የዓለም ፖለቲካ ኢኮኖሚና የኢትዮጵያ ህዳሴ በአቶ ዓለምነው መኮንን ብዕር ሲቃኝ

 

ካለኝ ቅርበት አኳያ አቶ ዓለምነውን አንተ እያልኩ ብገልጸው ደስ ባለኝ ነበር፣ ሆኖም በአገራችን ባህል መሠረት ትልቅ የፖለቲካ ሥልጣን ላይ የሚገኝን ሰው አንተ ማለት አንድም እንደ መዘርጠጥ፣ አሊያም አክብሮት እንደ መንፈግ ተደርጎ ስለሚወሰድ በዚህ መጣጥፍ ውስጥ አቶ ዓለምነውን አንቱ እያልሁ ለመግለጽ ተገድጃለሁ፡፡ ብዙዎቻችን እንደምናስታውሰው ከቅርብ ጊዜ ወዲህ በብአዴን/ኢሕአዴግ አባላትና በአማራ ክልል ሕዝቦች ዘንድ አቶ ዓለምነው መኮንን እየታወቁ የመጡት በአወዛጋቢ ንግግራቸው ብቻ ሳይሆን፣ በአንባቢነታቸውና አዳዲስ ሐሳቦችን በማመንጨት የተግባር መመርያ ለማድረግ በመንቀሳቀሳቸውም ጭምር ነው፡፡

በተለይም በአንድ ወቅት በግሉ ፕሬስና በማኅበራዊ ሚዲያው አካባቢ “የአማራን ሕዝብ ሰድበው ለሰዳቢ ሰጡት” በሚል ሽፋን የእሳቸውን ሰብዕና ለመግደል ጥረት ከመደረጉም በላይ፣ በአሁኑ ወቅት እሳቸውና የሥራ ባልደረቦቻቸው በፊታውራሪነት የሚመሩትን የፖለቲካ ድርጅት ከሕዝብ ለመነጠል አጋጣሚውን መጠቀማቸው የቅርብ ጊዜ ትዝታ ነው፡፡ በዋነኛነት ለብአዴን አባላት በሚሠራጨው አብዮታዊ ዴሞክራሲ መጽሔት ላይ በሚያቀርቧቸው መጣጥፎች ቀደም ሲል ባልተለመደ ሁኔታ ጥልቅ ትንታኔ በመስጠት፣ ይህንኑም ትንታኔያቸውን በበርካታ ማጣቀሻዎች በማስደገፍ አሳማኝ ንድፈ ሐሳባዊ አቀራረብን ከዓለማችንና ከአገራችን ነባራዊ ሁኔታ ጋር ለማጣጣም በመሞከራቸውም ይታወቃሉ፡፡

አሁን ደግሞ ፖለቲካ ኢኮኖሚና የኢትዮጵያ ህዳሴ በሚል ዓብይ ርዕስ በዋነኛነት 405 ገጾችን የያዘ ዳጎስ ያለ መጽሐፍ በማዘጋጀት አሳትመው፣ ቀደም ባለው ሳምንት በባህር ዳር ከተማ ውስጥ ማስመረቃቸውን በመገናኛ ብዙኃን አማካይነት በሰማን ማግሥት፣ አዲስ አበባ ለምንገኝ ወገኖቻቸው ዕድሉ እንዲደርሰን ለማድረግ በማሰብ ይመስላል በብሔራዊ ቴአትር አዳራሽ በድጋሚ ለማስመረቅ ዝግጅት ማድረጋቸውን በመስማታችን የዝግጅቱ ታዳሚ እንደምንሆን አስቀድመን አረጋገጥን፡፡ ስለሆነም የዚህ መጣጥፍ ዋና ዓላማም በመጽሐፉ ምረቃ ወቅት የነበረው ሁኔታ ምን ይመስል እንደነበረ በአጭሩ መግለጽ ሲሆን፣ የመጀመሪያ ደረጃ ንባብን መሠረት በማድረግ በመጽሐፉ አቀራረብና ይዘት ላይም ያለኝን የተመጠነ ምልከታ በወፍ በረር ቅኝት ለተደራሲያን ማሳየት ይሆናል፡፡ መልካም ንባብ!!

