤›› የሚል አቋም በመያዝ ሲቀሳቀስ ከርሟል፡፡ በኢትዮጵያ መንግሥት በኩል ያለውን ፖሊሲ ደግሞ ስንመረምር፣ ‹‹በድንበር ኮሚሽን ውሳኔ መሠረት የተላለፈው ውሳኔ ለመተግበር በባድመ ብቻ ሳናተኩር በርካታ የኤርትራ መሬት ለኢትዮጵያ ይሁን የተባለ አለ፡፡ በርካታ የኢትዮጵያ መሬትም ለኤርትራ ይሁን የተባለ አለ፡፡ ውሳኔውን ሁለታችንም ቁጭ ብለን ካልተነጋገርንበት በስተቀር ጉዳዩ ከአንዱ አገር ወደ ሌላው መሬት በማስተላለፍ ብቻ የሚፈታ አይደለም፡፡ መሬቱ ሲተላለፍ በቦታው ሕዝብም ስላለ ሕዝቡስ ምን ይሁን ሳንል በደምሳሳው አንተ ይህን ውሰድ! አንተም ይህን ውሰድ! በሚል አካሄድ ዘላቂ መፍትሔ ሊሰጠው አይችልም፡፡ ስለዚህ የሁለቱም አገር የድንበር ሕዝብ ለክፍለ ዘመናት አብሮ የኖረና የተሳሰረ በመሆኑ፣ እንዲሁ የድንበር ኮሚሽን ውሳኔ ምን አለ? በሚል ብቻ ሊፈታና ሊስተካከል የሚችል ስላልሆነ ቁጭ ብለን ተነጋግረን እንፍታው፤›› የሚል አቋም እንዳለው በተደጋጋሚ ይነገራል፡፡

የኤርትራ መንግሥት ኢትዮጵያ ያቀረበችውን የእንነጋገር ሐሳብ ‹‹በፍጹም አልቀበልም! መሬቱ ይሰጠኝና ከዚያ በኃላ እንነጋገራለን›› የሚለውን አቋሙን አጥብቆ በመያዝ የቀጠለ ሲሆን፣ የኢትዮጵያ መንግሥት ደግሞ ‹‹ቁጭ ብለን ካልተነጋገርን አሳልፌ የምሰጠው መሬት የለኝም›› የሚለውን አቋሙን አጠናክሮ ይዟል፡፡ ሁለቱም መንግሥታት ከጦርነቱ ማግሥትና ከድንበር ኮሚሽኑ ውሳኔ በኃላ ከላይ የተገለጸውን ተፃራሪ አቋም በመያዝና በጠላትነት መቀጠላቸው እንዳለ ነው፡፡ ከዚሁ ጋር በተያያዘም አንዱ መንግሥት የሌላውን መንግሥት ተቃዋሚ በማስጠለልና ድጋፍ በማድረግ ተቃራኒውን መንግሥት ወይም አገር የሚጎዳበትን ወታደራዊና ኢንተለጀንሳዊ ተግባርን ሲያካሂዱ ከርመዋል፡፡ ምንም እንኳን በኢትዮጵያ የተጠለሉት የኤርትራ መንግሥት ተቃዋሚዎች ተጠናክረው ባይወጡምና አሥጊ ኃይል ሆነው ለመገኘት ባይችሉም፣ በየጊዜው ስብሰባዎችንና ጉባዔዎችን በማድረግ ተቃዋሚነታቸውን ለማሰማት ሲንቀሳቀሱ ይታያል፡፡ በኤርትራ መንግሥት በኩል ደግሞ የኢትዮጵያ መንግሥትን የሚቃወሙ ወገኖችን በማደራጀት፣ በማሠልጠንና በማስታጠቅ ከዚያም አልፎ አንዳንዶቹን ወደ አገሪቱ ሰርገው እንዲገቡና ጉዳት እንዲያደርሱ በማድረግ ሲንቀሳቀስ ከርሟል፡፡ አሁንም እየቀጠለበት ይገኛል፡፡ እንግዲህ ጠላትነት ጥሩ ጎን ሊኖረው አይችልምና ሁለቱም መንግሥታት የጥላቻቸውን ደረጃ ከጫፍ እንዲደርስ አድርገውታል፡፡ በመሆኑም የጠላትነት ደረጃው መውጫ ቀዳዳ የሌለው እስኪመስል ድረስ ሁለቱንም አገሮች ውጥረት ውስጥ አስገብቶዋቸው ይታያል፡፡ ሁለቱም መንግሥታት አንዱ መንግሥት በሆነ መንገድ እንዲወድቅላቸው እስከመመኘት በሚመስል አካሄድ መውጫ መንገድ አጥተው እየባዘኑ ያሉ ይመስላል፡፡

ሰርጎ ገቦችን ማሰማራትና ተመጣጣኝ የአፀፋ ዕርምጃ   

ከላይ ለመግለጽ እንደተሞከረው ላለፉት አሥራ አምስት ዓመታት ሁለቱም መንግሥታት የያዙትና ያዋጣናል ብለው ተግባራዊ የሚያደርጉት እንቅስቃሴ አለ፡፡ በኤርትራ በኩል የሶማሌ አቦ፣ የኦነግ፣ የግንቦት ሰባት፣ የአርበኞች ግንባር፣ ወዘተ… ጀሌዎችን በማሠልጠንና በማስታጠቅ ከተቻለም ከታሪካዊ የኢትዮጵያ ጠላቶች ጋር በማበር ሰርጎ ገቦችን ወደ ኢትዮጵያ በማስገባትና የልማት ተቋማትን ለማውደም፣ አኅጉራዊ ስብሰባዎችን ለማደናቀፍ፣ ወዘተ… ከፍተኛ እንቅስቃሴ ያደረገ ነው፡፡ ከዚህ በተጨማሪም የሶማሊያ ጦረኞችንና አሸባሪዎችን እስከ መደገፍ፣ ማስጠለል፣ ማሠልጠን፣ ማስታጠቅና ማሰማራት የደረሰ ፖለቲካዊ፣ ወታደራዊና ኢንተሊጀንሳዊ፣ ወዘተ… ተግባራትን በመፈጸም የኢትዮጵያን ጥቅም ለመጉዳት ያልተቋረጠ እንቅስቃሴ ሲያደርግ ከርሟል፡፡ በዚህም የኤርትራ መንግሥት ተግባር አብዛኛው የተቃዋሚዎች እንቅስቃሴ በኢትዮጵያ የፀጥታ ኃይሎችና በሕዝቡ የነቃ እንቅስቃሴ በእንጭጩ የከሸፉ ሲሆኑ አንዳንዶቹ ጥቃቶች ግን ጉዳትን አድርሰው ያለፉበት ሁኔታም ይኖራል፡፡

