‹‹በመልቲ ቢሊዮን ዶላር ሊመነዘሩ የሚችሉ ዕፀዋት ቢኖሩንም ደፍሮ ጥቅም ላይ ያዋላቸው የለም››

ፕሮፌሰር ሰብስቤ ደምሰው፣ በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የዕፀዋት ሥነ ሕይወት መምህርና የኢትዮጵያ የዕፀዋት ቤተ መዘክር ዳይሬክተር

ፕሮፌሰር ሰብስቤ ደምሰው የዕፀዋት ሳይንስ ፕሮፌሰር ናቸው፡፡ በውጭ የተማሩባቸውን ጊዜያት ጨምሮ ከአራት አሠርታት ወዲህ በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ እያገለገሉ ነው፡፡ በባዮሎጂ የመጀመሪያ ዲግሪያቸውን ያገኙት ከዚሁ ዩኒቨርሲቲ ሲሆን፣ በዩኒቨርሲቲው የድኅረ ምረቃ ፕሮግራምም በዕፀዋት ሳይንስ ከመጀመሪያ ዙር ተመራቂዎች አንዱ ናቸው፡፡ ፕሮፌሰር ሰብስቤ በዩኒቨርሲቲው የዕፀዋት ሥነሕይወት መምህርና የኢትዮጵያ የዕፀዋት ቤተመዘክር ዳይሬክተር ናቸው፡፡ ከሥራ ባልደረቦቻቸው ጋር በመሆን የኢትዮጵያን የዕፀዋት ብዝኃ ሕይወት በማጥናትና በመመርመር የሚታወቁ ሲሆን፣ የእንግሊዝ የሮያል ቦታኒክ ጋርደንስ ኪው ዓለም አቀፍ ሽልማትንም በቅርቡ አግኝተዋል፡፡ ምሕረት ሞገስ አነጋግራቸዋለች፡፡

ሪፖርተር፡- የኢትዮጵያ የዕፀዋት ፕሮጀክትን በመምራት ምርምር አከናውነዋል፡፡ ስለፕሮጀክቱ ቢገልጹልን?

ፕሮፌሰር ሰብስቤ፡- በ1970ዎቹ መጀመርያ አካባቢ የድኅረ ምረቃ ትምህርት እንደጨረስኩ የኢትዮጵያ የዕፀዋት ፕሮጀክት በሚል ትልቅ ጥናት መጣ፡፡ ጥናቱ በአዲስ አበባና በኡፕሳላ ዩኒቨርሲቲዎች የሚከናወን ነበር፡፡ በድኅረ ምረቃ ከተመረቅነው ውስጥ ዶ/ር መስፍን ታደሰ (ኦሃዩ ዩኒቨርሲቲ መምህር)፣ በቅርቡ የሞተው ፕሮፌሰር ኢንሰርሙ ቀልቤሳና እኔ ተመረጥን፡፡ ዕፀዋት ሳይንስ እንድናጠናም ስዊድን ተላክን፡፡ ትምህርቱን ጨርሰን እንደመጣን ዋናው ሥራችን የኢትዮጵያ ዕፀዋት የተለያዩ ቤተሰቦችን ማጥናት ነበር፡፡ ሁላችንም በምናጠናቸው ላይ አቅጣጫ ተሰጠን፡፡ በተሰጠን አቅጣጫ መሠረት ምርምራችንን ማከናወን ጀመርን፡፡   

ሪፖርተር፡- የምርምሩ ዓላማ ምን ነበር?