የመጽሐፉ ምረቃ ሥነ ሥርዓት ድባብ በብሔራዊ ቴአትር  

መጋቢት 9 ቀን 2009 ዓ.ም. የአቶ ዓለምነው መኮንን መጽሐፍ በብሔራዊ ቴአትር አዳራሽ እንደሚመረቅ አስቀድሞ ስለተነገረኝ እኔም በቅርብ የማውቃቸውን ሰዎች እንዲገኙ ጋብዤ በሰዓቱ በቦታው ተገኘን፡፡ በመሆኑም ድባቡ እጅግ ደስ የሚል ሁኔታን ያንፀባርቅ እንደ ነበር ቀዳሚ ምስክር ነኝ፡፡ በእውነትም የመጽሐፍ ምረቃ መሆኑን ገና የቴአትር ቤቱ አዳራሽ በር ሲገባ ግራና ቀኝ በሁለት ጠረጴዛዎች ላይ መጽሐፉ ተደርድሮ ታዳሚው እየተሻማ ሲገዛው መታየቱ የድጋሚ ምረቃውን ተፈላጊነት በእጅጉ ያሳብቅ ነበር፡፡ ነገር ግን አቶ ዓለምነው ብአዴን/ኢሕአዴግ በሚመራው መንግሥት ውስጥ ከፍተኛ የሥልጣን እርከን ላይ ሆነው ሳለ ባለ አምስት ኮከብ የሆኑትን ሸራተን አዲስን ወይም ካፒታል ሆቴልን አሊያም ራዲሰን ብሉን ወይም ኢሊሊ ሆቴልን ለምን አልመረጡም? እያልሁ ጥያቄዎችን ለማንሳት ብገደድም ምክንያታቸው ምንም ይሁን ምን ለእኔ ይኼኛው ውሳኔያቸው በእጅጉ ተመችቶኝ እንደነበር ከመግለጽ ግን አልቆጠብም፡፡ ምክንያቱም በአንድ በኩል ብሔራዊ ቴአትር የጥበብና የጥበበኞች ቤት በመሆኑ የጥበብ ሥራ ውጤትን በዚህ ቤት ማስመረቅ በራሱ ደስ የሚል ስሜት ነበረው፡፡ በሌላ በኩል ሁሉንም ዜጋ በእኩል ዓይን አየተመለከተ ተቀብሎ ያለ ልዩ መጥሪያ ካርድና አድሎዋዊ መስተንግዶን ከሚያስከትለው ፕሮቶኮል ነፃ አድርጎ ለመታደም የመጣው ሰው በእኩልነት እንዲስተናገድ ዕድልን የሚሰጥ መሆኑ ሌላኛው መልካም ገጽታው ነው፡፡

ስለሆነም እጅጉን ተስማምቶኝ ስለነበር ተደስቼበታለሁ፡፡ በምረቃው ሥነ ሥርዓት ላይ ምክትል ጠቅላይ ሚኒስትር ደመቀ መኮንንና የባህልና ቱሪዝም ሚኒስትር ዶ/ር ሒሩትን ጨምሮ በርካታ የፌዴራል የመንግሥት ባለሥልጣናት የተገኙ ቢሆንም፣ ነባሮቹ የብአዴን/ኢሕአዴግ ከፍተኛ አመራሮች ግን እንዳልተገኙ ታዝቤያለሁ፡፡ ለምን ለሚለው ጥያቄ ለጊዜው መልስ ባለማግኘቴ በሒደት እውነታውን ከደረስኩበት አንድ ሁለት ልልበት እችል ይሆናል፡፡ ለዛሬው ግን ከዚህ በላይ የምለው የለኝም፡፡ ይህም ሆኖ አዳራሹን ከአፍ እስከ ገደፉ የሞላው ወጣትና የእኔ ዓይነት ተራው ሰው መሆኑ በእውነት ነው የምላችሁ በእጅጉ አስደስቶኛል፡፡

ምክንያቱም ርዕሰ ጉዳዩ ወቅታዊ ከመሆኑም በላይ አሁን ባለው የአገራችን የፖለቲካ ኢኮኖሚ ግንዛቤ ላይ ተመሥርቶ የዓለምን ፖለቲካ በሰፊውና በጥልቀት ለመቃኘት የተቻለበት መጽሐፍ ስለሆነ፣ በወጣቱ ትውልድ በአጠቃላይና በድርጅቱ ደጋፊ ወጣት ምሁራን ላይ በተለይ ሁለንተናዊ ግንዛቤን በማሳደግ ረገድ የሚኖረው ፋይዳ እጅግ የላቀ ስለሆነ፡፡ በተለይ ደግሞ እንደዚህ ያለ ዳጎስ ያለ መጽሐፍ አዘጋጅቶ ለማሳተም ቀርቶ ለማንበብ ጊዜ የለንም የሚሉ ፖለቲከኞችና ከፍተኛ የመንግሥት ባለሥልጣናት በብዛት በሚገኙባት አገር፣ ከመደበኛ ሥራ ጎን ለጎን በርካታ መጻሕፍትን አንብቦ በንፅፅር ለመተንተን ፍላጎት ማሳየት ብቻ ሳይሆን የዕረፍት ጊዜ መስዋዕት ማድረግን፣ የአዕምሮ ዝግጁነትንና ቁርጠኝነትን የሚጠይቅ ኃላፊነት ውስጥ ገብቶ መገኘት በራሱ ትልቅ ነገር መሆኑ አሌ የሚባል ጉዳይ አይደለም፡፡

የጥረት ውጤትንም እንዲህ በተግባር ማሳየት መቻል በራሱ ብዙም ሥራ ሳይኖራቸው ሥራ ይበዛብናል ለሚሉና ምንም ሳያነቡ አዋቂ ለመምሰል ለሚሞክሩ የዘመኑ ባለሥልጣናትና ፖለቲካኞቻችን ጠቃሚ ትምህርት የሚሰጥ ይመስለኛል፡፡ እዚህ ላይ አንድ ነገር ብቻ ብዬ ማለፍ እፈልጋለሁ፡፡ አቶ ዓለምነው ውድ የሆነውን ጊዜያቸውንና በጥረታቸው የተጎናጸፉትን ሁለገብ የሆነውን ክህሎታቸውን፣ እንዲሁም በትምህርትና በጥልቅ ንባብ ያሳደጉትን ዕውቀታቸውን በመስጠት ብቻ ሳይወሰኑ የማንንም ባለሀብት ሆነ የልማት ድርጅት ድጋፍ ሳይጠብቁ፣ ይልቁንም ያላቸውን ጥሪት አሟጠው በመጠቀም መጽሐፉን ማሳተማቸውና ለሥርጭትም ማዘጋጀታቸው በእርግጥም አርዓያነት ያለው ተግባር ሆኖ አግኝቼዋለሁ፡፡