የኢትዮጵያ መንግሥት የተከተለው ፖሊሲ ደግሞ ‹‹የኤርትራ መንግሥት አንዳች ጥቃት በኢትዮጵያ ጥቅም ላይ ያደረሰ እንደሆነ ተመጣጣኝ የአፀፋ ዕርምጃን በመውሰድ ማስታገስ›› የሚል አቋም ይዞ ሲንቀሳቀስ ከርሟል፡፡ የኤርትራ መንግሥት ሰርጎ ገቦችን በመላክ ወይም ራሱ በአሰማራው ኃይል አንድ ጉዳት ሲያደርስ የኢትዮጵያ መንግሥት ደግሞ ተመጣጣኝ የአፀፋ ዕርምጃ ወስጃለሁ በማለት ሲከላከል እንደቆየና አሁንም ይህንኑ አቋሙን አጠናክሮ እየቀጠለበት ይገኛል፡፡ በመሠረቱ የኢትዮጵያ መንግሥት ይህንን ‹‹ተመጣጣኝ የአፀፋ ዕርምጃ›› የሚለውን አቋም ባይዝና ጦርነትን የሚጋብዝ የኃይል ዕርምጃ ለመውሰድ ቢጋበዝ ኖሮ፣ አሁን እያቀላጠፈው የሚገኘውን ከፍተኛ የኢኮኖሚ ዕድገት ለማምጣት በጣም ይቸገር እንደነበር ዕሙን ነው፡፡ ለምን ቢባል በሁለቱም አገሮች ድንበር አካባቢ ጦርነት እንደተቀሰቀሰ በሚመሰል ሁኔታ የሆነ እንቅስቃሴ ቢደረግ ኖሮ ኢትዮጵያ ከውጭ የምታገኘውን የውጭ ዕርዳታና ብድር፣ የውጭ ኢንቨስተሮች የሚያፈሱትን መዋእለ ንዋይ፣ በአጠቃላይም በአገሪቱ የሚካሄደውን የልማት እንቅስቃሴ ክፉኛ የሚጎዳበት ሁኔታ ይፈጠር እንደነበር ስለሚገመትና ስለሚታወቅ፣ የኢትዮጵያ መንግሥት ‹‹ሰላም የለሽ ጦርነት የለሽ!›› ፖሊሲው ጠቅሞኛል እንጂ አልጎዳኝም የሚል ይመስላል፡፡ ለነገሩ የጦርነት ሁኔታ በድንበር ማንዣበቡ ቢታወቅ ወይም ቢሰማ ኖሮ ማን ደፍሮ ገንዘቡን በኢትዮጵያ ምድር ላይ ያፈሳል? በ1990ዎቹ መጀመሪያ ላይ በባድመና በሌሎችም ድንበር አካባቢዎች ተቀስቅሶ በነበረው ጦርነት ምክንያት የዓለም የገንዘብ ተቋማት፣ የልማት አጋር አገሮችና መንግሥታት እንዲሁም ኢንቨስተሮች ምን ያህል ከኢትዮጵያ መንግሥት የልማት እንቅስቃሴ ተቆጥበውና እጃቸውን ሰብስበው እንደነበረ ከኢትዮጵያ መንግሥት የበለጠ የሚያውቀውና ጉዳቱን የተሰማው ኃይል ያለ አይመስለኝም፡፡ ስለሆነም ምንም እንኳን በድንበር አካባቢ ሊኖር ይችል የነበረው ልማት በእጅጉ የጎዳው ቢሆንም፣ በሌላው የኢትዮጵያ አካባቢ ግን ልማቱ መፋጠኑ በግልጽ ይታያል፡፡

በኤርትራ በኩል ያለው የልማት እንቅስቃሴ ውስን እንደ መሆኑና በመንግሥት ራሱ የሚከናወንና አንዳንዴም ከውጭ ባለሀብቶች ጋር መንግሥት በሽርክና የሚያካሂደው የልማት እንቅስቃሴ በመሆኑ፣ የ‹‹ሰላም የለሽ ጦርነት የለሽ!›› ሁኔታው የዓለም የገንዘብ ድርጅቶች ዕርዳታና ብድር እንዳይሰጡ፣ የውጭ ኢንቨስተሮች ገንዘባቸውን ይዘው እንዳይገቡ፣ ወዘተ… እንቅፋት ሊፈጥር ይችላል የሚባልበት ክስተት ሊፈጥር አይችልም፡፡ ምክንያቱም የመንግሥቱ ፖሊሲ እነዚህን ኃያላን የሚያሳትፍ ስላልሆነ፡፡ ነገር ግን አገሪቱ ውስጣዊ ሰላም ቢኖራትና ከኢትዮጵያ ጋር ያላት ግንኙነት ሰላማዊ ቢሆን ኖሮ እነዚህ ገንዘብ ያላቸው ዓለም አቀፍ ድርጅቶችና ባለሀብቶች በኢትዮጵያ እንደሚያደርጉት ሁሉ፣ በኤርትራም ገንዘባቸውን ለማፍሰስ የማይዘጋጁበት ሁኔታ አይኖርም ነበር ለማለት አይቻልም፡፡

