የፊቱና የኋላው ሲምታታብንስ?

ሰላም! ሰላም! ሰሞነኛው ንፋስ በጊዜ ወደየቤታችን እየሰበሰበን የተቸገርን ሰዎች አለን አሉ። ያው የእኛ ነገር ማሰብ የማንፈልጋቸው የጓዳዎቻችን ጣጣዎች አሉ አይደል? ታዲያ አስቡት ብርድ ሽሽት ሹልክ ብላችሁ አንድ ሰዓት ላይ ቤት ስትገቡ? ደግሞ የዚህ የዚህ ጊዜ ሰዓቱ ይለግማል። የቴሌቪዥኑ እንቶፈንቶና ፊልም አላልቅ ሲል፣ የበላነው አልጎድል ሲል (የምንበላው ያለን ማለቴ ነው) አንጎላችን በኑሮ ጣጣ ተወጣጥሮ ቁጭ። ልማታዊነት የራቀው የቤት ኪራይ የሚከፍልበት ቀን መቃረቡን ሲያስብ፣ ለወር የሸመተው አስቤዛ ሳምንት እንዳላቆየው ሲረዳ፣ ደመወዝ 28 ቀናት እንደሚቀሩት ሲያሰላ ብርዱን መርገም ይጀምራል። አስቡት እንግዲህ ብርድ ሲረገም። ልማታዊ ያለመሆን ውጤት ነው እንጂ ንፋሱ ሰበብ ነው እንዳትሉም፣ ልማታዊው ባለሀብትም እንዲሁ ስለሠራተኞች ደመወዝ፣ ከባንክ ስለተበደረው ገንዘብ፣ ከወር እስከ ወር ከጥሬ ሥጋ በማኘክ የረዥም ጊዜ አመጋገብ ዘይቤው ስለተቃወሰው ጤናው፣ ወዘተ ማሰቡ የት ይቀራል? ሰው ያስባል አይደለም እንዴ የሚለው ቃሉ?

እና ምን ለማለት ፈልጌ መሰላችሁ? የፊቱና የኋላው የተምታታብን ሰዎች በዝተናል። መብዛታችን ሳያንስ እንደተዛባብን የሚገባን አየሩ ሲዛባ መሆኑ ጭምር ነው። ‹‹ጉድ እኮ ነው እናንተ ብላችሁ ብላችሁ ንፋስም ላይ አመፃችሁ?›› ሲሉን ነበር የሰነበቱት ባሻዬ። ስንገባ ስንወጣ ብርዱን እያማረርን አስቸገርናቸዋ፡፡ ከማስቸገር አልፎ አንድ ደመወዝ ሲወጣ እንደ ቢሊየነር በአንድ ቀን ገንዘቡን አመድ አድርጎት የሚያድር በሩቅ የሚያውቁት ጎረቤታቸው ሄዶ፣ ‹‹ባሻዬ እንዲያው እባክዎ ላስቸግርዎ ነው። አስቸግሬዎ አላውቅም፡፡ መቼም የሰሞኑን ውርጭ ያዩታል፡፡ ሰውነቴን ልታጠብ ብዬ በገዛ እጄ ልብሴን አውልቄለት ይኼው በአንድ ጎኔ ያስኬደኝ ጀመር። እና እባክዎ መድኃኒት መግዣ እጅ አጥሮኛልና አንድ አምስት ሺሕ ብር ያበድሩኝ፤›› አላቸው ሲሉኝ ገርሞኝ ገርሞኝ ውሎ ሲመሽ፣ በረደኝ መሰል ተበድረውኝ ስለጠፉ ሰዎች ማሰብ ጀመርኩ። በርዶኛልና ብድሬን መልሱ እያልኩ ባፋጥጥ ይፈረድብኛል ታዲያ?

