አዲሱን ድረ ገጽ ይሞክሩ!
አዲሱን ድረ ገጽ ይሞክሩ!

‹‹ሥርዓትና ሕግ አልባው›› የኢትዮጵያ የጦር መሣሪያ አያያዝ

በውብሸት ሙላት

አነስተኛና ቀላል የጦር መሣሪያን የሚመለከት በቂ ሕግ ከሌላቸው አገሮች መካከል ኢትዮጵያ አንዷ ናት፡፡ መንግሥት በመግዛትም ይሁን በማምረት የመከላከያ ሠራዊቱን፣ ሚሊሻውን፣ የፖሊስና ሌሎች የፀጥታ ሠራተኞችን የጦር መሣሪያ ያስታጥቃል፡፡ ከእነዚህ በተጨማሪም፣ በተለያዩ ምክንያቶች ሌሎች ግለሰቦችም (ባለሥልጣናት፣ የጥበቃ አባላት ወዘተ.) እንዲሁ ከመንግሥት ግምጃ ቤት የሚወጣ አነስተኛ የጦር መሣሪያ ሊታጠቁ ይችላሉ፡፡ ግለሰቦችም በግል ጥረታቸው ያገኙትን መሣሪያ አስመዝግበው በይፋ ካልሆነም በድብቅ ይይዛሉ፡፡ ግለሰቦች የሚይዙትና የሚታጠቁት የጦር መሣሪያ በምን ሁኔታ በእጅ እንደሚገባ የሽያጭና ግዥ ቦታውን ወይንም ገበያውን በውልና በግልጽ ለይቶ ማመልከት ቢቸግርም፣ መግዛት የሚፈልግ ሰው ግን አያጣም፡፡ መንግሥትም በግለሰቦች እጅ የሚገኙትን ‹‹የትም ፍጪው ዱቄቱን አምጪው›› በሚል ብሂል ዓይነት ከየት እንደተገኙ ሳያጣራ ፈቃድ ይሰጣል፡፡ ሲያሰኘውም ይነጥቃል፡፡ ይህ ጽሑፍ ዜጎች የጦር መሣሪያ ሊይዙና ሊታጠቁ የሚችሉበትን ሁኔታ በመፈተሽ ከዚሁ ጋር የተያያዙ በርካታ ጉዳዮችን በተመለከተ ተጨማሪ ሕግ አስፈላጊ መሆኑን ይጠቁማል፡፡ በርዕሱ ላይ ሕግ አልባ የሚል ሐረግ መኖሩ ያሉት ሕጎች ካለመኖር የማይሻሉ በመሆናቸው እንጂ ፈጽሞ ሕግ የለም በሚል በሚል አይደለም፡፡

የአነስተኛና የቀላል ጦር መሣሪያ ነገር በኢትዮጵያ በሌሎች አገሮች

‹‹አነስተኛ የጦር መሣሪያ›› በመባል የሚታወቁት አንድ ሰው ከቦታ ቦታ ሊያንቀሳቅሳቸው የሚችሉትን ሲሆን፣ በበርካታ ሰዎች ተሳትፎ ከቦታ ቦታ ሊዘዋወሩ የሚችሉት ደግሞ ‹‹ቀላል የጦር መሣሪያ›› በመባል ይታወቃሉ፡፡ አገሮች በሕጋዊ መንገድ ለዜጎች የሚፈቅዱት አነስተኛ የጦር መሣሪያዎችን ሲሆን ከእነዚህም ውስጥ ሙሉ በሙሉ አውቶማቲክ የሆኑትን የሚከለክሉ አሉ፡፡ ቦንቦችም በዚሁ በአነስተኛ የጦር መሣሪያ ምድብ ውስጥ ነው የሚገኙት፡፡

በኢትዮጵያ ከመከላከያ ሠራዊቱና ከሕግ አስከባሪዎች ውጪ ባሉ ዜጎች እጅ በሕጋዊም ይሁን በሌላ መንገድ የገባ ወደ 350,000 ገደማ የጦር መሣሪያ እንዳለ ይገመታል፡፡ በሕጋዊም ይሁን ሕጋዊ ባልሆነ መንገድ የተያዘው ከ100 ሰው አንፃር ሲሰላ 0.4 ብቻ ነው፡፡  በጦር መሣሪያ ብዛት ደግሞ ከ178 አገሮች 101ኛ፣ ከ100 ሰው ውስጥ መሣሪያ በመታጠቅ ከ178 አገሮች 174ኛ ናት፡፡ በሕግ አስከባሪዎች እጅ የሚገኝው 104,847 ሲሆን፣ በወታደሩ እጅ የሚገኘው ደግሞ 1.1 ሚሊዮን ይገመታል፡፡ በመንግሥት እጅ የሚገኘው በዜጎች እጅ ከሚገኘው አራት እጥፍ አካባቢ ይበልጣል፡፡ ይህ ከባድ የጦር መሣሪያዎችን አያካትትም፡፡ ከ2002 እስከ 2004 (እ.ኤ.አ) ብቻ ከጦር መሣሪያ ጋር በተገናኘ 9,531 እስራትና ክስ ነበሩ፡፡ 11,500 አነስተኛ የጦር መሣሪያ፣ 3,000 የእጅ ቦንቦች፣ 170,000 ጥይቶች እ.ኤ.አ. በ2006 ተወግደዋል፡፡