የአቶ ደመቀ መኮንን አባባል ልዋስና “አንድያ ቤታቸውን በባንክ አስይዘው ባገኙት የብድር ገንዘብ መጽሐፉን አሳትመው ለተደራሲያን አቅርበዋልና”፡፡ ይህም ድርጊታቸው በስፖንሰር ማፈላለግ ሽፋን በመቶ ሺዎች ወይም በሚሊዮኖች የሚቆጠር ገንዘብ ከሚሰበስቡ የዘመኑ ባለሥልጣናትና ግለሰቦች የተለየ ዕርምጃ መውሰዳቸው በእርግጥም የሚያበረታታ ነው፡፡ ሌላው ቀርቶ መጽሐፉን ለማስመረቅ ከውድ ባለቤታቸው ሰብለወርቅ አባተ ጋር ወደ አዲስ አበባ ሲመጡ የአውሮፕላን ቲኬታቸውን በራሳቸው ገንዘብ ቆርጠው አዲስ አበባ ላይ የሚቀበላቸው የጓደኛ ተሽከርካሪ ብቻ መጠቀም መቻላቸው ሲታከልበት፣ እውነትም አቶ ዓለምነው ከማንም ምንም ነገር ላለመነካካት ያደረጉት ጥረት አካል ነውና መጽሐፉን ለማስመረቅ ለምን የብሔራዊ ቴአትር አዳራሽን መረጡ ለሚለው ጥያቄዬ ምላሽ ማግኘት ችያለሁ፡፡ የእሳቸው የሥልጣን ደረጃ የሚገኝ ሰው ቀርቶ ከዚያ በታች ባለ የሥልጣን ደረጃ ላይ የሚገኝ ፖለቲከኛ ሥልጣኑን በመጠቀም የግል ጥቅሙን ሲያሳድድ በሚገኝበት ወቅት፣ ለመንግሥትና ለድርጀት ሥራ በእጅጉ ጠቃሚ የሆነ መጽሐፍን ለማሳተምም ሆነ ለማሠራጨት የግል ሀብትን መጠቀም ብዙም የተለመደ አይደለም፡፡

በእርግጥ አቶ ዓለምነው ቀደም ሲል ጀምሮ ሳውቃቸው ንፁህ ታጋይ፣ ቀና አስተሳሰብ ያላቸውና የተሟላ ስብዕናን የተላበሱ ሰው መሆናቸውን ጠንቅቄ ባውቅም አሁን በፈሙት ፍጹም ከሙስና የፀዳ ተግባር ይበልጥ እንዳከብራቸውና እንድኮራባቸውም አድርጎኛል፡፡ ስለሆነም የዚህ ዓይነቱን ቅን፣ ለአገሩ ተቆርቋሪና ያለውን ሁሉ አሟጦ ለመስጠት የሚተጋን ሰው በፖለቲካ አቋም መለያየት ቢኖርና የተለያየ አስተሳሰብ ብንይዝም እንኳ ማበረታታት የሚኖርብን ይመስለኛል፡፡

ይህንን ሐሳባችንን ተግባራዊ የምናደርገው ደግሞ መጽሐፉን ገዝተን በማንበብና ሐሳባቸውን በመጋራት ስለሆነ ሁላችንም ይህንን መልካም ተግባር ሳንውል ሳናድር ብንፈጽም አንድም የአቶ ዓለምነው ድካም ውጤታማ መሆኑን እናረጋግጣለን፡፡ ሁለትም ስለአገራችን ፖለቲካ ኢኮኖሚ ብቻ ሳይሆን ስለዓለም ወቅታዊ ሁኔታ በቂ የሆነ እውቀት በመሸመት አጠቃላይ ግንዛቤያችንን እናሳድጋለን፡፡ በመሆኑም መጽሐፉን አሁኑኑ አግኝተን ልናነበው ይገባል እላለሁ፡፡

በመጽሐፉ ላይ ያለኝ አጠቃላይ ምልከታ

መጽሐፉ በመጀመሪያው ምዕራፍ ንድፈ ሐሳባዊ ትንታኔን መሠረት ያደረገ ገለጻን በሰፊው ያቀረበ ሲሆን፣ ለቀጣዮቹ ምዕራፎች መንደርደሪያ የሚሆን ግብዓትን አካቶ ይዟል፡፡ በመቀጠልም ንድፈ ሐሳባዊ ትንታኔን ከተግባራዊ እንቅስቃሴ ጋር አዛምዶ ለማቅረብ የሞከረ፣ ለበርካታ ጥያቄዎች በቂ ሊባል የሚችል መልስ እየሰጠ የመጣ በተለይም በፖለቲካው ዓለም ውስጥ እስከ ከፍተኛ የሥልጣን እርከን ላይ ደርሰው ስለኒዮ ሊበራሊዝም ጽንሰ ሐሳብም ሆነ ስለሶሻል ዴሞክራሲ ልዩ ባህሪያት፣ ከዚያም አልፎ የዕለት ከዕለት ተግባራቸው መሠረት ስለሆነው አብዮታዊ ዴሞክራሲያዊ መስመር ምንነት፣ በአጠቃላይም ስለሦስቱ የዴሞክራሲ ዓይነቶች አንድነትና ልዩነት እዚህ ግባ የሚባል እውቀት ሳይኖራቸው ከፍተኛ የሥልጣን እርከን ላይ ተቀምጠው ግፋ በለው ለሚሉት ብቻ ሳይሆን፣ የተወሰነ ግንዛቤ ይዘው ብዙ እንደሚያውቁ ለሚያስቡ የፖለቲካ አመራሮችና የመንግሥት ባለሥልጣናት የተግባር መመርያ ሆኖ ሊያገለግል የሚችል መሆኑ ጥርጥር የለውም፡፡