ይህ የ‹‹ሰላም የለሽ ጦርነት የለሽ!›› ሁኔታ እስከ መቼ መቀጠል አለበት? ለሚለው ጥያቄ በሁለቱም አገሮች በኩል ግልጽ የሆነ ራዕይ ወይም አመለካከት አለ ለማለት አይቻልም፡፡ ሁለቱም መንግሥታት የአንዱ መንግሥት በሆነ ተዓምር እንዲወገድለት ወይም እንዲወድቅለት የሚጠባበቅ ይመስላል፡፡ ለነገሩ የኤርትራ መንግሥት የሚያስበው ‹‹የኢትዮጵያ መንግሥት በዘር በተመሠረተ ፌዴራሊዝም የተዋቀረ ስለሆነ ጊዜ ይፈጃል እንጂ አንድ ቀን ሥርዓቱ እርስ በርሱ ተባልቶ ይፈርሳል›› የሚል የተሳሳተ አቋም እንደሚያራምድ ይታወቃል፡፡ ስለሆነም የፈጣሪም ኃይል ተጨምሮበት ይህ ውድቀት አንድ ቀን እንዲከሰትለት ይጠባበቃል፡፡ አሊያም ይህንኑ ውድቀት ሊያግዝ ይችላል የሚለውን የታጠቀ የሰርጎ ገብ ኃይል በማደራጀትና ወደ ኢትዮጵያ አስርጎ በማስገባት የኢትዮጵያን መንግሥት ለመጉዳት ይሞክራል፡፡ ከተቻለም ከሌሎች የኢትዮጵያ ጠላቶች ጋር በማበር የብሔር ብሔረሰብ ክፍተቶችንና የማንነት ጥያቄዎችን አጉልቶ በማውጣት ሕዝቡን ለማነሳሳት ገንዘብ ይረጫል፣ ያስተላልፋል፣ ኃይል ያደራጃል፡፡ ነገር ግን የኤርትራ መንግሥት በዚህ ዓይነቱ የተሳሳተ ሥልት ይወድቃል ወይም ይበታተናል ብሎ የሚያስበው የኢትዮጵያ መንግሥት እንዲሁ ሊወድቅ የሚችል እንዳልሆነ የተገነዘበ አይመስልም፡፡ ስለሆነም አስተሳሰቡ ራሱ ከእውነታ የራቀና ግብዝ ስለሆነ ይህንን መሠረት አድርጎ የሚጠብቀው ውጤት አይሳካም፡፡ ሌላ የሚያዋጣውና ዘላቂነት ያለው አቋም ወይም ፖሊሲ ነድፎ ቢንቀሳቀስ ይበጀዋል እላለሁ፡፡

በሌላ በኩል ደግሞ የኢትዮጵያ መንግሥት የ‹‹ሰላም የለሽ ጦርነት የለሽ!›› ሁኔታው ወይም ክስተቱ እስካሁን ድረስ ከላይ በተገለጸው መለኪያ ለኢኮኖሚው ልማት እንደጠቀመው የሚታወቅ ቢሆንም፣ ከአሁን በኃላ ግን ይህ ዓይነቱ መቋጫ የለሽ ሁኔታ እንዲለወጥ ሌላ መንገድ ወይም ሥልት መቀየስ ይኖርበታል፡፡ በሌላ በኩል ደግሞ የኢትዮጵያ መንግሥት እንደሚገምተው የኤርትራን መንግሥት በውስጥ ችግሩ ተገፋፍቶና ራሱን በራሱ ተጥመልምሎ ይወድቃል ብሎ የሚያስብ ከሆነም የተሳሳተ መንገድ ይመስለኛል፡፡ የኤርትራ መንግሥት ከልምድ እንደታየው በመፈንቅለ መንግሥት ይሁን በሌላ መንገድ በቀላሉ የሚወድቅ አይመስልም፡፡ የመከላከያና የፀጥታውን ኃይል አንዱ ክፍል በመንግሥቱ ላይ ወይም በሌላው ክፍል ላይ ምንም ዓይነት ተቃውሞ እንዳያስነሳ ተደርጎ የተዋቀረ በመሆኑ፣ ተቃውሞ ቢነሳም በቀላሉ በሌሎች ክፍሎች ለመደፍጠጥ በሚቻልበት ሁኔታ የተደራጀ በመሆኑ የኤርትራ መንግሥት በዚህ ዓይነቱ ሥልት በቀላሉ እንደማይወድቅ መታወቅ ያለበት ይመስለኛል፡፡ አንዳንድ ወገኖች አቶ ኢሳያስ ቢወገዱ ሥርዓቱ ለውጥ ሊያደርግ እንደሚችልም የሚገምቱ አሉ፡፡ ይህ አስተሳሰብም ስህተት ይመስለኛል፡፡ አቶ ኢሳያስ በሆነ ሁኔታ ከሥልጣን ቢርቁ ወይም ቢወገዱ ከመቅጽበት በኤርትራ ውስጥ ለውጥ ይመጣል ብሎ መገመት የዋህነት ብሎም ግብዝነት ነው፡፡ አቶ ኢሳያስ ቢገለሉ በርካታ ተተኪ ኢሳያሶች ይገኛሉ፡፡ በኤርትራ ለተፈጸመው ወይም ለደረሰው ጉዳት ወይም ክፍተት አቶ ኢሳያስ ብቻ ናቸው ተጠያቂ ብሎ መደምደም ስህተት ይመስለኛል፡፡ አቶ ኢሳያስ ቁንጮው ቢሆኑም ከሥር ተሠልፈውና ተደራጅተው ሥርዓቱን የሚያንቀሳቅሱ በርካታ ኢሳያሶች እንዳሉ እውነታውን አለመቀበል ስህተት ይመስለኛል፡፡ አቶ ኢሳያስን ሊተኩ የሚችሉ በርካታ ሰዎች እንዳሉና የሥርዓቱ መቀጠልም ከህልውናቸው ጋር በማያያዝ የሚንቀሳቀሱ በርካታ መሪዎችና ተከታዮች እንዳሉ አለመገንዘብ የዋህነት ይመስለኛል፡፡ ሰሜን ኮሪያ ለሦስት ትውልድ በአንድ ቤተሰብ እየተመራች እንደምትገኝና ከብዙ አቅጣጫ ተቃውሞ ቢበዛባትም፣ ሥርዓቱን ለመለወጥ በጣም አዳጋች ሆኖ እንደ ቀጠለ ማየቱ ራሱ ለኤርትራ ሁኔታም ትምህርት ሊሆን ይገባል፡፡