የጦር መሣሪያ በግል ማማረት ክልክል ነው፡፡ ሙሉ አውቶማቲክ የሆኑ የጦር መሣሪያዎችን በግል መያዝን የሚከለክል ሕግም የለም፡፡ ፈቃድ ለማውጣት ጠያቂው በቂ ምክንያት ለምሳሌ አደን፣ ራስን ለመጠበቅ ወዘተ. መሆኑን ማሳየት ይጠበቅበታል፡፡ በግልጽ ያልተቀመጠ ወይንም ይዘቱ ምን እንደሆነ መገመት የማይቻል የኋላ ማንነት መለኪያን ማለፍ ግድ ይመስላል፡፡ በኢትዮጵያ ፈቃድ ለማግኘት የሦስተኛ ወገንን ምስክርነት (Reference) ማግኘት አስፈላጊ አይደለም፡፡ ፈቃድ ለማግኘት ንድፈ ሐሳባዊና የተግባር ሥልጠና አስቀድሞ ያገኘ መሆንንም አይጠይቅም፡፡

በግል መሸጥና ማስተላለፍ ክልክል ነው፡፡ የመሣሪያውን ዳና መከታተያ ሥርዓት የለም፡፡ የጦር መሣሪያን መሸጥና ለሌላ ሰው ማስተላለፍም አይቻልም፡፡ ዜጎች በጥረታቸው ያገኙትን ማንኛውም ንብረት የመጠቀም፣ የመሸጥ፣ የመለወጥና የማስተላለፍ መብት እንዳላቸው ሕገ መንግሥቱ አንቀጽ 40(1) ላይ በግልጽ አስፍሯል፡፡ የጦር መሣሪያም ቢሆን በራስ ጥረት የተገኘ እስከሆነ ድረስ የንብረት አካል እንዳይሆን የሚያግድ ሕግ የለም፡፡ ይሁን እንጂ ዜጎች ከንብረት ባለቤትነት የሚመነጩ መብቶችን እንዳይጠቀሙ የሚገድብ ሕግ ሊኖር ይችላል፡፡ የዜጎች መብት መከበሩ የሕዝብን ጥቅም የሚጎዳ ሲሆን፣ ሊገድብ ይችላል፡፡ ከላይ የተጠቀሰው አንቀጽ ይሄንኑ መሥፈርት አስቀምጧል፡፡ በመሆኑም፣ አነስተኛ የጦር መሣሪያ ባለቤት መሆንን ወይንም ባልተቤት ከሆኑ በኋላ አንዳንድ ጉዳዮችን የሚገድቡ ሕጎች ሊኖሩ ይችላል፡፡

አገሮች  የጦር መሣሪያ መያዝና መታጠቅን የሚገድቡና የሚከለክሉ እንጂ የበለጠ የሚያጠናክሩ የሕግ ማዕቀፍን ሲያሰፍኑ አይስተዋልም፡፡ ኢትዮጵያም ደግሞ በግልጽ ያስቀመጠችው ወንጀል የሚሆንባቸው ሁኔታ ብቻ ነው ማለት ይቻላል፡፡