እናላችሁ ‹‹ሰበቡ ነጠላ ለብሼ. . .›› የሚለውን ዜማ ኤፍኤሞቻችን ለምን እንደረሱት እንጃ፡፡ ግን ለዘመኑ ሰው፣ ብርድና ፀሐይ ከመቼውም ጊዜ በላይ ተገቢ መስሎ እየታየኝ ነው። በሰብ አስባብ ተሸፋፍነን አፍጦ የሚታየንን የሕይወት ውጣ ውረድና ሀቅ መጋፈጥ ፈርተን፣ ሦስት ሺሕ ዘመናት መኖራችን የሰለችን አልመሰለኝም፡፡ እንደ እኔ፣ እንደ ራሴ አስተሳሰብ ነው የማወራችሁ፡፡ ፈቃደኛ ከሆናችሁ ደግሞ እንደ ራሳችሁም አስቡት፡፡ እስኪ አስቡት? ሰበብና ሰበበኛ በመብዛቱ አይመስላችሁም ውሸት፣ ክህደት፣ አሉባልታና ሐሜት እያደር እንደ ንስር ጉልበታቸውን የሚያድሱት? እውነቴን እኮ ነው። ያደለው ኅብረተሰብ የተፈጥሮ የዕድገት ሕግጋቱን ተከትሎ፣ የታሪክ ግዴታን አምኖ፣ በታሪክ ግዴታ ላይ ተመሥርቶ ነፃነቱን እያወጀ ራዕዩንና አስተሳሰቡን አስፍቶ፣ እንደ ንስር ኃይሉን ሲያድን እኛ ግን በተቃራኒው እኩይ እኩይ እሴቶቻችን እናድሳለን።

‹‹ይገርማል ቁመናና ዛላሽ. . .›› አለ ጥላሁን ገሠሠ፡፡ በውጭም በውስጥም ውብ ሴት ያጋጠመው ከዚህ በላይ ባይገረም ነበር የሚገርመው፡፡ አይደል እንዴ? ለነገሩ እኛ የዘመኑ ሰዎች የላይ የላዩን እየኖርን ውስጥ ውስጡን ተሸዋውደናል እኮ? አንድ የሰበብ አስባቡ ምንጭ ምን ሆነ ታዲያ? የምር እኮ ነው የማወራችሁ። ‹በቀደም አንዱ የ53,000 ብር ቴሌቪዥን ስክሪን ላይ ውኃ ደፋሽ ብሎ ሚስቱን ደበደባት› ብለው ደወሉልኝ። ‹እና ምን አድርግ ነው?› ስል ‹በዚህ ምክንያት ሚስት ሰማኒያ ስለቀደደች ቴሌቪዥኑን ጨምሮ ጠቅላላ የቤት ዕቃውን የሚገዛ ሰው ፈልግ፡፡ ቤቱም ውሎ አድሮ ሳይሸጥ አይቀርምና ስማ ብለን ነው› አይሉኝ መሰላችሁ ወዳጆቼ? ቢያንስ በፍላት ስክሪኑ ስፋት ልክ ማሰብ ካልጀመርን ዘንድሮ እንጃ ስንት ሰማንያ እንደሚቀደድ? ሰው በገዛ እጁ መስታወት አምልኮ መስታወቱን ይሰብራል በሞቴ?

ይኼ የእኛ ሥራማ የማያሳይ የማያሰማው ነገር የለም፡፡ ደላላነቴን የምወደው ከምሸቅለው በላይ የምወስደው ኮርስ ብዛት እያደር እየጨመረ እንደሚሄድ ካወቅኩ በኋላ ነው። ‹እውነት እውነት እላችኋላሁ› ሕይወት ትልቅ ትምህርት ቤት ናት፡፡ ደላላነት ደግሞ ዩኒቨርሲቲ በሉት፡፡ ሕገወጥ ካልሆናችሁ ማለቴ ነው፡፡ ለነገሩ ዘንድሮ ምን ደላላው ብቻ? ተማሪውም በሕገወጥነትና በሕግ አክባሪነት ሁለት ጎራ የተከፈለ ነው፡፡ ኧረ ምን ተማሪው ብቻ? ሹመኛውስ? ምን ሹመኛው ብቻ? ነጋዴውስ? ኧረ ምን ነጋዴው ብቻ? አከራዩስ? ተከራዮስ? እያላችሁ በጎደለ እንድትሞሉ ለእናንተ ልተወው እንጂ ያደክማላ። ያልተከፈለ ልብና ያልተፈለ አዕምሮ ያለው ሰው ማግኘት ከባድ ሆኗላ፡፡ ‹የት ሄጄ ልፈንዳ› ሲሉ መዋል ሆኗላ በልጅነታችን ሽበት በሽበት የሚያደርገን ያለው፡፡ እኔ ልሙት፡፡