የዓለም ኅብረተሰብ ከሰሜን ኮሪያ ጋር ያለውን ግንኙነት ለመለወጥ ወይም ለማስተካከል አለመቻሉን ስንመለከት ደግሞ ተጠያቂነቱ የሰሜን ኮሪያ ብቻ ሳይሆን፣ የዓለም ኅብረተሰብ ድክመት መሆኑንም ለማየት ቆም ብሎ ማሰላሰልን ሳይጠይቅ አይቀርም፡፡ አቶ ኢሳያስም ዋዘኛ ሰው ናቸው ብሎ መገመት የማይቻለው የአየር ኃይላቸውን ምክትል አዛዥነት ለልጃቸው እንዲሆን ማድረጋቸውን ስንሰማ ለምን እያዘጋጁት ይሆን? የሚል ጥያቄ እንድናነሳ ከሚገፋፋን በስተቀር ‹‹እርሳቸው በቅርብ ጊዜ ሥልጣናቸውን ይለቃሉ ወይም ቢገለሉ ሥርዓቱ ይለወጣል›› ከሚያስብል ድምዳሜ ላይ የሚያደርሰን አይሆንም፡፡ እንዲያውም እዚህ ላይ የኢትዮጵያ መንግሥት ፈርጠም ያለ ፖለቲካዊ፣ ኢኮኖሚያዊና ወታደራዊ አቅም ስላለው ኃይል ተጠቅሞ የኤርትራ መንግሥትን ለምን አይጥለውም? የሚል ጥያቄም አላነሳም፡፡ ምክንያቱም የዚህ ዓይነቱ ሥልት በአሁኗ ዓለማችን በአንድ ሉዓላዊ መንግሥት ላይ ሊፈጸም የማይችል ድርጊት ስለሆነ የሚታሰብ አይደለም፡፡

ቀይ ባህርና ጂኦ ፖለቲካው

የቀይ ባህር አካባቢ ከፍተኛ የዓለም የኢኮኖሚ እንቅስቃሴ የሚደረግበት፣ በርካታ መርከቦች በስዊዝ ካናልና በባብኤል መንደብ ሸርጦች የሚተላለፉበት፣ በርካታ አገሮች ትኩረት ሰጥተውት ፀጥታው የተረጋጋ እንዲሆን የሚጓጉለት፣ በርካታ የአካባቢው አገሮች በባህር መተላለፊያው ላይ ጉልህ የሆነ ተፅዕኖ ሊያደርጉበት የሚፈልጉት፣  አንዳንዶቹ አገሮች ደግሞ ይባስ ብሎም የአካባቢው ሁነኛ አዛዦች ለመሆን የሚፈልጉት ዓለም አቀፋዊ መተላለፊያ ነው፡፡ አንዳንዶቹ አገሮች ደግሞ በአካባቢው ላይ ተፅዕኖ ወይም ኃይላቸውን በማሳየት ሌሎች ተቀናቃኝ አገሮችን ሊጎዱቡት ይፈልጋሉ፡፡ በመሆኑም የአካባቢው አገሮች በቀይ ባህር መተላለፊያ ላይ ምንም ሳንካ እንዲፈጠር አይፈልጉም፡፡ ሰላማዊ ሆኖ የተለያዩ ኢኮኖሚያዊና ማኅበራዊ ተግባራትን ለማከናወን ይመኛሉ፡፡ ሆኖም በጥባጭ በተለይም አሸባሪዎች በበዙባት ዓለማችን እንደ ቀይ ባህር ዓይነቱ መተላለፊያ የጥቃት ወይም የአሸባሪዎች ዒላማ ለመሆን የተመቻቸ ሊሆን ስለሚችል፣ ጥቃቱን ለማስቀረት አገሮች በአካባቢው ላይ ትኩረት ማድረጋቸው የግድ ይላል፡፡