በነፍስ ወከፍ የጦር መሣሪያ ከሕዝብ ብዛት አንፃር ሲሰላ ከአሜሪካ ሕዝብ 89 በመቶ በመታጠቅ ቅድምናውን ይወስዳሉ፡፡ ከመቶ ሰው መካካል ሰማንያ ዘጠኙ የጦር መሣሪያ አላቸው፡፡ ከአሜሪካ በመቀጠል በመቶኛ ሲሰላ እስከ አሥረኛ ደረጃ የሚይዙት ደግሞ የሚከተሉት አገሮች ናቸው፡፡ የመን (61%)፣ ስዊትዘርላንድ (46%)፣ ፊላንድ (45%)፣ ሰርቢያ (38%)፣ ቆጵሮስ (36%)፣ ሳዑዲ ዓረቢያ (35%)፣ ኢራቅ 34(%)፣ ኡራጓይ (32%)፣ ሲውዲን (32%) ናቸው፡፡ የአፍሪካ ቀንድ አገሮች ደግሞ የሱዳን ዜጎች ሁለት ሚሊዮን ገደማ ሲኖራቸው፣ ከመቶው 5.5 ይሆናል፡፡ በመንግሥት እጅ 450 ሺሕ ገደማ ይገኛል፡፡ ግብፅ በበኩሏ ሁለት ሚሊዮን የሚሆነው ሕዝቧ የታጠቀ ሲሆን፣ ከመቶ ሲሰላ ደግሞ 3.5 ገደማ ይሆናል፡፡ ከ178 አገሮች 37ኛ ከሰው ብዛት ደግሞ 115ኛ ናት፡፡ በመንግሥት እጅ 2.5 ሚሊዮን የሚገመት መሣሪያ አለ፡፡ ኤርትራ በዜጎች እጅ የሚገኘው 20,000 ከመቶው ሲሰላ 0.5 ሲሆን፣ በመንግሥት እጅ ደግሞ  ከ800 ሺሕ በላይ ነው፡፡ ደቡብ ሱዳን በግምት ከአንድ እስከ ሦስት ሚሊዮን ዜጎቿ የታጠቁ ሲሆን፣ ከመቶው ደግሞ 28.2 ነው፡፡ በመንግሥት እጅ 300 ሺሕ ገደማ ይገኛል፡፡ ኬንያ በዜጎች እጅ 650 ሺሕ ገደማ የሚገኝ ሲሆን፣ ከመቶው 1.4 ገደማ ነው፡፡ ሶማሊያ 9.1% የሚሆኑት ዜጎቿ ባለመሣሪያ ሲሆኑ፣ አጠቃላይ ቁጥሩ ደግሞ 650 ሺሕ ይገመታል፡፡ በመንግሥት እጅ ደግሞ 130 ሺሕ ይሆናል፡፡ ጂቡቲ በበኩሏ 2.8 ከመቶው ዜጎቿ የታጠቁ  ናቸው፡፡ ከላይ ከቀረበው መረጃ አንፃር የኢትዮጵያ እጅግ ዝቅተኛ የሚባል ነው፡፡ በዓለም ላይ በየዓመቱ 12 ቢሊዮን ጥይቶችና ስምንት ሚሊዮን የጦር መሣሪያ ተመርቶ ወደ ገበያ ይቀላቀላል፡፡ ከዓለም ሕዝብ ደግሞ 10 ከመቶው ታጥቋል፡፡

የዜጎች የጦር መሣሪያ ባለቤትነት ጉዳይ

የዜጎችን የጦር መሣሪያ መያዝና መታጠቅ ፍላጎትን ማስከበርና መብት ማድረግ በርካታ ጠቀሜታዎች አሉት፡፡ እርግጥ ነው እንደ ብዙዎቹ የመብት ዓይነቶች ሁሉ ገደብ ሊኖረው ይገባል፡፡ በአሜሪካ፣ የጦር መሣሪያ መያዝና መታጠቅ ሕገ መንግሥታዊ መብት ነው፡፡ የዚህን መብት ዋጋና ጠቀሜታ ጆርጅ ዋሽንግተን እንደሚከተለው ገልጾታል፡፡ ‹‹ከራሱ ከሕገ መንግሥቱ ቀጥሎ እጅግ በጣም ጠቃሚ አለ ከተባለ የጦር መሣሪያ ነው፡፡ ለአሜሪካ ሕዝብ የነፃነት /liberty/ ጥርስ እንዲሁም ከቅኝ ግዛት በመላቀቅ ነፃነትን /independence ለመጎናጸፍ ያበቃን የመሠረት ድንጋያችን ነው፡፡››

ስለዚሁ ጉዳይ የሚደነግገው የአሜሪካ ሕገ መንግሥት ማሻሻያ ቁጥር ሁለት ‹‹የሕግ ትዳር የተበጀለት ሚሊሻ፣ ለአንዲት ነፃ አገር ዋስትና አስፈላጊ በመሆኑ፣ ሕዝብ የጦር መሣሪያ የመያዝና የመታጠቅ መብቱ መቼም ቢሆን አይነካም፤››  በማለት ጥበቃ አድርጓል፡፡ የዚህ ድንጋጌ መነሻው ሕዝብ በመንግሥት ላይ ያለው ጥርጣሬ ነው፡፡ በተለይም መሣሪያ የታጠቀ ተጠባባቂ የጦር ሠራዊት ካለ መንግሥት ባሰኘው ጊዜ ሕገ መንግሥቱ ላይ የተቀመጠውን የሥልጣን ገደብ ለማለፍ ማበረታቻ ይሆነዋል፡፡ ዜጎችም መብታቸው በመንግሥት አላግባብ ሲቆሙ የሚያስከብሩበት ጉልበት አይኖራቸውም፣ ከሚል መነሻ ነው፡፡ ከቅኝ ግዛት ለመላቀቅ አገልግሏል፡፡ ከጨቋኝ መንግሥታት ለመጠበቅም ዋስትና ይሰጣል፡፡