ይህም ሆኖ ይህን ጭምቅ ሐሳብ ከማጣቀሻዎቹ ጋር እያገናዘቡና ከተቻለም አለፍ እያሉ የሌሎች ምሁራን ሥራዎችንም መዳሰስን በጠየቀ ንባብ መደገፍ እንዳለበት ይታመናል፡፡ ለዚህም ዋነኛዎቹ የመጽሐፉ ተደራሲያን የሆኑት የኢሕአዴግ ፖለቲከኞችና ባለሥልጣኖቻቸው ራሳቸውን በቅጡ ማዘጋጀት የሚጠበቅባቸው ይመስለኛል፡፡ ከሁሉም በላይ ግን ራስን ከወቅቱ ዓለማዊና አገራዊ ሁኔታ በተለይም ነባራዊ ሀቅ ጋር እያጣጣሙ የአመራርና የመፈጸም አቅምን በቀጣይነት ማሳደግን ሥራዬ ብለው ሊይዙት እንደሚገባ ከአቶ ዓለምነው መጽሐፍ ትምህርት ሊቀስሙ ይገባል፡፡ አጠቃላይ ሁኔታውን በዚህ መልኩ አስቀምጨ ሳበቃ በመጽሐፉ አቀራረብ፣ የቋንቋ አጠቃቀምና ይዘት ላይ የተስዋሉትን ሁኔታዎች በአዎንታም ሆነ በአሉታ የተወሰኑ ነገሮችን በማንሳት የሚታዩትን ክፍተቶች ጭምር ለማሳየት ጥረት አደርጋለሁ፡፡

የመጽሐፉን አደረጃጀትና አቀራረብ በተመለከተ

እኔ እስከማውቀው ድረስ ክፍል የሚለው ርዕስ ምዕራፍ ከሚለው ርዕስ ሰፋ ያለ ሆኖ ሳለ፣ በዚህ መጽሐፍ ውስጥ ምዕራፍ የሚለው በሥሩ በርካታ ክፍሎችን እንዲይዝ መደረጉ ተገቢ ነው ብዬ አላምንም፡፡ ይልቁንም መሆን የነበረበት የተገላቢጦሹ ነው፡፡ ምክንያቱም በክፍል ሥር በርካታ ምዕራፎች ሊኖሩ ይችሉ እንደሆነ እንጂ በምዕራፍ ሥር ከንዑስ ምዕራፎች ያለፈ በርካታ ክፍሎች ሊኖሩ አይችሉምና ነው፡፡ ሌላው እንደ አውሮፓ አቆጣጠር የሚለው በልዩ ሁኔታ መታየት ሲገባው በዚህ መጽሐፍ ውስጥ ግን እንደ ኢትዮጵያ አቆጣጠር የሚለው ነው በልዩነት የተቀመጠው፡፡ ምንም እንኳ አቶ ዓለምነው ይህን ማድረጋቸው በብዛት የውጭ መጽሐፍትን በዋቢነት ከመጠቀማቸው ጋር ተያይዞ ሊሆን እንደሚችል ቢገመትም፣ መጽሐፉ ኢትዮጵያዊ በሆነው የአማርኛ ቋንቋ ጥርት ብሎ እስከተጻፈ ድረስ የዚህ ዓይነቱ አቀራረብ የተለመደ አይደለምና በወቅቱ መታረም ነበረበት፡፡

በሌላ በኩል በተለምዶ በአንድ መጽሐፍ ውስጥ ሊካተቱ ከሚገባቸው ነገሮች ውስጥ ምሥጋናና መቅድም በቀዳሚነት ይገኙበታል፡፡ የምሥጋና መልዕክቶችን ለማስተላለፍ የሚሰጠው ገጽም ከሁሉም ቀድሞ መገኘት ሲገባው በመጽሐፉ መጨረሻ ላይ መወሸቁ ብዙም ያልተለመደ ብቻ ሳይሆን፣ ተገቢ ቦታ ሊሰጣቸው የሚገቡ ሰዎችንና ተቋማትን አዎንታዊ አስተዋጽኦ በሚገባ አንዳይታወቅ ሊያደርግ ይችላልና እንደዚያ ባይሆን ይመረጥ ነበር፡፡ ሌላው ከአቀራረብ ጋር ተያይዞ መታየት ያለበት የመቅድምና የመግቢያ አጻጻፍን የሚመለከተው ጉዳይ ነው፡፡ በዚህ መጽሐፍ ውስጥ መቅድም ተብሎ የቀረበው የመጽሐፉ መግቢያ ተደርጎ ሊወሰድ የሚችል ካልሆነ በስተቀር መቅድም ሊያሰኘው የሚያስችል ይዘት አላገኘሁበትም፡፡