አሜሪካ፣ የአውሮፓ ኅብረት፣ ሩሲያ፣ ቻይና፣ ጃፓን ወዘተ… በርቀት ከሚገኙ አገሮች መካከል በቀይ ባህር ላይ ከፍተኛ ትኩረት አድርገው ከሚንቀሳቀሱ አገሮች ጥቂቶቹ ናቸው፡፡ ከቅርብ አገሮች ደግሞ እነ ሳዑዲ ዓረቢያ፣ ኢራን፣ ግብፅ፣ የተባበሩት የዓረብ ኢምሬትስ፣ ኳታር፣ እስራኤል፣ ቱርክ፣ ወዘተ… ከፍተኛ ትኩረት የሚያደርጉበትና ፍላጎታቸውንና ኃይላቸውን የሚያሳዩበት አካባቢ ሆኗል፡፡ እንደ አሜሪካ፣ ቻይናና የአውሮፓ ኅብረት የመሳሰሉት አገሮች ከባህር ውንብድና (ፓይረሲ) ጋር በተያያዘ በጂቡቲ ወታደራዊ ካምፕ መሥርተው ከከተሙ ቆይቷል፡፡ አሜሪካ ብቻ በጦር አውሮፕላኖች፣ በድሮኖች፣ ወዘተ…የሚደገፍና ወደ 4.500 የሚጠጋ የወታደራዊ ኃይል በጂቡቲ ካሰፈረች ከራርማለች፡፡ ቻይናም በዚህችው ትንሽ የምሥራቅ አፍሪካ አገር ወታደራዊ ካምፕዋን ሠርታ ጨርሳለች፡፡ በአጠቃላይ ወደ 10,000 ወታደሮች የሚይዝ ካምፕ አቋቁማለች፡፡ ጃፓንም እንዲሁ ለአነስተኛ ኃይል የሚሆን ካምፕ አላት፡፡ ከ4,000 በላይ ወታደር የሚይዘው የፈረንሣይ ካምፕ ቋሚነቱ አገሪቱ ነፃ ከወጣችበት እ.ኤ.አ ከ1977 ጀምሮ የቀጠለ ነው፡፡ አሁን ደግሞ ሳዑዲ ዓረቢያ የየመን ሁቲዎችን እወጋለሁ በሚል ሰበብ በጂቡቲ ወታደራዊ ካምፕ ለመመሥረት ውሏን ተፈራርማ ካምፑን ለማደራጀት እያሸበሸበች ትገኛለች፡፡ በሌላ በኩል ደግሞ የተባበሩት የዓረብ ኤምሬትስ ከኤርትራ መንግሥት ጋር በፈጸመችው ወታደራዊ ውል መሠረት በአሰብና በአካባቢው ለፈጣን ወታደራዊ አውሮፕላኖች፣ ሔሊኮፕተሮች፣ ወታደራዊ ጀልባዎች፣ ወዘተ.. የሚሆን ካምፕ በማቋቋም ላይ እንደምትገኝ ይነገራል፡፡ የግብፅ መንግሥት ደግሞ በምፅዋ አካባቢ የራሱን ወታደራዊ ካምፕ ለማቋቋም እንቅስቃሴ በማድረግ ላይ እንደሚገኝ ይነገራል፡፡

 ከላይ የተጠቀሰው ሁኔታና ወታደራዊ አሠላለፍ በኢትዮጵያና በኤርትራ ላይ ለወደፊቱ ምን ዓይነት ጂኦ ፖለቲካዊ ተፅዕኖ ሊፈጥር ይችላል? ሁለቱን አገሮች በመካከላቸውም ይሁን ከሌሎቹ ተዋናይ አገሮች ጋር ወደ በለጠ ፍጥጫ ሊያስገባቸው የሚችል ሁኔታ ሊከሰት ይችላል ወይ? ሁለቱም መንግሥታት አሁን ባላቸው ፍጥጫ ከቀጠሉ የአካባቢውን ወቅታዊ ፖሊቲካዊ አሠላለፍ አንዱ ሌላውን ለመጉዳት ሊጠቀሙበት ይችሉ ይሆን ወይ? ወዘተ… የሚሉ ጥያቄዎችን ማንሳቱ ተገቢ ይመስለኛል፡፡ በአሁኑ ወቅት ለጥያቄዎቹ መልስ መስጠት መሞከር ግምታዊ ከሚሆን በስተቀር በማስረጃ ላይ የተደገፈ አስተያየት ስለማይሆን ወደ ቀጣዩ ርዕስ በቀጥታ ማለፍና ከርዕሱ ጋር አያይዞ ስለመፍትሔ መንገዱ መሻት ግን ሊጠቅም ይችላል፡፡         

የዲፕሎማሲ ጥረት   

ዲፕሎማሲ ሲባል ሁለቱንም አገሮች የሚመለከት የዲፕሎማሲ መንገድን ለመግለጽ ነው፡፡ ሁለቱም አገሮች ከሌሎች መሰልና ግጭት ውስጥ ገብተው ችግራቸውን በዲፕሎማሲ ከፈቱ ወይም ለመፍታት ጥረት ካደረጉ መንግሥታት ጋር አያይዞ ማስቀመጡና ማነፃፀሩ ተገቢ ይሆናል፡፡ እስካሁን ድረስ እንደታየው ሁለቱም አገሮች ችግራቸውን ለመፍታት በዲፕሎማሲው መንገድ ተገቢ ጥረት አላደረጉም፡፡ ሁለቱም አገሮች በሚያለያያቸው ላይ ትኩረት ከማድረግና አንዱ ሌላውን ለመጉዳት ጥረት ከማድረግ በስተቀር ቆም ብለው ‹‹እስቲ ለዲፕሎማሲው መንገድ ወይም መፍትሔ አማራጩን እንፈልግለት›› ብለው ሲንቀሳቀሱ አልታዩም፡፡ ብዙውን ጊዜ እንዳየነው አንዱ አገር ሌላውን ለመጉዳት የሆነ ዕርምጃ ወይም እንቅስቃሴ ሲያደርግ፣ ሌላኛው አገር ደግሞ ‹‹በል እንግዲህ የኔ ምትና አፀፋ ደግሞ ምን እንደሚመስል ቅመሰው›› የሚል ዓይነት ግብረ መልስ ሲሰጣጡ እንጂ፣ በሠለጠነ መንገድ ወይም በዲፕሎማሲያዊ መንገድ ‹‹እኔ ይህንን አድርጊልሃለሁ፣ ከአንተ ደግሞ አዎንታዊ ግብረ መልስ እጠብቃለሁ፣ እኔ አንተን ለመርዳት ይህንን ዕርምጃ ወስጃለሁ፣ አንተ ደግሞ የእኔን ቀና አመለካከትና ዕርምጃ ከግምት ውስጥ አስገብተህ ምን ለማድረግ እንደምትፈልግ አያለሁ፣ ወዘተ…›› የሚመስል ዲፕሎማሲያዊ እንቅስቃሴ ሲያደርጉ አልታዩም፡፡