ከሕገ መንግሥት ግቦች ውስጥ ሁለቱ የመንግሥትን ሥልጣን መገደብና የግለሰቦችን መብት ማስጠበቅ ነው፡፡ በመሆኑ መንግሥትን ጉልበቱን አፈርጥሞ ዜጎችን ለመጨቆን የሚጠቀመው የጦር መሣሪያ የታጠቀ ፖሊስ፣ ወታደርና የፀጥታ ሠራተኞች ስለሆነ እነዚህን ኃይሎች ለመገዳደር ወይንም እንዳሻቸው የሕዝብን መብት እንዳይጥሱ ሕዝቡ የግድ የጦር መሣሪያ ሊኖረው ይገባል፡፡ በዚህ መንገድም መብቱን ማስጠበቅ ይችላል፡፡ መንግሥት እንኳን ቢፈርስና አገር በጠላት እጅ ብትወድቅ ሕዝብ ካልታጠቀ ከጠላት ባርነት ሊላቀቅ አይችልም፡፡ ኢትዮጵያ በጣሊያን እጅ በወደቀች ጊዜ በአርበኞቿ ነፃ እንደወጣችው ማለት ነው፡፡

መንግሥት የሕዝብ ተወካይ ነው ቢባልም ሁልጊዜም እንደ ወኪል ብቻ በመሥራት ታማኝ ነው ማለት ግን ዘበት ነው፡፡ ላለመታመናቸው ደግሞ ታሪክ ምስክር ነው፡፡ ኦቶማን ተርኪይ (ቱርክ) ከ1915 እስከ 1917 ባሉት ጊዜያት 1.5 ሚሊዮን በተለይ ክርስቲያን አርመኖችን፣ ሶቪየት ኅብረት ከ1929 እስከ 1945 ወደ 20 ሚሊዮን የሚጠጉ የተቃዋሚ ፓርቲ አባላትና ገበሬዎችን ናዚ ጀርመን ከ1933 እስከ 1945 ባሉት ጊዜያት 20 ሚሊዮን ተቃዋሚ ፖለቲከኖችን፣ ጂፕሲዎች፣ አይሁዶችን፣ በማናቸውም ሁኔታ መንግሥትን የሚተቹትን ቻይና ደግሞ 40 ሚሊዮን ገደማ የሚሆኑ የመንግሥት ጠላት የሚባሉት የገጠር ሕዝብ ተቃዋሚ ፖለቲከኞችን ኡጋንዳም ከ1971 እስከ 1979 ድረስ  ሦስት መቶ ሺሕ ክርስቲያን የፖለቲካ ተቃዋሚዎች ካምቦዲያ ከ1975 እስከ 1979 ድረስ ሁለት ሚሊዮን ዜጎችን ሩዋንዳ በ1994 ብቻ 800 ሺሕ ቱትሲ ደርግ በርካታ ሺሕ ሰዎችን ገድለዋል፡፡

የታጠቀና ጉልበተኛ የሆነ መንግሥት ከተሰጠው ወሰን በማለፍ የዜጎችን መብትና ነፃነት ይጥሳል፡፡ ይህንን ለመከላከል ወይንም በሕዝብና በመንግሥት መካከል ያለውን ውል ለማስከበር የዜጎች መታጠቅ ወሳኝ ነው፡፡ በተለይ የአሜሪካ የሕገ መንግሥት አባቶች የሚባሉት አምባገነን መንግሥትን መቋቋምን/መገዳደርን መቻልን እንደ ትልቅ ቁም ነገር ቆጥረውታል፡፡ ሕዝቡም እስካሁን ድረስ ይህንን መብቱን ላለማስነጠቅ የተጋ ይመስላል፡፡ ሕዝብ ካልታጠቀ በስተቀር የታጠቀ መንግሥትን መቋቋም ፈጽሞ አይችልም፡፡ የጦር መሣሪያ ከመንግሥት ብቻ ሳይሆን ከሌሎች ጥቃቶች ራስን ለመከላከልም ይጠቅማል፡፡ በኢትዮጵያ ደግሞ ከዚህ ባለፈም የክብርና የጀግንነት መገለጫም ነው፡፡