በእኔ እምነት መቅድም በዋነኛነት መጽሐፉን ለመጻፍ ያነሳሳውን ሁኔታ፣ በሒደቱ የተከሰቱ መልካምና ሰፊ አጋጣሚዎች፣ እንዲሁም የታለፉ ፈተናዎች በመጨረሻም የተደረሰበት ሁኔታና የወሰደውን ጊዜ በአጭሩ በማመልከት ተደራሲያን ለካ ይኼም ኖሯል እንዲሉ ለማድረግ የምንጠቀምበት ገጽ ነው ብዬ አምናለሁ፡፡ እንዲሁም ከዚሁ ጋር ተያይዞ መታየት የነበረበት ሌላው ጉዳይ ደግሞ የግርጌ ማስታወሻና የዋቢ ጽሑፎች ዝርዝር በአንድ ላይ መቅረቡ ነው፡፡ በዚህ መጽሐፍ ላይ ሁለቱም በአንድ ላይ ተዘርዝረው የቀረቡበት ሁኔታ ታይቷል፡፡ የዚህ ዓይነት አቀራረብ ብዙም የተለመደ አይደለም ብቻ ሳይሆን፣ ዋና ዋና የማጣቀሻ ጽሑፎችን በአግባቡ ለይተን እንዳንመለከት የሚያደርግ በመሆኑ ያን ታሳቢ ማድረግ ነበረበት፡፡

ይልቁንም የግርጌ ማስታወሻዎች በየገጹ ቢመለከቱና መጨረሻ ላይ ደግሞ የዋቢ መጽሐፍት ዝርዝር በፊደል ቅደም ተከተል ቢቀመጥ ኖሮ አንባቢ የተጠቀሰው ሐሳብ ከየትኛው መጽሐፍ ወይም ሰነድ ላይ እንደተወሰደ ለማረጋገጥም ሆነ ተጨማሪ ግንዛቤ ለማግኘት ቢፈልግ በቀላሉ ለማግኘት ያስችለው ስለነበር፣ ይኼኛው አማራጭ ይበልጥ የተሻለ እንደነበር ከወዲሁ መገመት አይከብድም፡፡ ሌላው በዚህ መጽሐፍ ውስጥ ያገኘሁት ለየት ያለ ነገር ደግሞ የኢታሊክስ አጠቃቀም ነው፡፡ በጥቅስ ውስጥ የሚቀመጡ ሐሳቦች በኢታሊክስ መልክ እንዲቀመጡ የሚደረገው በደራሲው አማካይነት ከአንድ ቋንቋ ወደ ሌላ ቋንቋ የተተረጎሙ ከሆነ ብቻ ነው፡፡ ሆኖም በዚህ መጽሐፍ ውስጥ ሁሉም በጥቅስ ውስጥ የሰፈሩ ሐሳቦች በኢታሊክስ መልክ እንዲቀመጡ ከመደረጉም በላይ፣ ሁሉም በጥቅስ ውስጥ የገቡ ሐሳቦች ደምቀው እንዲታዩ ተደርጓል፡፡ ይህንንም አቀራረብ ደራሲው ተሳስቶ ቢጠቀምበት እንኳ በዋነኛነት የአርትኦት ሥራውን በኃላፊነት ያከናወኑት ሰዎች ሊያስተካክሉት በተገባ ነበር፡፡  

በመጽሐፉ ውስጥ የታየው የቋንቋ አጠቃቀም ሁኔታ

ከቋንቋ አጠቃቀም ጋር ተያይዞ አቶ ዓለምነው በሚገርም ሁኔታ የአማርኛ ቋንቋን በአግባቡ ሥራ ላይ ማዋላቸውን በልበ ሙሉነት መመስከር እችላለሁ፡፡ እሳቸውም በመቅድሙ ላይ አስቀድመው ለመግለጽ እንደሞከሩት አብዛኛው ሐሳብ በእንግሊዝኛ ቋንቋ ከተጻፉ መጻሕፍትና መጣጥፎች እየተወሰደ የተተነተነ በመሆኑ፣ በመጽሐፉ ውስጥ በርካታ የእንግሊዝኛ ቃላትን አገኛለሁ ብዬ ጠብቄ ነበር፡፡ ሆኖም አቶ ዓለምነው የቻሉትን ያህል ጥረት በማድረጋቸው ከቋንቋ አጠቃቀም አንፃር የጎላ ስህተት ሳይፈጽሙ መቅረታቸውን ተመልክቻለሁ፡፡ እናም የዚህ ዓይነቱ ጥረት በእጅጉ ሊበረታታ ይገባዋል ባይ ነኝ፡፡

ሆኖም ሥራቸው አሁንም ከጉድለት የፀዳ አለመሆኑን አንዳንድ ምሳሌዎችን በማንሳት ለማሳየት ልሞክር፡፡ በቀላሉ ወደ አማርኛ ተመልሰው ጥቅም ላይ ሊውሉ የሚችሉ ቃላት ወይም ሀረጋት በእንግሊዝኛ እንዳለ የተገለጹበት ሁኔታ ተሰተውሏልና ነው፡፡ ለምሳሌ ቶርቸር፣ ፌልድ ስቴትስ (ገጽ 9)፣ ኋይ ኔሽንስ ፌል (ገጽ 107)፣ ሲቪል ሰርቪስ በብዙ ገጾች ላይ፣ ካፒታል ከንዑስ ርዕሱ ጀምሮ፣ ማኑፋክቸሪንግ በተለዋጭነት እየገባ፣ ኦን ሶቭዮት ሶሻሊስት፣ ወዘተ የሚሉት ባሉበት ሁኔታ ነገር ግን በአማርኛ ፊደላት ተጽፈው መግባታቸው በአንድ በኩል ቀጥተኛ የሆነ የአማርኛ ትርጉም ለመስጠት በማያስቸግሩበት ሁኔታ ለምን ጥቅም ላይ ዋሉ ያሰኛል፡፡

