የኮንትሮባንድ አደጋ ከአገር እስከ ሸማች

የውጭ ምንዛሪ እጥረት መባባስ አዲስ ዜና አይደለም፡፡ የእጥረቱ መጠን ይለያይ እንጂ በየጊዜው ሲከሰት የኖረና ያፈጀ ችግር ነው፡፡ የውጭ ምንዛሪ ለማግኘት ለወራት ወረፋ መጠበቅ ግድ ማለቱም የቆየ ጣጣ ከሆነ ሰነባብቷል፡፡ የውጭ ምንዛሪ ለማግኘት ካልቻሉ አስመጪዎች የሚደመጠው እሮሮ ለችግሩ አለመቀረፍ በአስረጂነት ሊቀርብ ይችላል፡፡

የውጭ ምንዛሪ እጥረት በቀጥታም ሆነ በተዘዋዋሪ የሚያሳየው የአገሪቱን የወጪ ንግድ ገቢ መጠን ነው፡፡ ምክንያቱም የውጭ ምንዛሪ ከሚያሰገኙ ዋነኛ ምንጮች አንዱ ይኸው የወጪ ንግድ ዘርፍ በመሆኑ ነው፡፡

ላለፉት ሦስት ተከታታይ ወራት የአገሪቱ ባንኮች የቀደመውን ዓመት ክንውናቸውን ይፋ ሲያደርጉ ቆይተዋል፡፡ ባንኮቹ ሲያቀርቡ በነበረው ሪፖርት የውጭ ምንዛሪ ፍላጎታቸውን ለማሟላት ፈተና እየሆነባቸው እንደሚገኝ መግለጻቸውን ልብ ይሏል፡፡ ባንኮቹ የውጭ ምንዛሪ ቋታቸውን በሚፈለገው ደረጃ በማሟላት ደንበኞቻቸውን በአግባቡ ለማስተናገድ እንዳልቻሉ በግልጽ ማስቀመጣቸው ችግሩን ቁልጭ አድርጎ ያሳያል፡፡

የውጭ ምንዛሪ ግኝት ላይ ያጋጠማቸውን ተግዳሮት ካስታወቁበት ሪፖርታቸው ጎን ለጎን ለችግሩ መባባስ በዋናነት ያስቀመጡት ምክንያት ደግሞ የአገሪቱ የወጪ ንግድ ገቢ በሚፈለገውና በሚጠበቀው ደረጃ ከማደግ ይልቅ ማሽቆልቆሉ ነው፡፡ ይህ እንደ ዋነኛ ምክንያት ይቅረብ እንጂ የአገሪቱ ባንኮች በቂ የውጭ ምንዛሪ ላለማግኘታቸው ሊቀርቡ የሚችሉ በርካታ ሰበቦች እንዳሉም ሳያመላክቱ አላለፉም፡፡ የውጭ ምንዛሪ ገቢ   የተጠበቀውን ያህል ላለመሆኑ ከሚጠቅሷቸው ምክንያቶች ውስጥ ሕገወጥ የኮንትሮባንድ ንግድ አንዱ ነው፡፡

ኮንትሮባንድ በሕጋዊ መንገድ የሚደረገውን የንግድ እንቅስቃሴ ከመደቆስ አልፎ በአገር ኢኮኖሚ ላይ የሚፈጥረው ተፅዕኖ የጎላ መሆኑን በደንብ እንድንገነዘብ ከሚያስችሉን እውነታዎች ውስጥ የውጭ ምንዛሪ ግኝት ላይ የሚያሳርፈው ተፅዕኖ ነው፡፡

ይኸውም በሕጋዊ መንገድ ለውጭ ገበያ መቅረብ የሚገባቸው ወሳኝ የወጪ ንግድ ሸቀጦች በኮንትሮባንድ አማካይነት ድንበር የመሻገራቸው ነገር ዘላቂ መፍትሔ ማግኘት እንዳልቻለም ይጠቁማል፡፡ በሕጋዊ መንገድ ተልኮ ረሃብተኛውን የአገሪቱን የውጭ ምንዛሪ ቋት ማስታገስ የሚችሉ የወጪ ንግድ ሸቀጦች በሕገወጥ መንገድ ድንበር እንዳይሻገሩ ለመከላከል ወሳኝና ሥር ነቀል ዕርምጃ አለመወሰዱ ዋጋ እያስከፈለ ለመሆኑ እማኝ አያሻውም፡፡