 ካለፉት ዓመታት አካሄዳቸው እንደምንገነዘበው ሁለቱም አገሮች ለዲፕሎማሲው ሒደትና መፍትሔ ትኩረት አድርገው ሲንቀሳቀሱ አልታዩም፡፡ ከሁለቱም አገሮች ዕርምጃ የምናየው ነገር አንዱ በሌላኛው ላይ ምን ያህል ጎል እንዳስገባና ‹‹ጉድ አደረግኩት፣ ሠራሁለት! ወዘተ…›› የሚመስል እንቅስቃሴ ሲያሳዩ ነው የከረሙት፡፡ ይህ ድርጊት ደግሞ የሌሎች ጎረቤት አገሮች መሳቂያና መሳለቂያ ከመሆን በስተቀር ለአገሪቱ ሰላምና የወደፊት የጋራ ዕድገት የሚበጅ አይደለም፡፡ በዕርግጥ ነው የኢትዮጵያ መንግሥት ኤርትራዊያን ስደተኞችን በመቀበልና በተለያየ ዘርፍ መንገድ በመርዳት ያደረገው አስተዋጽኦ ከላይ የጠቀስነው ጉዳይ ስለሆነ እዚህ ላይ መድገሙ ተገቢ አይሆንም፡፡ ነገር ግን በሁለቱም ኤምባሲዎች አካባቢ የጋራ ግንኙነትን በግልጽም በሚስጥርም በመፍጠር ለዲፕሎማሲው እንቅስቃሴ የሚበጁ ተግባራት ሲከናወኑ አልታዩም፡፡ የሁለቱም አገሮች ዳያስፖራን ዒላማ በማድረግ ለዲፕሎማሲው ግንኙነት ሊረዱ የሚችሉ ግልጽም ሚስጥራዊም እንቅስቃሴዎች ሲካሄዱ አልታዩም፡፡ ስደተኞችን ዒላማ በማድረግ ከአገር ቤት ዘመዶቻቸውና ጓደኞቻቸው ጋር ግንኙነቶችን በመፍጠር የዲፕሎማሲውን ምኅዳር ለመጠቀም የሚረዱ ተግባራት ሲከናወኑ አልታዩም፡፡ የሁለቱንም አገሮች ምሁራን (በተለይም ከውጭ የሚገኙትን) መሠረት በማድረግ በሁለቱም አገሮች የወደፊት ግንኙነት አስመልክቶ ምን ማድረግ እንደሚበጅ የሚያመላክቱ እንቅስቃሴዎች በስፋት ሲካሄዱ አልታዩም፣ ወዘተ…፡፡ በዚህ ሒደት የተወሰነ ዕርምጃ ቢኬድበት ኖሮ በርካታ ጠቃሚ ውጤቶች ወይም አዎንታዊና ጠቋሚ መንገዶች ይታዩ ነበር፡፡ ይህ ባለመደረጉ ሒደቱ የጠፋ ጊዜ ነበር ከማለት ውጪ በሌላ ሁኔታ መፈረጅ የሚቻል አይመስለኝም፡፡

በዚህ ርዕስ ላይ እየተነጋገርን የምንገኘው የዲፕሎማሲውን ምኅዳር ሁለቱም አገሮች ምን ያህል ተጠቅመውበታል? ምን ያህል ምኅዳሩን በመጠቀም ሰላማዊ መፍትሔ ለማምጣት ተሞክሯል? ተነሳሽነቱን በመውሰድ የዲፕሎማሲውን ምኅዳር በጥንቃቄና በብልጠት ለመጠቀም ዋናውን ሚና መጫወት የነበረበት የትኛው አገር ነው? አንዱ አገር ተነሳሽነቱን ሲወስድ ሌላኛው አገርስ ምን ማድረግ ይጠበቅበት ነበር? ወዘተ… የመሳሰሉ ጉዳዮችን አንስተን ለመወያየት የሚረዳ ይመስለኛል፡፡ በመሠረቱ ኤርትራ በኢትዮጵያ ውስጥ ሁከትና ብጥብጥ እንዲፈጠር ከፍተኛ ጥረት ስታደርግ መቆየቷ አሌ የማይባልና የታወቀ ጉዳይ ነው፡፡ ነገር ግን ኤርትራ በምሥራቅ አፍሪካ ካሉት አገሮች ከጂቡቲ ቀጥላ ትንሽዋ አገር ናት፡፡ የሕዝቧ ብዛትም ቢሆን ከአምስት ወይም ስድስት ሚሊዮን የሚበልጥ አይደለም፡፡ ነገር ግን የኤርትራ መንግሥት ከእግሩ መጠን በላይ ጫማ ለማድረግ እንደሚሞክርም ይታወቃል፡፡ በአንፃሩ ደግሞ ኢትዮጵያ በአካባቢው ትልቅ አገር ብቻ ሳትሆን የአፍሪካ ኅብረት መቀመጫና በዓለም ውስጥ ከኒው ዮርክና ከብራሰልስ ቀጥሎ ከፍተኛ የዲፕሎማቲክ ጽሕፈት ቤቶች ያሏት አገር ናት፡፡ ኢትዮጵያ የጎረቤቶቿን አገሮች ማለትም የኬንያ፣ የሱዳን፣ የደቡብ ሱዳን፣ የሶማሊያ፣ የኤርትራና የጂቡቲ ሕዝብ በአጠቃላይ ተደምሮ ከኢትዮጵያ ሕዝብ በቁጥሩ ያንሳል፡፡ በአሁኑ ወቅት የኢትዮጵያ ሕዝብ ብዛት ወደ 100 ሚሊዮን አካባቢ ደርሷል ተብሎ ይገመታል፡፡ ይህም የሚያሳየው ኢትዮጵያን ከኤርትራ ጋር በተለያዩ ንፅፅሮች ማወዳደሩ ተገቢ አይሆንም ለማለት ነው፡፡ እንደሚታወቀው ሁለቱም አገሮች በተለያዩ ዘዴዎች ማለትም በፖለቲካው፣ በዲፕሎማሲው፣ በኢኮኖሚው፣ በማኅበራዊው፣ በወታደራዊና በኢንተሊጀንሳዊ ተግባራት ሲጠቃቁ ከርመዋል፡፡ በእርግጥ አንዱ በሌላኛው ላይ የበለጠ ጉዳት አድርሶበታል በማለት ዝርዝሮችን ማቅረብ ይቻል ይሆናል፡፡ ነገር ግን ለአሁኑ ጉዳያችን የሚጠቅም አይደለም፡፡ ጉዳት መድረሱን ብቻ መጥቀሱ በቂ ነው፡፡ ይህ ጉዳት እንዲቀርና ሁለቱም አገሮች ወደ መደበኛው የዲፕሎማሲ ግንኙነት ገብተው ሰላማዊ ሁኔታ እንዲፈጥሩ ምን መደረግ አለበት? ወደሚለው ማተኮሩ ነው ሊበጅ የሚችለው፡፡