በሌላ በኩል ደግሞ ያው የተለመደው የእንግሊዝኛ ቃላትን በየአጋጣሚው የመጠቀም ልማድ አቶ ዓለምነውንም ሙሉ ለሙሉ ያለቀቃቸው መሆኑን ያመለክታል፡፡ ከቋንቋ አጠቃቀም ጋር ተያይዞ ሊነሳ የሚችለው ሌላው ጉዳይ የአማርኛ ቃላት ወይም ሀረጋት አጠቃቀማችን ላይ አልፎ አልፎ የሚስተዋል ግድፈት ወይም ጉድለት ነው፡፡ በዚህ ረገድ አቶ ዓለምነው በመጽሐፋቸው ላይ የተጠቀሙበትን አንድ ሀረግ ብቻ መዘን እንመልከት፡፡ ይኸውም “ድህነት አደር” የሚለው ሀረግ ነው፡፡

ይህ ሀረግ በተለምዶ አርሶ አደር፣ አርብቶ አደር፣ ላብ አደር፣ ወዘተ እንደሚባለው ተደርጎ የተወሰደ ይመስላል፡፡ ነገር ግን ከላይ የተጠቀሱት ሀረጋት የአንድን የኅብረተሰብ ክፍል የምጣኔ ሀብት መሠረት ወይም መተዳደሪያ አሊያም የሥራ መስክ ለመግለጽ የሚያገለግሉ ሲሆን፣ ድህነት አደር የሚለው ሀረግ እስካሁን ድረስ በምንጠቀምበት የአማርኛ ቋንቋችን ውስጥ ትርጉም የለሽ ከመሆኑ ጋር ተያይዞ በቀን ተቀን ግንኙነታችን ተጠቅመንበት የማናውቅና በአማርኛ ተናጋሪው ሕዝብ ዘንድ ተቀባይነት ያለው ሀረግም አይደለም፡፡

ስለሆነም እንደዚህ ዓይነት ለአብዛኛው ተደራሲ ብዙም ትርጉም የማይሰጡ ሀረጋትን ወይም ቃላትን ከመጠቀም ይልቅ የተለመዱና ስሜት ሊሰጡ የሚችሉ ሀረጋትን ብንጠቀም የተሻለ ነው የሚል እምነት አለኝ፡፡ በሌላ አነጋገር ለየት ያለ አቀራረብ የተጠቀምን መስሎን የምናስገባቸው ቃላት በአንድ በኩል ትርጉም የለሽ የሚሆኑበት አጋጣሚ ይፈጠራል፡፡ በሌላ በኩል የተደራሲያንን ንባብ ያደናቅፋልና አስቀድሞ ማረሙ ሳይሻል አይቀርም፡፡

የመጽሐፉ ይዘት

ይህ መጽሐፍ በአብዛኛው ሁሉን አቀፍና በርካታ ጉዳዮችን የዳሰሰ በመሆኑ በአንድ መጽሐፍ ውስጥ የበርካታ ዘርፎችን ልምድ፣ ክህሎትና እውቀት ለማግኘት ዕድል ይሰጣል የሚል እምነት አለኝ፣ ሆኖም በርካታ ጽንሰ ሐሳቦችን በአንድ መጽሐፍ ውስጥ አጭቆ ለማቅረብ ከመሞከሩ ጋር ተያይዞ በአንድ በኩል የሐሳቦች መደጋገምን ሲጋብዝ በሌላ በኩል አንዳንድ መሠረታዊ ሐሳቦች በአጭሩ ተገልጸው እንዲያልፉ አድርጓቸዋል ማለት ይቻላል፡፡ በዚህ ረገድ ከደከሙ አይቀር ሰፋ ብለው ቢዳሰሱና በአዲስ መልክም ቢካተቱ ያልኳቸው የተወሰኑ ሐሳቦች እንዳሉ አምናለሁ፡፡ ቀጥሎ በሚገኙት አንቀጾች በምሳሌ እያስደገፍሁ ለማሳየት ልሞክር፡፡

የዓለም ባንክ፣ የዓለም የገንዘብ ተቋምና የዓለም የንግድ ድርጅት አሉታዊ ተፅዕኖ ጠቅለል ባለ መልኩ የተገለጸ ቢሆንም፣ በአፍሪካ አገሮች ላይ በአጠቃላይና በኢትዮጵያ ላይ ደግሞ በተለይ የነበረው አሉታዊ ተፅዕኖ ምን ይመስል እንደነበር በምሳሌ ተደግፎ ቢገለጽ የተሟላ ሥዕል ይሰጥ እንደ ነበር መገመት ይቻላል፡፡ ሌላው ቀደም ሲል የነበረው የኦሮሞ የገዳ ሥርዓት በተወሰነ መልኩ የተጠቀሰ ቢሆንም፣ አሁን ባለው ፌዴራላዊ አደረጃጀት የኦሮሚያ ብሔራዊ ክልላዊ መንግሥት ብቻ ሳይሆን የፌዴራል መንግሥት አተያይ ምን እንደሚመስል እንደ መነሻ አለመውሰዱስ ተገቢ ነው ወይስ አይደለም በሚለው ሐሳብ ላይ የተወሰነ ነገር ቢባል ጥሩ ነበር፡፡