 ብቻ ‹እንዲያው ምን ብታይ ምን ብትሰማ ይሆን እንዲህ ልትፈነዳ የደረስከው?› ብላችሁ ጠይቁኝ ጎሽ። ከመጠያየቅ ብዙ እንማማር ነበር እኮ በደጉ ጊዜ። እንዲህ እንደ ዛሬው ‹ማን ስለሆንክ፣ ምን ስለሆንክ› ይሉት ንቀት ሳያበጣብጠንና ሳያተናንቀን በፊት ነው የማወራችሁ። እና እናንተ ስትጠይቁኝ እኔ ስመልስ፡፡ በቀደም አባትና ልጅ በልጅየው ስም ያለ የተከራየ መኖሪያ ቤት እንዳሻሽጥላቸው ያገኙኛል። ያላቸው መግባባት፣ መናበብና መረዳዳት እኩዮች እንጂ አባትና ልጅ አይመስሉም፡፡ ብዙ አባትና ልጅ እናውቃለና፡፡ እና እኔም ተፍ ተፍ ብዬ ቤቱን አሸጥኩት፡፡ ምሳ ካልጋበዝንህ ሲሉኝ ምን ገዶኝ አልኝኩ፡፡ ልክ መኪናቸው ውስጥ እንደገባሁ ደግሞ ኮሚሽኔን አስታቀፉኝ፡፡ ቅብርር የጃንሆይ ዘር ማለትስ ዛሬ ነው እላለሁ፡፡ ‹ቻፓ› በጊዜ ወደ ኪስ ከገባ፣ ከዘንድሮ የምግብ ቤቶች ዋጋ መናር አንፃር ጋባዥ ሲገኝ፣ ከዚህ በላይ ምን የሚያስደስት ነገር ይኖራል ታዲያ?

የሆድ ነገር ነውና ሆዴን ቆርጦኛል። በዚያ ላይ ግብዣ ነው። የትኛው ክትፎ ቤት ይሆን የምንሄደው? አሃ ለካ ፆም ነው። እያልኩ ሆዴን ሳስብ አባትና ልጅ ስለወርቃማ ቢራና ወርቃማ ትውልድ ማስታወቂያ ሰምተው አንድ አንድ መባባል፡፡ ልጅ፣ ‹‹በቅጡ ባልተረዳችሁት ፍልስፍና ገበሬ እንጂ ምንም ዓይነት ወዝ አደር በሌለባት አገር ‹ወዝ አደሩ ያሸንፋል› እያላችሁ ዓለም ስቆባችሁ፣ ደግሞ እሱ ሳያንስ ከአብሮ አደጎቻችሁና ከወንድሞቻችሁ ጋር እርስ በርስ ተጫርሳችሁ፣ አሁን ‹ወርቃማ ትውልድ› ሲሏችሁና በብቅል ሲያሟችሁ እባካችሁ ተውት የእኛን ነገር አትሉም?›› ማለት፡፡ አባት፣ ‹‹አንተ ምኑ ገብቶህ? ምኑን ዓይተህ? ምኑ ተሰምቶህ እንዲህ ትላለህ? ከፋም ለማም የድርሻችንን የገባንን፣ የመሰለንን ያደረግነው ለአገር ነው። ቀስ ብለህ እደግ. . .›› ብለው ቱግ ማለት።

ይኼ ወደ ለየለት የአባትና ልጅ ማቆሚያ የሌለው ክርክር መውሰድ፡፡ እኔ ወርቁም፣ ብሩም፣ ነሐሱም ጠፍቶኝ ሆዴ መጮህ። ኋላ ምን ይሆናል ልጅ፣ ‹‹እንዲያውም እዚህ ጋ አውርደኝ የምሄድበት አለ. . .›› ብሎ መሀል መንገድ ላይ ወርዶ ተነጠለ፡፡ አባት በንዴትና በበስጭት መሪ ጨብጠው ሲብከነከኑ ሳይ እንኳን እህል ጥሬ እንደማይቆረጠምላቸው ተረዳሁና፣ ‹‹ግዴለም ሌላ ቀን እናድርገው እኔም ሥራ አለብኝ. . .›› ብዬ ወረድኩ፡፡ ኋላ ከባሻዬ ጋር ስንጫወት ነገሩን ባካፍላቸው ድንቅ ብሏቸው ጉድ ሲሉ ቆይተው፣ ‹‹ለነገሩ ስያሜ ሰጭውና ተቀባዩም ተምታቶባቸዋል፡፡ እኛስ ባይምታታብን ምኑ ይገርማል?›› ብቻ ብለው ዝም አሉ። በስም እንዲህ ከተጣላን ወርቁ እውነት ወርቅ ሆኖ ቢገኝ ኖርን ብላችሁ አስባችሁታል?