‹‹መስኮብ የያዘ ሰው አትለፍ በደጄ፣

እንደ ገላባ እሳት ትጠፋለህ በእጄ፣

ወጨፎ የያዘ ይንኮሻኮሽብኝ፣

ምንሽር የያዘ ራሱ ይምጣብኝ፣

አልቢን የያዘ ሰው ይሁነኝ ውሽማ፣

መውዜር አይገዛም ወይ ባሌ እንዲሆንማ፡፡››

ዜጎች የጦር መሣርያ ባልተቤት ሲሆኑ

ሕዝቡ በዘመናት ተጋድሏቸው ያስከበሯቸውን መብቶችና ጥቅሞች ሊነጥቃቸው ከሚመጣ ማናቸውም ኃይል መከላከል ከሚችሉባቸው ተቋማት ዋነኛው ሚሊሺያ ሲሆን፣ በአንድ በኩል ዜጎች በስፋት የሚሳተፉበትን ሁኔታ ማማቻቸት ሕዝባዊ ባህርይውንና የታጠቀ ኃይል በመሆኑ ደግሞ ልዩ ባህርይውን የሚደነግግ ሕግጋት አላቸው፡፡ ክልሎች ሚሊሻን የሚመለከቱ ሕግጋት አሏቸው፡፡ ከላይ የቀረበው ሐሳብ የተወሰደው ከአማራ ክልል ‹‹የሚሊሻ መተዳደርያ ደንብ›› በሚል ከወጣው ሕግ ነው፡፡ ይህ ሕግ ሲጀምር ሚሊሻ ሕዝባዊ እንደሆነ፣ የውጭም ይሁን የውስጥ ኃይሎች መብቶቻቸውን እንዳይጥሱ ለመከላከል ሲባል እንደተቋቋሙ ይገልጻል፡፡ በመሆኑም፣ ከዚህ መረዳት የሚቻለው የታጠቀ ሕዝብ ‘ሚሊሻ’ እንደሚባልና ዋና ዓላማውም ዜጎች ታጥቀው የሕዝብ መብትን ማስከበር እንጂ የመንግሥትን ትዕዛዝ እየተቀበለ የሚፈጽም ተቋም አለመሆኑን ነው፡፡ ይሁን እንጂ ይህ ደንብ ወደ ውስጥ ገባ ብሎ ላጤነው የመንግሥት ታዛዥና የመንግሥት ተቋም መሆኑን ነው፡፡ ምንም እንኳን ዜጎች ሚሊሻ የመሆን መብት ቢኖራቸውም አወቃቀሩም ይሁን ከተሰጡት ተልዕኮዎችና ግዴታዎች አንፃር ሲታይ ግን ዜጎች ራሳቸውን ከመንግሥትና ከሌሎች ጥቃት የሚከላከሉበት ተቋም አይደለም፡፡ የመንግሥት የራሱ ተቋም ነው፡፡ ይህ ደግሞ የሚሊሻን ባህርይ የሚቃረን ነው፡፡ የሌሎቹ ክልሎችም ከዚሁ የሚለይ አይደለም፡፡ በመሆኑም፣ በኢትዮጵያ ዜጎች ራሳቸውን ከመንግሥት ጥቃትና በደል ሊከላከሉ የሚችሉበት ወይንም ሕዝቡን ፈርቶና አክብሮ እንዲሠራ የሚያስገድዱበት ሁኔታ የለም፡፡ ይልቁንም ባለፈው ዓመት መጨረሻ አካባቢ ላይ መሪዎቻችን ሲናገሩ እንደተደመጡት ‹‹መንግሥት የሕዝብ አመጽን እንደማይፈሩና የመቆጣጠር ሙሉ አቅምና ዝግጁነት አለው፤›› የሚል ነው፡፡ አሜሪካኖች ሕዝብ መሣሪያ የመያዝና የመታጠቅ መብታቸውን የማስከበራቸው ምክንያት መንግሥት ሕዝብን ፈርቶ እንዲኖር ለማድረግ ነው፡፡ በአንድ ወቅት የህንዱ የነፃነት አባት ማኅተመ ጋንዲ እንዲህ ብሎ ነበር፡፡ ‹‹እንግሊዞች ህንድ ላይ ካደረሱት በደል ሁሉ የከፋው ሕዝቡን ትጥቅ ማስፈታታቸው ነው፡፡›› የታጠቀን ሕዝብ ፖሊስም ይሁን ሌላ የፀጥታ ሠራተኛ እንዳሻው መብቱን ሊጥስበት አይችልም፡፡ በእኛም አገር የተወሰኑ አካባቢዎች በምሳሌነት ማንሳት ይቻላል፡፡ አፋር፣ አርማጨሆ ወዘተ. ፖሊስ ሕዝቡን እንዳሻው ማድረግ ይገደዋል፡፡ የቀዳማይ ወያኔን፣ የጎጃም ገበሬዎችን፣ የባሌ አመጽን የሚያወድስ አካል ሕዝብ እንዳይታጠቅ መከልከል እርስ በርሱ ይጋጫል፡፡ ነገር ግን የጦር መሣሪያ አያያዝ ተገቢ የሆነ የሕግ ትዳር ሊበጅለት ግድ ነው፡፡

የጦር መሣሪያ መያዝና መታጠቅ በርካታ ጉዳቶችም አሉት፡፡ የበርካታ ዜጎችን ሕይወትና ንብረት ማውደሚያ ሆኗል፡፡ የጦር መሣሪያ በራሱ የግጭት መንስዔ ባይሆንም ያባብሳል፡፡ የጉዳትንም መጠን ይጨምራል፡፡ በአሸባሪዎች እጅ ሲጋብ ደግሞ ጉዳቱ እጥፍ ድርብ ይሆናል፡፡ የእርስ በርስ ግጭትና ጦርነትንም ያባብሳል፡፡ የጦር መሣሪያ ዝውውርንና ባልተቤትነትን በአግባቡ ካለመቆጣጠር የሚመጣን ጣጣ ለማስወገድ ወይንም ለመቀነስ ሲባል መንግሥት ለበርካታ ችግሮች ይጋለጣል፡፡