ከገጽ 107 አጋማሽ እስከ 112 አጋማሽ ድረስ ባሉት ገጾች ላይ ደግሞ ስለኢትዮጵያ ሕዝቦች የትግል ሒደት የተቀመጠው ሐሳብ አጭር ከመሆኑ የተነሳ፣ በተወሰኑ ገጾች ብቻ ቀንብቦ ማስቀመጥ ከአገራችን ተሞክሮ ጋር በማያያዝ ብዙ ትምህርት እንዳይገኝበት ያደረገ ይመስለኛል፡፡ ከዚህም ባሻገር በአገር ውስጥ ምሁራን ሥራዎች ላይ ተመሥርቶ ትንሽ ቢዳብር መልካም ነበር፡፡ በዚህ ረገድ የፕሮፌሰር ባህሩ ዘውዴንና የዶ/ር አሰፋ ፍሰሐ ሥራዎችን በስፋት መጠቀም ይቻል ነበር፡፡ በዚህ ረገድ የአቶ ዓለምነው መጽሐፍ ከመንግሥት ፖሊሲዎች፣ ስትራቴጂዎችና ከኢሕአዴግ ጽሑፎች ውጭ የሚገኙ የአገር ውስጥ ምሁራን ሥራዎችን ወደ ጎን የተወ ይመስላል፡፡ ምናልባትም የዶ/ር ምሕረት ደበበን መጽሐፍ አንድ ጊዜ እንዲሁም አቶ ዓለሙ አበበ የተረጎሙትን መጽሐፍ ሁለት ጊዜ ጠቅሰው ካልሆነ በስተቀር፣ የአገራችን የታሪክና የፖለቲካ ሳይንስ ምሁራን እንዲሁም የምጣኔ ሀብት ሙያተኞች ሥራዎች አለመዳሰሳቸው ለራሳችን የምንሰጠውን ትኩረት አናሳነት በግልጽ ያመለክታል፡፡

በዚህ አጋጣሚ አንድ ምሳሌ ልጨምርና የችግራችንን ስፋት ለማሳየት ልሞክር፡፡ የደቡብ ኮሪያ መሪዎች ችንግዶ የምትባል መንደር ነዋሪዎችን እንቅስቃሴ ከተመለከቱ በኋላ በተሞክሮነት ቀምረው ለሌሎች አካባቢዎች ማስተላለፋቸውን በምሳሌነት አንስተው ሰፊ ትንታኔ አቅርበዋል፡፡ የሚገርመው ነገር አቶ ዓለምነው ሩቅ ምሥራቅ እስያ ድረስ ርቀው ሳይጓዙ እሳቸው በሚያስተዳድሩት ክልል ውስጥ እሳቸው ከሚኖሩበት 77 ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ የሚገኙት አውራምባዎች፣ ከዚህች መንደር በተሻለ ደረጃ ሊቀመርላቸው የሚችል መልካም ተሞክሮ እንዳላቸው ጠጋ ብለው በመመልከት በጥሞና ቢመረምሩት ኖሮ ምንኛ ጠቃሚ ትምህርት ባገኙ ነበር፡፡        

ኪራይ ሰብሳቢ የሚለው ቃልና ሀረግ በመጽሐፉ ውስጥ እዚህም እዚያም ተደጋግሞ ተጠቅሷል፡፡ ሆኖም ትርጉሙ ምን እንደሆነ፣ ታሪካዊ አመጣጡና አሁን ያለበት ደረጃ ግምት ውስጥ ገብቶ በሚገባ ቢተነተን እግረ መንገዱን በዚህ ቃል ወይም ሀረግ ላይ በበርካታ ሰዎች ዘንድ የተፈጠረውን ብዥታ መግፈፍ ይቻል ነበር፡፡ በእኔ እምነት ይኼ ሀረግ ለመባል የተፈለገውን ሐሳብ በትክክል የሚያስተላልፍ ሆኖ አላገኘሁትም፡፡ ሌላው በምዕራፍ ሁለት ክፍል ሁለት በተለይም 2.3 ወይም ከገጽ 127 እስከ 129 አጋማሽ ድረስ ያለው ሐሳብ ቀደም ብለው ባሉት ገጾች በሚገባ የተገለጸ ስለሆነ፣ እንዲሁም ክፍል ስድስት ማለትም ከገጽ 373 እስከ 377 የተቀመጡት ሐሳቦች ሙሉ በሙሉ ሊባል በሚችል ደረጃ የተደገሙ በመሆናቸው በዚያ መልክ በድጋሚ መካተታቸው አስፈላጊ አልነበረም፡፡

ሌላው ከመጽሐፉ ገጽ 147 እስከ 149 በተለይም በ5.3 እና በ5.4 ሥር የሚገኙት ንዑሳን ርዕሶች ቢቀያየሩ ይበልጥ ስሜት ይሰጡ እንደነበር በእርግጠኝነት መናገር ይቻላል፡፡ ምክንያቱም በመርህ ደረጃ የመንግሥት ጣልቃ ገብነት የመጨረሻ አማራጭ ሆኖ መታየት ስላለበት፡፡ አንዲሁም በ5.4 ላይ የተቀመጡት ሁለት ትልልቅ ሐሳቦች ከሁለት ተከፍለው በሚገባ መተንተን ነበረባቸው፡፡ ይኸውም በአንድ በኩል የሁለቱም ጽንሰ ሐሳቦች መነሻና መድረሻ የተለያየ ከመሆኑ አንፃር ራሳቸውን ችለው ቢዳሰሱ መልካም ይሆን ነበር፡፡ በሌላ በኩል ለኅብረት ሥራ ማኅበራት ሰፊ ሽፋን ሰጥቶ ስለአክሲዮን ማኅበራት ምንም ያልተባለበት ሁኔታም ስለተፈጠረ ቀላል የማይባል ክፍተት እንዲኖር አድርጓል፡፡