ፕሮፌሰር ሰብስቤ፡- በመጀመርያ በዕፀዋት ሳይንስ የሠለጠነ ኢትዮጵያዊ አልነበረንም፡፡ ከ1973 ዓ.ም. እስከ 1977 ዓ.ም. በስዊድን በነበረን ቆይታ፣ በዘርፉ የሠለጠነ ባለሙያና መምህር ለመሆን በቅተናል፡፡ አንዱ ዓላማ የተማረ ሰው ማፍራት ነበር፡፡ ማስተማሩንና የዕፀዋት ምርምሩን አንድ ላይ በመጀመር ፕሮጀክቱን ለስኬት አብቅተናል፡፡ ፕሮጀክቱ በስዊድን መንግሥት የሚረዳ ሲሆን፣ የሚያስተባብሩት ደግሞ አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲና ሳይንስና ቴክኖሎጂ ነበሩ፡፡ ፕሮጀክቱ ኢትዮጵያን በሙሉ ለማየት ዕድል ሰጥቶኛል፡፡ የተወሰኑ የውጭ ዜጎች ምሥራቅ አፍሪካ ውስጥ የሚገኙትን ዕፀዋት እንዲያጠኑ ሲደረግ፣ ለእኛ የተሰጠን የዕፀዋት ቤተሰቦች በኢትዮጵያ የሚገኙ፣ አስቸጋሪና እኛ ብቻ መሥራት ያለብንን ነበር፡፡ በወቅቱ ሥራውን የጀመርነው ኤርትራን ጨምረን ነበር፡፡ ስንጨርሰውም ኤርትራን ጨምረን ነው፡፡ ምክንያቱም ዕፀዋት ወሰን አያውቁም፡፡ ኤርትራና ትግራይ ውስጥ ያሉ ዕፀዋት ብዙ ልዩነት የላቸውም፡፡ ጥናታችንንም ከኤርትራ ከቀይ ባሕር ጀምረን በኬንያ፣ በሶማሊያ፣ በሱዳን በአጠቃላይም የአገሪቱን ወሰን ይዘን ዕፀዋቱ ያሉባቸውን አጥንተንና ሰብስበን ናሙና መላክ ነበረብን፡፡ ጥናቱን በ1972 ስንጀምር 18 ሺሕ የዕፀዋት ናሙና ብቻ ነበረን፡፡ አሁን በዩኒቨርሲቲያችን ከ100 ሺሕ በላይ ናሙና አለን፡፡ በወቅቱ በኢትዮጵያ ምናልባት 20 በመቶ የነበረው የዕፀዋት ናሙና ሽፋን አሁን ላይ 96 በመቶ ሆኗል፡፡ ትልቁ ሥራና የፕሮጀክቱ ዓላማ ናሙናዎችን ማደራጀትና ያሉበትን ሁኔታ፣ ስፍራና አጠቃላይ ሥነ ምኅዳራቸውን ማወቅና ምርምሩን ማሳተም ነበር፡፡ ፕሮጀክቱ ሦስት ዋና ዓላማዎች ነበሩት፡፡ ሰው ማሠልጠን፣ ኢትዮጵያን በዕፀዋት መሸፈንና ሌሎችን ተቋማት መርዳት ነው፡፡      

ሪፖርተር፡- ዕፀዋቱ ታውቀውና ተለይተው፣ ናሙናም ተደራጅቶ ጥናቱም በጽሑፍ ተጠርዟል፡፡ ይህን ማድረጉ ያለው ፋይዳ ምንድን ነው? የእናንተ ጥናት ሊረዳቸው የሚችላቸው ተቋማት እነማን ናቸው?

ፕሮፌሰር ሰብስቤ፡- የግብርና፣ የደንና የአካባቢ ጥበቃ ዩኒቨርሲቲዎች፣ የዕፀዋት ስያሜ ለሚፈልጉና ሥራቸው ከዕፀዋት ጋር በቀጥታም ይሁን በተዘዋዋሪ ለተያያዙ ተቋማት ሁሉ ይረዳል፡፡ የዕፀዋት ጥናት ፕሮጀክት ስናካሂድ ኢትዮጵያ ውስጥ የቱን ዕፀዋት በየትኛው ስፍራ ይገኛል፣ የሚገኙበት ስፍራ፣ ዓይነታቸው፣ የሸፈኑት ስፍራ አጠቃላይ ዕፀዋቱ የሚገኙበትን ሁኔታ የያዘ መረጃ ከተፈለገ ባዘጋጀናቸው ጥራዞች ውስጥ ይገኛል፡፡ ማንኛውም ሥራው ከዕፀዋት ጋር ግንኙነት ያለው ተቋም ይዞ እንዴትና በምን አቅጣጫ የራሱን ሥራ ማከናወን እንዳለበት በመረጃው ላይ ተመርኩዞ መሥራት ይችላል፡፡ ሳይንሱን የሚያውቁ ሰዎች በፕሮጀክቱ መሠልጠንም ሌላው ጉዳይ ነው፡፡ በመጀመርያ ሦስታችን በፒኤችዲ ሠልጥነናል፡፡ ከእኛ ሌላ ስምንት ሰዎችን ፕሮጀክቱ ለፒኤችዲ አብቅቷል፡፡ ለዕፀዋት ስያሜ ከመስጠት ባለፈም፣ በሥነምኅዳር፣ ፊዝዮሎጂና በሌሎችም ዘርፉን ሊያግዙ በሚችሉ የትምህርት ዓይነቶች ትምህርት ተሰጥቷል፡፡ አሁን ላይ አካባቢያችን ያሉትን በሙሉ ማወቅ የሚያስችል መረጃ ይዘናል፡፡ ኢትዮጵያ ውስጥ አንድ ዕፅ ቢገኝ ኢትዮጵያ ብቻ አለ ለማለት የኬንያ፣ የዓረብ አገሮች ሁሉ መታወቅ አለበት፡፡ ስለእነዚህ መረጃ ሊሰጡ የሚችሉ መረጃዎች አሉን፡፡     