ከላይ ለመግለጽ እንደተሞከረው ኤርትራ ትንሽ አገር በመሆኗና ኢትዮጵያ ደግሞ በተነፃፃሪ ትልቅ አገር በመሆኗ በሁለቱም አገሮች መካከል በሚካሄድ መጠቃቃት፣ በሌሎች ታዛቢ ወይም ተመልካች አገሮች ዘንድ የሚታዘንላት አገር ማን ትሆናለች? ተብሎ ቢጠየቅ ኢትዮጵያ ናት የሚል መልስ ከየትም አቅጣጫ ማግኘት እንደሚከብድ የታወቀ ነው፡፡ ለምን ቢባል ኤርትራ አሁንም ትንሽ አገር በመሆኗ ከፍተኛ ጥፋት የተፈጸመው በእርሷ መሆኑ ከበድ ያለ ማስረጃ ይቅረብ ብለን ብንገምትም፣ ኤርትራ ናት አጥቂዋ ብሎ የሚቀበል አገር ብዙም አይኖርም፡፡ ‹‹እንዴት ትንሽ አገር ትልቅ አገርን ለመጉዳት ትችላለች?›› የሚል ጥያቄ በማንሳት ነው ኢትዮጵያን አጥቂ አድርጎ ለማስቀመጥ የሚሞከረው፡፡ ለምሳሌ በአውሮፓ በተለይም የስካንዴነቪያን አገሮችና የአውሮፓ ኅብረት አባል አገሮች በሙሉ (ከጥቂቶቹ በስተቀር)፣ እነ ጣሊያን፣ ስሎቬንያ፣ ክሮኤሽያ፣ ሞንቴኔግሮ፣ መቄዶ፣ ወዘተ… የመሳሰሉት አገሮች የኤርትራ ነባር ደጋፊዎች ሆነው የኖሩና አሁንም ቢሆን ኢትዮጵያን አጥቂ አድርገው ከመፈረጅ የማይመለሱ አገሮች ናቸው፡፡ ለምን ቢባል ይህ ሁኔታ በተለይም የስካንዴነቪያን አገሮችን ብንወስድ ከትጥቅ ትግሉ ጊዜ ጀምሮ እስከ አሁን ድረስ የዘለቀ፣ አንዳንዶቹም ትንንሽ አገሮች በመሆናቸው ኤርትራን አጥቂ አድርገው ለመውሰድ የሚቸገሩ ናቸው፡፡ በዓረቡ ዓለምና በሌሎችም አኅጉሮች የሚገኙ ትንንሽ አገሮችም ቢሆኑ ከላይ ከተጠቀሰው አቋም የተለየ አቋም ለመያዝ ይከብዳቸዋል፡፡ በነገራችን ላይ ኤርትራ የዓረብ ሊግ ታዛቢ አባል አገር መሆኗንም መዘንጋት የለበትም፡፡ ለማንኛውም እዚህ ላይ ደጋፊና ተቃዋሚ አገር በመፈረጅ ለጉዳዩ ውጤታማነት ተገቢነት ይኖረዋል ለማለት ሳይሆን፣ ኢትዮጵያ ትልቅ አገር በመሆኗ ‹‹በኤርትራ ተጠቃች›› የሚለውን አባባል ለምን ተቀባይነት ሊያጣ እንደሚችል ለመጠቋቆም ብቻ ነው፡፡

በሌላ በኩል ደግሞ ኢትዮጵያ ትልቅ አገር ስለመሆኗና በዓለም መድረክ ተሰሚነቷ እየተጠናከረ በመምጣቱ ምክንያት በተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ለፀጥታው ምክር ቤት ተለዋጭ አባልነት ከ190 ተሳታፊ አገሮች የ185 ድጋፍ አግኝታ እ.ኤ.አ ከጀንዋሪ 1 ቀን 2017 ጀምሮ ወንበሯን ለመያዝ ችላለች፡፡ ድጋፍ የነፈጉዋት አምሥቱ አገሮች ኤርትራ፣ ግብፅ፣ ሳዑዲ ዓረቢያ፣ ኳታርና ሰኔጋል ብቻ ነበሩ፡፡ እያንዳንዱ አገር የየራሱ ምክንያት ይኖረዋል፡፡ ስለሆነም ኢትዮጵያ በአሁኑ ጊዜ ከኤርትራ ጋር በትንሹም በትልቁም ጉዳይ እንካ ስላንቲያ እየገባች ለመቀጠል መሞከር ያለባት አይመስለኝም፡፡ ኢትዮጵያ ከኤርትራ ጋር እየተነታረከች መኖሯ አይምርላትም፣ አይበጃትምም፡፡ ለኢትዮጵያም የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት መድረክ ከኃያላኑ አገሮችና ከመሰል አባል አገሮች ጋር በቀላሉ የሚያገናኛት ፣ መድረኩን ከኤርትራ ጋር ላላት የሻከረ ግንኙነት ለመለወጥ የምትጠቀምበት መሆን ይኖርበታል ባይ ነኝ፡፡ ስለሆነም ለዲፕሎማቲክ ግንኙነቱ ተነሳሽነቱን ወስዳ መንቀሳቀስ የሚኖርባት አገር ኢትዮጵያ ናት፡፡