ልብ ብሎ ለሚመለከት ሰው በአገራችንም ሆነ በተቀረው ዓለም የአክሲዮን ማኅበራት ሚና እጅግ ከፍተኛ እንደሆነ ይታወቃል፡፡ ለምሳሌ ከቅርብ ጊዜ ወዲህ በአገራችን እየታየ ያለውን የኢንቨስትመንት ሁኔታ ስንመለከት የአክሲዮን ማኅበራት ድርሻ እጅግ ጉልህ ሆኖ እናገኘዋለን፡፡ በዚህ ረገድ በዋነኛነት የአክሲዮን ማኅበራት በስፋት የተሳተፉባቸውን የባንክ፣ የኢንሹራንስና በሪል ስቴት ልማት ዘርፍ ተሰማርተው የሚገኙ ኩባንያዎችን ወቅታዊ እንቅስቃሴ ብንመለከት የድርሻቸውን ጉልህነት መገንዘብ እንችላለን፡፡ ስለሆነም የአክሲዮን ማኅበራት ሚና በሚገባ ቢተነተን መልካም ነበር፡፡

ቅድመ 1983 ኢትዮጵያ ላይ በተወሰነ መልኩም ቢሆን ዘርዘር ያለ ሐሳብ መቅረብ ነበረበት እላለሁ፡፡ ስለሌሎች አገሮች ቅድመ ታሪክ ሰፊ ሽፋን እየሰጡ መጥተው የራስን ማሳነስ ለራስ ሲቆርሱ የሚለውን አባባል የሚቃረን ሆኖ አግኝቸዋለሁ፡፡ በተለይም በንጉሡ የመጨረሻ የሥልጣን ዘመን በውጭም ይሁን በአገር ውስጥ ባለሀብቶች ተጀምረው የነበሩት ዘመናዊ እርሻና የኢንዱስትሪዎች ማቆጥቀጥ፣ በደርግ ጊዜ በእጅጉ ተስፋፍቶ የነበረው የመንግሥት እርሻና የኅብረት ሥራ ማኅበራት እንቅስቃሴ በአዎንታም ሆነ በአሉታ ብዙ ሊባልለትና ጠቃሚ የሆነ ትምህርትም ሊወሰድበት የሚገባ ጉዳይ እንደነበር በቀላሉ መገንዘብ ይቻላል፡፡

በዚህ ረገድ ጠቃሚ ልምድም ሆነ ትምህርት ከውጭ ብቻ ይገኝ ይመስል የራስን ወደ ጎን በመተው የውጭዎች ላይ መመሥረት “የራስን ጥሎ የሰው አንጠልጥሎ” ሊያሰኝ ይችላልና በአግባቡ ቢታሰብበት መልካም ሳይሆን አይቀርም፡፡ ሌላው በዚህ መጽሐፍ ውስጥ ስለዴሞክራሲ ጽንሰ ሐሳብም ሆነ አስፈላጊነት ላይ ብዙ ተብሏል፡፡ ሆኖም በኢሕአዴግ የሚመራው የአገራችን መንግሥት ባለፉት 26 ዓመታት ከዴሞክራሲ ጽንሰ ሐሳብ አተገባበር ጋር ተያይዞ ያለበት ሁኔታ በምሳሌ ተደግፎ፣ እንዲሁም እየገጠሙት የሚገኙት ተግዳሮቶች በምሳሌ ተደግፈው ቢገለጹ መልካም ትምህርት ይገኝበት ነበር የሚል እምነት አለኝ፡፡

ሌላው ስለዴሞክራሲ ሲወሳ የምርጫ አፈጻጸምና የምርጫ ዓይነቶችን መርጦ ጥቅም ላይ የማዋሉ ጉዳይ ጎልቶ መነሳቱ አይቀርም፡፡ በዚህ ረገድ በመጽሐፉ ሰፋ ያለ ማብራሪያ ቀርቧል፡፡ ሆኖም በአንድ በኩል በአገራችን እስካሁን ድረስ ከተካሄዱት ምርጫዎች ምን ትምህርት አገኘን በሚለውና የተለያዩ የምርጫ ማስፈጸሚያ ሥልቶችን መርጦ ሥራ ላይ በማዋል ረገድ የታየው ክፍተት ከመብቶች ትግበራ ሒደት አኳያ የሚኖራቸውን አሉታዊ ወይም አዎንታዊ ተፅዕኖ መዳሰሱ ትርጉም የነበረው ይመስለኛል፡፡ ሆኖም መጽሐፉ ይህን ሁኔታ በለሆሳስ የዘለለው ይመስላል፡፡ በተረፈ በመጽሐፉ ውስጥ የተደጋገሙ ሐሳቦች ያሉ ቢመስልምና አንዳንድ ጠቃሚ ጉዳዮች ሳይዳሰሱ የቀሩ ቢሆንም፣ ንድፈ ሐሳባዊ ትንታኔ ከተግባራዊ እንቀስቃሴ ጋር ተገናዝቦ የቀረበበት ስለሆነ ጠቃሚ ትምህርት እንደሚገኝበት ይታመናል፡፡

ከአዘጋጁ፡- ጸሐፊው በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ መምህርና የሰብዓዊ መብቶች የዶክትሬት ዕጩ፣ እንዲሁም የሕግ አማካሪ ሲሆኑ፣ ጽሑፉ የእሳቸውን አመለካካት ብቻ የሚያንፀባርቅ መሆኑን እየገለጽን፣ በኢሜይል አድራሻቸው [email protected]   ማግኘት ይቻላል፡፡