ሪፖርተር፡- እናንተ መረጃዎች አሏችሁ፣ በጥናትና በምርምር የታገዙ መጻሕፍት አሳትማችኋል፡፡ በኢትዮጵያ ውስጥ ካሉት የዕፀዋት ዝርያዎች እንዲሁም ናሙናዎች፣ የትኞቹ በኢትዮጵያ ብቻ እንደሚገኙ ለይታችኋል፡፡ ከጥናት አልፎ ምድር ላይ ጥበቃ እንዲያገኙ እስከምን ተጉዛችኋል?

ፕሮፌሰር ሰብስቤ፡- በዩኒቨርሲቲያችን ከ100 ሺሕ በላይ የዕፀዋት ናሙናዎች ሲኖሩ በኢትዮጵያ ደግሞ 6 ሺሕ የዕፀዋት ዝርያዎች አሉ፡፡ ከእነዚህ ውስጥ 600 በኢትዮጵያ ብቻ የሚገኙ ብርቅዬ ናቸው፡፡ ይህን ማወቁ ብቻውን አይበቃም፡፡ ይህ ምን ማለት ነው? ፋይዳው ምንድን ነው? ስንል ቀጣይ ደረጃ መሄድ አለብን፡፡ የመጀመርያው መረጃውን ዲጂታል አድርጎ ለሁሉም ዩኒቨርሲቲዎች ማድረስ ነው፡፡ መረጃውን ማግኘትና ስለኢትዮጵያ ዕፀዋት ማወቅ የሚፈልጉ ሁሉ ማግኘት አለባቸው፡፡ ዋናውና ትልቁ ጉዳይ 6 ሺዎቹን ምን እናድርጋቸው? ጠቀሜታቸው ምንድነው? የሚለው ነው፡፡ የዕፀዋት ጥናቱን በ2001 ዓ.ም. እንደጨረስን ምርምሩን የሠራነውና ድጋፍ የሚሰጡን አካላት ተመካክረን የኢትዮጵያ የዕፀዋት ሽፋንን ለማወቅ ፕሮጀክት ቀርፀን ‹‹Atlas of the Potential Vegetation of Ethiopia›› የሚል መጽሐፍ አውጥተናል፡፡ ኢትዮጵያ ውስጥ የትም ቦታ ስለሚገኝ ዕፀዋት ከመጽሐፉ መረጃ ማግኘት ይቻላል፡፡ ኡጋዴን ወይም ሌሎች ስፍራዎች ቢኬድ ያለው የዕፀዋት ዓይነት በምስልም ታግዞ ይገኛል፡፡ ይህንን ተመርኩዞ ሰዎች የት ይሠፍራሉ፣ ለእርሻ የሚሆነው ቦታ የቱ ነው? የሚሉትን ለመለየት፣ ለልማት የሚውሉ ቦታዎች የዕፀዋቱን ደኅንነት በጠበቀ መልኩ እንዲሆኑ፣ በአጠቃላይም ይህንን መሠረት አድርጐ በፌዴራልም ሆነ በክልል ደረጃ የመሬት አጠቃቀም ካርታ እንዲሠራ ያግዛል፡፡ ይህን ለማድረግ ደግሞ በኢትዮጵያ ዕፀዋት ላይ የተሠሩት ጥናቶች ዋና መሠረት ናቸው፡፡ የዩኒቨርሲቲውን ጥናቶች በጽሑፍም ሆነ በኤሌክትሮኒክስ አዘጋጅተናል፡፡ ባገኘነው መድረክ ሁሉ ተጠቀሙበት፣ የአገሪቱን የመሬት አጠቃቀም የተደራጀ እንዲሆንና ሥራዎች ተመጋጋቢ እንዲሆኑ ያግዛል ብለናል፡፡ ግን የሚሰማን የለም፡፡     