አንዱና በቅድሚያ ኢትዮጵያ ልትገነዘበው የሚገባው ጉዳይ የኤርትራ መንግሥት በአንድ ወቅት በራሱ መንገድ ይወድቃል ብላ ከመጠበቅ ይልቅ፣ አሁን በሥልጣን ላይ ካለው የኤርትራ መንግሥት ጋር በጉርብትና በሰላም ለመኖር የዲፕሎማሲ ጥረቷን መቀጠል ያለባት ይመስለኛል፡፡ ኢትዮጵያ ከምሥራቅ አፍሪካ በይነ መንግሥታት ጀምራ ኤርትራ ወደ ክፍለ አኅጉሩ ድርጅት እንድትመለስ የራሷንና የአባላቱን ተሳትፎ ተጠቅማ እንቅስቃሴ ብታደርግ፣ በኤርትራ መንግሥት ዘንድ ጥሩ የዲፕሎማቲክ ዕይታ (ዲፕሎማቲክ ጀስቸር) ተደርጎ ሊወሰድ ይችላል፡፡ ይህንን ዕርምጃ መውሰድ የኢትዮጵያን ታላቅነት የሚያሳይ እንጂ የኢትዮጵያን ክብርና ሞገስ የሚቀንስ አይሆንም፡፡ ይህ በበይነ መንግሥታቱ ደረጃ የሚወሰድ ዕርምጃ የኤርትራ መንግሥትን ባህርይ ሊለውጥ የሚችል፣ ብሎም ደረጃ በደረጃ በተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ዘንድ የተጣለበትን ማዕቀብ ለማንሳት ስለሚረዳው ጠቃሚነቱና ለወደፊቱ ሊከፈት የሚችለውን የጋራ ግንኙነት ወይም በሦስተኛ ወገኖች እገዛ ሊመጣ የሚችልን የዲፕሎማቲክ ግንኙነትን እያጠናከረ ሊሄድ ይችላል፡፡ ተነሳሽነቱ ግን አሁንም በኢትዮጵያ መንግሥት መወሰድ ይኖርበታል እላለሁ፡፡

ኢትዮጵያ አሁንም ሌላ ተጨማሪ አዎንታዊ የዲፕሎማቲክ ዕርምጃዎችን ለመውሰድ ዝግጁ መሆንዋንና ይህም የሚወሰነው የኤርትራ መንግሥት በሚወስደው ዕርምጃና በሚያሳየው አዎንታዊ ግብረ መልስ እየተመዘነ እንደሚሆን በይፋ መግለጽ መቻል ይኖርበታል እላለሁ፡፡ ለምሳሌ የኤርትራ መንግሥትን ለማጥቃት ፍላጎት ወይም ዕቅድ እንደሌላት፣ ይልቁንም አዎንታዊ ግንኙነቱ እየተሻሻለ የሚሄድ ከሆነ ‹‹ኢትዮጵያ ያለ ምንም ቅድመ ሁኔታ የኤርትራ ወደቦችን ለመጠቀም እንደምትፈልግ፣ የሕዝብ ለሕዝብና የመንግሥት ለመንግሥት ግንኙነቱን ለማሻሻል እንደምትፈልግ፣ ኢትዮጵያ ለኤርትራ መንግሥትም ቢሆን የኤሌክትሪክ ኃይል ለመሸጥ እንደምትፈልግ ወዘተ…›› የመሳሰሉ ዕቅዶችን በይፋ መግለጽ ትችላለች፡፡ እንዲህ ዓይነቱ መግለጫ የኤርትራ መንግሥት ከአንዴም ሁለቴ ሊያስብበትና አዎንታዊ መልስ ሊሰጥበት ይችላል፡፡

በኤርትራ መንግሥት በኩል ደግሞ በተግባር ላይ ሊውል የማይችለውን ‹‹የድንበር ኮሚሽን ውሳኔ አሁኑኑ ይተግበርልኝ›› የሚለውን ጥያቄ ለጊዜው ቢተወውና ከላይ በጠቀስኩዋቸው ጉዳዮች ላይ በማተኮር ግንኙነቱን ለማሻሻል ቢንቀሳቀስ ይጠቅማል እላለሁ፡፡ የድንበር ኮሚሽን ውሳኔ በቀጣዩ ጊዜ ሊታይ ይችላል፡፡ አሁን ግን የድንበር ኮሚሽኑ ጉዳይ ለአጠቃላይ ግንኙነቱ ደንቃራ ሆኖ እንዲቀጥል የኤርትራ መንግሥት መፍቀድ ያለበት አይመስለኝም፡፡ ውድ አንባቢያን ይህ ከላይ ያቀረብኩትን አስተያየት ለመጻፍ የተገደድኩት በጉዳዩ ላይ በርካታ ጸሐፊዎች ከዚህ የተሻለ ሐሳብ ሊኖራቸው እንደሚችልም በመገመት ነው፡፡ ሆኖም ይህ ጽሑፍ እንደ አንድ መነጋገሪያ ጉዳይ ሊወሰድ ከቻለ በቂ ነው፡፡ ጉዳዩ ይመለከተናል የምንል ወገኖች በርዕሱ አጥብቀንና በዝርዝር ልንነጋገርበት ይገባል ባይ ነኝ፡፡ የሁለቱም አገሮች ፍጥጫና ቅራኔ ለቀጣዩ ትውልድ መተላለፍ ያለበት አይመስልኝም፡፡ ችግሩን የፈጠረው ይህ ትውልድ ስለሆነ መፍትሔውንም ማምጣት ያለበት ይህ ትውልድ ነው፡፡ ቀጣዩ ትውልድ ይህ ትውልድ ለፈጠረው ችግር ወራሽ የመሆን ግዴታ የለበትም፡፡  አመሰግናለሁ!

ከአዘጋጁ፡ ጽሑፉ የጸሐፊውን አመለካከት ብቻ የሚያንፀባርቅ መሆኑን እንገልጻለን፡፡