ወደ አገር የሚገባውም ሸቀጥ በተመሳሳይ ሁኔታ የሚታይ ሲሆን፣ ከሰሞኑ ከሰማናቸው ዜናዎች መገንዘብ እንደምንችለው የኮንትሮባንድ ንግድ ዘላቂ መፍትሔ ሊያገኝ ያልቻለና በብርቱ ጉዳት እያስከተለ እንደሚገኝ ነው፡፡

ምናልባትም አስደንጋጭ የሆነው ሌላው ነገር ደግሞ የጉምሩክ ተቆጣጣሪዎቻችን በሕገወጥ መንገድ ሲገባ እንደያዙት የተነገረው ዜና ነው፡፡ በካርቶን የታሸጉ ሸቀጣሸቀጦች፣ በቦንዳ የታሰሩ አልባሳት፣ በተለያዩ መሸሸጊያዎች በሥውር ሊገቡ የነበሩ የኤሌክትሮኒክስ ዕቃዎች፣ ምግብ ነክ ምርቶች እንዲሁም ሐሰተኛ መሆኑ የተረጋገጠ የ600 ሺሕ ብር ኖት በቁጥጥር ሥር እንዲውል መደረጉ ነው፡፡ ይህ ሐሰተኛ ገንዘብ ከኮንትሮባንድ ሸቀጣሸቀጦች ጋር ተደባልቆ ሲገባ በሕገወጥ አስተላላፊዎች እጅ የተገኘ ነው፡፡ እንደ ዜና አውታሮች ከሆነ ሐሰተኛ የገዘንብ ኖቶቹ በኬንያ ስለመታተማቸውም ጠቁመዋል፡፡ እንዲህ ያለው ዜና ሲደመጥ የኮንትሮባንድ አደገኝነት በምን ያህል ደረጃ እያደገ መምጣቱን ያሳያል፡፡

የጉምሩክ ተቆጣጣሪዎቻችን ከኮንትሮባንድ ጋር በሕገወጥ መንገድ ሊገባ የነበረውን ሐሰተኛ ገንዘብ መያዛቸው ሊያስመሰግናቸው ይገባል፡፡ ነገር ግን በለስ ቀንቷቸው 600 ሺሕ ያህል እንደሆነ የተገረለትን ገንዘብ ለመያዝ በቁ እንጂ ተቆጣጣሪዎቹን አልፎና ሾልኮ ወደ አገር ውስጥ በመግባት ኢኮኖሚው ውስጥ የሚንቀሳቀስ የውሸት ገንዘብ ስላለመኖሩ ማረጋገጥ ከባድ ነው፡፡ ስለዚህ የኮንትሮባንድ ጦስ ሰበቡ ብዙ እየተበራከተ በመምጣቱ ቁጥጥሩም በሰው ላይ ጥገኛ ከመሆን ይልቅ ዘመናዊ ቴክኖሎጂ ላይ የተመረኮዘ ሊሆን ይገባዋል፡፡ ከቴክሎጂው ጎን ለጎን ሕገወጦችን ለመከላከል ከእነ ሩዋንዳ መማር ይቻላል፡፡ የሩዋንዳ ተቆጣጣሪዎች ወደ ኤርፖርት የሚገቡ ዕቃዎችንና ሻንጣዎችን በሰለጠኑ አነፍናፊ ውሾች ታግዘው፣ በማሽነሪዎች ተደግፈው ይመርራሉ፡፡ ዕፅን  ጨምሮ ሕገወጥ የመሣሪያ፣ የእንስሳትና የእንስሳት አካላት ዝውውርን በቀላሉ ለመቀነስ ከቻሉባቸው ዘዴዎች መካከል ይህ አሠራራቸው ተጠቃሽ ነው፡፡