የጦር መሣሪያ ሁኔታ በኢትዮጵያ

ኢትዮጵያ አነስተኛ የጦር መሣሪያ መሥራትን ወደ ውጭ መላክንም ሆነ ማስገባትን ወደ ሌላ አገርም ሆነ ሰው ማስተላለፍን የሚመለከት የሕግነት ቅርፅ ይዞ የወጣ አዋጅ ደንብ ወይንም መመርያ ወይንም የማስተዳደርያ ሥርዓት የላትም፡፡ በሕጋዊ መንገድ በብቸኝነት ወደ አገር ውስጥ ማስገባት የሚችለው የፌዴራል መንግሥት ብቻ ነው፡፡ በሕገ መንግሥቱ አንቀጽ 55(1)(ሸ) ላይ እንደተገለጸው የጦር መሣሪያ አያያዝን በተመለከተ ሕግ የማውጣት ሥልጣን ያለው የፌዴራሉ መንግሥት ነው፡፡ ክልሎች በወሰናቸው ውስጥ ያለውን ፀጥታ ለማስፈን ፖሊስና ሚሊሻ የማቋቋም ሥልጣን ቢኖራቸውም ሊያስታጥቋቸው የሚችሉትን የጦር መሣሪያ ዓይነት፣ ብዛት፣ አቅርቦትና የመሳሰሉትን ጉዳዮች የሚወስንላቸው ግን የፌዴራሉ መንግሥት ነው፡፡ የአፄ ኃይለ ሥላሴ መንግሥትን ጨምሮ ከዚያ በፊት በነበሩት ጊዜያት ግን በውጭ አገር ዜጎች ደላላነትና አስመጪነት በየጠቅላይ ግዛቱ የነበሩ ባላባቶች አንዳንዴ በንጉሠ ነገሥቱ ብዙ ጊዜ በራሳቸው ፈቃድ ከውጭ ማስገባት ይችሉ ነበር፡፡

የጦር መሣሪያ አቅራቢው መንግሥት ብቻ ከሆነ፣ በራሱ መልካም ፈቃድ ካልሆነ በስተቀር ዜጎች መታጠቅ አይችሉም ማለት ነው፡፡ የደርግ መልካም ፈቃድ ለአባላቱና ለጥበቃ ጓዶቹ፣ ኢሕአዴግም የፓርቲው አባል ሆነው ሥልጣን ላላቸውና ለሚሊሻዎች ነው፡፡ ይህ ደግሞ የመንግሥትን ዋስትና እንጂ ለዜጎች ከመንግሥት ለመጠበቅ የሚያበረክተው አንዳች ነገር የለም፡፡ ስለሆነም ቀሪዎቹ ዜጎች በሕገወጥ መንገድ ለመያዝ ይገደዳሉ፡፡ የመሣሪያ ደላላነትን ወይንም ነጋዴነትን የሚፈቅድ ሕግ የለም፡፡ በእርግጥ የንግድ ምዝገባ አዋጁ መሣሪያ ለመጠገን፣ ጥይቶችንና ፈንጂዎችን ለመሸጥና ለመለወጥ የንግድ ፈቃድ ማውጣት እንደሚቻል ታሳቢ ያደረገ ይመስላል፡፡ ይሁን እንጂ አሁን ባለው አሠራር በመሣሪያ መነገድ ወይንም ማዘዋወር ክልክል ከመሆኑም ባለፈ በወንጀል ሕጉ አንቀጽ 481 መሠረት እስከ አሥራ አምስት ዓመታት የሚደርስ እስራትን ያስከትላል፡፡ ፈቃድ ሳይኖር ይዞ መገኘት ብቻ ከሆነ በደንብ መተላለፍ እስከ ስምንት ቀናት የሚደርስ እስራት ወይንም የ100  ብር ቅጣት ሊያመጣ ይችላል፡፡

የጦር መሣሪያ በብቸኝነት የማቅረብ ሥልጣኑ የፌዴራል መንግሥት ቢሆንም የመሸጫ ገበያ ግን የለም፡፡ ሕዝቡን ግን ከመሸጥና ከመግዛት መከልከል አልተቻለም፡፡ ከደርግ በፊት በነበሩት መንግሥታት ሕጋዊ የመሣሪያ ነገዴዎችና የታወቁ የመሸጫ ቦታዎች እንደነበሩ ታሪክ ያስረዳናል፡፡ አሁን ደግሞ ነጋዴዎችና የመሸጫ ቦታዎች አሉ፤ ነገር ግን የሕግ ዕውቅናና ጥበቃ የላቸውም፡፡ ፈቃድ የሌላቸው ነጋዴዎች፣ መንግሥት እንዳላየ ዝም ያላቸው ገዥና ሻጭ የሚገበያይባቸው ቦታዎች በርካታ ናቸው፡፡