በሉ እንሰነባበት። እንዳልኳችሁ የሰሞኑን ብርድ ነገር ዝም ጭጭ ነው፡፡ ታዲያ እኔም እንዳብዛኛው መሄጃ አጣሽ እንደ ዶሮ በጊዜ መሰብሰብ ሆኗል ሥራዬ። ትናንትና እንደለመድኩት ስሮጥ በጊዜ ቤት ስገባ መብራት ድርግም አለ። ማንጠግቦሽ ገና እራት አላሞቀችም። ቦርጭ አወጣሁ እያለች እራት መብላት ስለተወች በበኩሏ የመብራቱ መጥፋት አያበሳጫትም። እኔ ደግሞ ምን እንደነካኝ እንጃ ሰሞኑን ሆድ ለቆብኛል። ስለዚህ የነበረኝ አማራጭ ወደ ባሻዬ ልጅ መደወል ከዚያ እራት ውጭ መብላት ቀጥሎም አንድ ሁለት ብሎ መግባት ነበር። ተዋረዱን ጠብቀን አንድ ሁለት ለማለት ወደ ግሮሰሪያችን አመራን። ስንስቅ ስንጫወት እንዳለን በድንገት አንድ ቪትስና  መርስዲስ ተጋጩ። ከአግዳሚያችንን ትይዩ የባቡር መንገዱ ትርዒት ቁልጭ ብሎ ይታየናል። ባለመርሰዲሱ ጥንቅቅ ብሎ ሰክሯል። ባለቪትዙ ደህና ነው። ‹‹የት አለ የገጨሁት?›› ይላል ሰካራሙ ሾፌር ግዳይ እንደጣለ አዳኝ እየተንጎማለለ። ባለቪትዙ በአደጋው መኪናው እንዳልተጎዳች አጣርቶ፣ ‹‹ግዴለም ሂድ ተወው. . .›› ይላል። ‹‹የለም! የገጨሁትን ሳታሳዩኝ ከዚህ ንቅንቅ የለም፤›› ይላል፡፡ ሰው ከዚህም ከዚያም ተሰባስቦ ባለመርሰዲሱን ወደሚሄድበት እንዲሄድ ይወተውታል።

የባሻዬ ልጅና እኔ ገርሞን በትዝብት ፍፃሜውን ለማየት አሰፍስፈናል። ‹ሂድ አልሄድም፣ ሂድ አልሄድም› በንትርክ ሠፈሩ ደመቀ። ኋላ መለዮ ለባሾች ‹የምን ግርግር ነው እሱ› እያሉ ብቅ በቅ ሲሉ ባለመርሰዲሱ ለስለስ ማለት ጀመረ። ሁኔታውን አጣርተው ባለመርሰዲሱ ሰክሮ እያሽከረከረ እንደሆነ አጢነው ቁልፉን ተቀብለው፣ ‹መጥቶ የሚወስድህ ሰው ጥራ› ይሉታል ብለን ስንጠብቅ በእነሱ ይባስ፣ ‹በቃ ምንም የተፈጠረ ነገር የለም። መኪናህን አስነሳና ቀጥል. . .› ብለው አረፉት። የባሻዬ ይል ይኼኔ አላስችለው ብሎ ተንደርድሮ ሲወጣ ሰካራሙ ሾፌር ደብዛው የለም። ‹‹እናንተም ጭምር አልታያችሁ?›› ‹‹ሂድና ሰው ጨርስ ቤተሰብ በትን ብላችሁ የተቀባበለ ጥይት መኪና አስነስህ ሂድ ብላችሁ ትለቃላችሁ?›› ሲላቸው የሚያወራው አልገባቸው ብሎ አፍ አፉን ያዩት ነበር። እና ምን ልላችሁ ነው አዙረን የማሰብ ችሎታችን በዚህ ድካሙ ከቀጠለ፣ የፊተኛው ኋላ የኋለኛው ፊት እየሆነ በሰበብ አስባብ ድርደራ ገና ብዙ ዘመን ወደፊት እንዳንጓዝ ያስፈራኛል። አንዳንዴማ የፊቱና የኋላው ይምታታብኛል፡፡ እናንተስ? መልካም ሰንበት!