 የሆነ ሆኖ የአገሪቱ የወጪ ንግድ ዘርፍ በታቀደው መጠን እያደገ ሊጓዝ ባለመቻሉ ‹‹የውጭ ምንዛሪ ያለህ›› በማለት የሚያስተጋባው የባንኮችም ሆነ የኩባንያዎቻችን ጩኸት እንዲቀንስ ብቻ ሳይሆን፣ በእጥረቱ ሳቢያ ሊከሰት የሚችለውን መዘዝ ጭምር በማሰብ የኮንትሮባንድ ጉዳይ ልዩ ትኩረት እንደሚያሻው ለማንም የተሰወረ አይደለም፡፡

በግላጭ ያለምንም ችግር ድንበር አቋርጠው ለውጭ ገበያ የሚቀርቡት የቀንድ ከብቶችም ቁጥጥር ካልተደረገባቸው፣ ከውጭ ምንዛሪ እጥረት ባሻገር፣ ሌሎች የከብት ሀብታችንን ሊጎዱ የሚችሉ አደጋዎች እንደሚያንዣብቡን ለመንግሥት አካላት መንገሩ ለቀባሪው እንደማርዳት ነው፡፡ ቁጥጥር ያጣ የከብቶች ንግድ የአገሪቱን የቀንድ ከብት ዝርያ ጥራት ሊያመናምነው እንደሚችል በገሃድ የሚታይ ሥጋት ነው፡፡ 

ኮንትሮባንድ ጉዳይ ልዩ ትኩረት ያሻዋል ሲባል እንዲህ ዓይነቱን ኢኮኖሚያዊ ቀውሶች በማባባስ ብቻ የሚያቆም አይደለም፡፡ ተሹለኩልከው ከሚገቡ ምርቶች ውስጥ የምግብ ሸቀጦች መጠን እየተበራከተ መምጣት የሚፈጥረው ሥጋት አለ፡፡ ቁጥር ስፍር የሌላቸው መድኃኒቶችም በኮንትሮባንዲስቶቹ እየገቡ በመሆኑ የሕዝብ ጤናና ህልውና እንዲህ በልቅና በገፍ በሚገቡ ሸቀጦች መጎዳቱም አሌ አይባልም፡፡

የጥራት ደረጃው ያልተመዘነ፣ የአገልግሎት ጊዜው በውል የማይታወቅ፣ ያለፈበትና አደገኛ የኮንትሮባንድ ሸቀጥ፣ በሕጋዊው የንግድ ሰንሰለት ተገቢውን ታክስና ሌላውንም ሥርዓት አከናውኖ፣ ጥራቱና አስተማማኝነቱ ተመዝኖ የሚሸጥ ባለመሆኑ፣  ዋጋው ይረክሳል፡፡ ሸማቹ ለግብይት የመጀመሪያ ምዘናው ዋጋ በመሆኑ በርካሽ ሲያገኝ ይሸምታል፡፡ ስለዚህ ኮንትሮባንድ የሚያስከትለው ቀውስ እጅጉን የበዛ ነው፡፡ ይህንን ያህል ኮንትሮባንድ ምርት ተያዘ እየተባለ በሚተላለፍ ዜና ብቻ መዝለቅ አይቻልም፡፡ ከሚያዘው ይልቅ የማይያዘውና ሕጋዊ ባልሆነ መንገድ የሚገባው ምርት ገበያ ውስጥ እንደልብ ስላለ ጉዳቱ ከአገር እስከ ግለሰብ ድረስ የሚዛመት በመሆኑ ትኩረት ይደረግበት፡፡ ከአገር የሚወጡ ሸቀጦችም ለኮንትሮባንድ የተጋለጡ በመሆናቸው ይህንን ለመከላከል በቂ በጀት ተመድቦ ቁጥጥሩም ክትትሉ ዘመናዊ ቢደረግ ብዙ ማዳን፣ ብዙም ማግኘት በተቻለ ነበር፡፡