የጦር መሣሪያ ማስገባትንና የማቀናጀት ተግባርን የሚወጣው ተቋም የፌዴራል ፖሊስ ኮሚሽን ሲሆን፣ የተለያዩ ዓለም አቀፍ ይዘት ያላቸውን ስምምነቶችና ሌሎች ድርድሮች ደግሞ የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር ይሳተፋል፡፡ በተለይም በአፄ ምኒልክ ጊዜ በርካታ የውጭ ዜጎች መሣሪያ በማስገባት ኢትዮጵያ ውስጥ ይሸጡ ነበር፡፡ አሁን ግን በሀሜት ካልሆነ በስተቀር እነማን እንደሚነግዱና እንደሚደልሉ አይታወቅም፡፡

የጦር የመሣሪያ ፈቃድ መሰጠት ያለበት ከያዙ በኋላ ሳይሆን ለመያዝ ነው፡፡ በአገራችን ሕጋዊ የጦር መሣሪያ መሸጫ ስለሌለ ማንም እንዳሻው ካገኘበት ይገዛል፡፡ ከዚያም የሚያስገድድ ሁኔታ ካጋጠመው ከሚሊሻ ጽሕፈት ቤት ወይንም ደግሞ ከፖሊስ ጣቢያ (እንደ ክልሎቹ ይለያያል) ፈቃድ ያወጣሉ፡፡ ክልሎች ባለመሣሪያዎችን ፈቃድ እንዲያወጡ ሲጠይቁ፣ ሕዝቡ መንግሥትን ስለማያምን አንዱን ካስመዘገበ ሌላ የማያስመዘግበው ይገዛል፡፡ መረጃዎች እንደሚያሳዩት ምዝገባ በሚኖርበት ጊዜ የመሣሪያ ዋጋ ይንራል፡፡ ምክንያቱ ደግሞ ከተመዘገበ አንድ ቀን መንግሥት ትጥቅ ማስፈታቱ አይቀሬ ነው የሚል ፍራቻ በብዙዎች ዘንድ ስለሰረጸ ነው፡፡

ሰዎች ስለሚይዙት የጦር መሣሪያ አጠቃቀም ዕውቀት ሊኖራው ይገባል፡፡ ፈቃድ ሲሰጥም፣ ልክ እንደ መንጃ ፈቃድ ንድፈ ሐሳባዊ፣ ባህርያዊና ተግባራዊ ችሎታዎች መመዘን ይኖርባቸዋል፡፡ ኢትዮጵያ የፈረመችውና ያጸደቀችው የናይሮቢ ፕሮቶኮልም ይሄንኑ ይጠይቃል፡፡ ዜጎችም የሚለማመዱበት ቦታና የሚያሠለጥኑ ተቋማት ሊኖሩ ይገባል፡፡ በርካታ አገሮች ዜጎች የጦር መሣሪያ አተኳኮስና አጠቃቀም የሚሠለጥኑባቸው ተቋማት አሏቸው፡፡ ዜጎች መሣሪያ መያዛቸው ካልቀረ ስለሚይዙት መሣሪያ ባህርይ ማወቅ ይገባቸዋል፡፡ በተለይም ከአያያዝ ጉድለትና ከጥንቃቄ ማነስ የሚመጡ ጉዳቶችን ለመቀነስ ልምምድ የግድ ይላል፡፡ ከላይ የተጠቀሰው ፕሮቶኮልም ይህ እንዲሆን ግዴታ ይጥላል፡፡

የጦር መሣሪያም ይሁን ጥይት መለያ ቁጥር (ንምራ) ወይንም ሌላ ምልክት ያስፈልገዋል፡፡ ስንት መሣሪያ፣ በማን እጅ፣ የት አካባቢ እንዳለ ማወቅ የሚያስችል አሠራር ማስፈን የመንግሥት ግዴታ ነው፡፡ ይህ ዓይነቱ አሠራር ወንጀል በሚፈጸምበት ጊዜ የድርጊቱን ፈጻሚ በቀላሉ ለመለየት ያስችላል፡፡ በአፄ ምኒሊክ ዘመን ወደ አገር ውስጥ የገቡ መሣሪያዎች፣ ቢያንስ የተወሰኑት እንዲህ ዓይነት መለያ እንደነበሯቸው ንጉሠ ነገሥቱ ከጻፏቸው ደብዳቤዎች መረዳት ይቻላል፡፡ የተሰረቁ መሣሪያዎችም በሌሎች ሰዎች እጅ ከገቡ በኋላ፣ ምልክታቸውን በመጠቀም ተመልሰዋል፡፡ ኢትዮጵያ ለተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ከዘጠኝ ዓመታት በፊት ካቀረበችው ሪፖርትና ካለው ልምድ ሲታይ ግን መንግሥት በግለሰቦች እጅ የሚገኝ መሣሪያን ዳናውን ማግኘት (tracing and tracking) የሚችልበትን ሁኔታ አልዘረጋም፡፡ ከዚህ በተጨማሪም የጦር መሣሪያ ደብቆም ይሁን በገሀድ ሊያዝ የሚከለከልባቸውን ቦታዎች (ለአብነት ቤተ እምነቶች፣ ትምህርት ቤቶች፣ የገበያ ቦታዎች፣ ጭፈራ ቤቶች ወዘተ.) የሚለይ ሕግ ያስፈልጋል፡፡

ኢትዮጵያ በታላላቅ ሐይቆችና በአፍሪካ ቀንድ አነስተኛና ቀላል የጦር መሣሪያዎችን ክልከላ ቁጥጥርና ቅነሳ የሚመለከተውን የናይሮቢ ፕሮቶኮል ፈራሚ ናት፡፡ በዚህ ፕሮቶኮል መሠረት ደግሞ ፈቃድ ሳይኖር በእጅ የገቡ አነስተኛና ቀላል የጦር መሣሪዎችን በመውረስ የማስወገድ ግዴታ አለባት፡፡ የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት አነስተኛና ቀላል የጦር መሣሪያ ሕገወጥ ንግድን ለመከላከል፣ ለማስወገድና ለመዋጋት የወጣውን የድርጊት መርሐ ግብር አጽድቃለች፡፡ የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ሕገወጥ የጦር መሣሪያ ማምረትና መነገድን ለመከላከል የወጣውን ፕሮቶኮል ተቀብላ አጽድቃለች፡፡

በተለይ የናይሮቢው ፕሮቶኮል፣ ዜጎች ያለምንም ገደብ አነስተኛ የጦር መሣሪያ ባለቤት የሚሆኑበትን አሠራር ይከለክላል፡፡ ቀላልና አውቶማቲክ የጦር መሣሪያዎች በዜጎች እጅ መግባት እንደሌለባቸው ይደነግጋል፡፡ በዜጎች እጅ የሚገኝን ማንኛውም ዓይነት የጦር መሣሪያ በአንድ ቋት መመዝገብን ይጠይቃል፡፡ የጦር መሣሪያ እንዴት መቀመጥ እንዳለበትና የመያዝና የመጠቀም ብቃትን አስቀድሞ ማረጋገጥ አስፈላጊ እንደሆነ ይገልጻል፡፡ ፈቃድን መቆጣጠርና ኦዲት ማድረግ ብሎም አንድ ሰው ምን ያህል መሣሪያ መያዝ እንዳለበት ቁጥጥር የማድረግ ግዴታን ይጥላል፡፡ የጦር መሣሪያን ማስያዣ በማድረግ ገንዘብ መበደርን ይከለክላል፡፡ የግል የጥበቃና የደኅንነት ድርጅቶች የሚይዟቸውን መሣሪያዎችም መመዝገብና መቆጣጠርም የመንግሥት ኃላፊነት እንደሆነ ያስቀምጣል፡፡ ኢትዮጵያ ከላይ የተገለጹትን ግዴታዎች ለመወጣት ቃል ብትገባም ወይንም ፕሮቶኮሉን ብታጸድቅም የተጣሉባትን ግዴታዎች መወጣት የሚያስችሏትን የሕግ ማዕቀፎች ግን አልዘረጋችም፡፡

በአጠቃላይ ሲታይ ኢትዮጵያ የጦር መሣሪያ አያያዝን በተመለከተ በቂ ሕግ የላትም፡፡ የሕግ ማዕቀፍ አለመኖሩ ዜጎች መሣሪያ እንዳይኖራቸው አላደረገም፡፡ ላላቸውም መሣሪያ ጥበቃም አላደረገም፡፡ ዜጎችም የጦር መሣሪያ የመያዝና የመታጠቅ መብታቸው በግልጽ ተለይቶ አልተደነገገም፡፡ ዴሞክራሲን ለማስፈንም በሚውል መልኩ ሥርዓት አልተበጀለትም፡፡ እንደውም ግጭት ለማባባስና የግለሰቦችን ኪስ ለማደለብ እየዋለ ነው ማለት ይቻላል፡፡ ሕጋዊ ቢሆን ኖሮ ከግብርና ቀረጥ ሊገኝ ይችል የነበረው አገራዊ ጥቅምም አልተገኘም፡፡ ያለ ግብርና ቀረጥ ይሸጣል፡፡ ገቢውም ለምን እንደሚውል በግልጽ አይታወቅም፡፡ ይህ ሁኔታ ደግሞ በተለይ ከጦር መሣሪያ ጋር ቀጥተኛ ግንኙነት ያላቸው ተቋማት በዚህ ተግባር እንዲሰማሩ ስለሚያደርግ ለሕግ ማስከበር ፈተና መሆኑ ጥርጥር የለውም፡፡ ምናልባትም በዚህ ሕገወጥ ተግባር ላይ የተሰማሩ ሰዎች ይሆኑ እንዴ ሕግ እንዳይወጣ ያደረጉት የሚል ጥርጣሬ ማስነሳቱ አይቀርም፡፡

አዘጋጁ፡- ጸሐፊውን በኢሜይል አድራሻቸው [email protected] ማግኘት ይቻላል፡፡