ሪፖርተር፡- በአካል ቀርባችሁ ያነጋገራችሁት የመንግሥት ተቋም የለም?

ፕሮፌሰር ሰብስቤ፡- ልከናል፡፡ ሄደናል፡፡ አንዳንዴ ዋና የሆኑ ሰዎችን እንኳን ማግኘት ሳንችል ቀርተናል፡፡ ለሚመለከታቸው ተቋማት በምንችለው አቅም ጥናቱን ለማሠራጨት ሞክረናል፡፡ እንዴት ብዬ ልንገርሽ … ለምሳሌ የካርታ ሥራዎች ድርጅት ʻከትምህርት ሚኒስቴር ጋር ፕሮጀክት አለን፣ ለተማሪዎች ልናወጣ ነውʼ ብሎ ሰጥተናል፡፡ በተለያየ ጊዜ ሞክረናል፡፡ የስንቱን በር እንደምናንኳኳ ግራ ይገባናል፡፡ ይኼ ጥናት አለን ተጠቀሙ ስንል፣ ፍላጐት ከሌለ አዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ያጠናል እንጂ የሚተገብርበት መሬት የለውም፡፡ ተግባራዊ ለሚያደርጉት ግን አሳውቀናል፡፡ እኛ መሬታችን ላይ ያለውን አጥንተን ጂአይኤስን መሠረት አድርገን የሠራነውን የዕፀዋት ካርታ ሳይሆን የውጪዎቹ የሠሩትን ማመን ይቀላል፡፡ የእኛ አገር አሠራር እራሳችን ያፈራነውን መረጃ ከመጠቀም ይልቅ ፈረንጆቹ የሠሩትን ማመን የሚቀል ይመስለኛል፡፡  

ሪፖርተር፡- ጥናቱን ተግባራዊ ማድረግ ኢትዮጵያን ምን ያስጠቅማታል?

ፕሮፌሰር ሰብስቤ፡- ለምሳሌ በምዕራብ ኢትዮጵያ በበቃ ውስጥ ያለው የቡና ተክል ያለበት ስፍራ ይታወቃል፡፡ እዚያ ስፍራ ደን አለ፡፡ ያ ስፍራ ለልማት ተብሎ ቢሰጥና ዛፉ ቢቆረጥ፣ ያንን ደን፣ ሥነምህዳሩንም አጣነው ማለት ነው፡፡ ዛፉ ከሌለም ቡናው አይኖርም፡፡ በኢትዮጵያ 12 ዓይነት ሥነ ምህዳሮች አሉ፡፡ ይህንን መሠረት አድርጐ የትኛው ስፍራ መከለልና መጠበቅ አለበት፣ የትኛው ስፍራ ለልማት ይሆናል ተብሎ በፌዴራልም ሆነ በክልል ደረጃ እውቅና ተሰጥቶትና ተከልሎ ዕፀዋቱ ለትውልድ ሲተላለፉ መቆየት አለባቸው፡፡ በጋምቤላ ለምሳሌ የተለየ የዕፀዋት ዓይነት አለ፡፡ በአማራ ክልል ያለው የእጣን ዛፍ መከለል አለበት፣ ትግራይና ሌሎች ክልሎችም እንዲሁ፡፡ ያሉትን ዕፀዋት መንጥረን በልተን ትውልድ እንዳያየው ማድረግ ትክክል አይደለም፡፡ ከሕዝብ ጋር በመነጋገር ዕፀዋት ተጠብቀው የሚቆዩበትን መንገድ ማጠናከር እንችላለን፡፡ ስምጥ ሸለቆ እኛ ልጅ በነበርንበት ጊዜ ከዕፀዋቱ ብዛት ማለፍ አይቻልም ነበር፡፡ ዛሬ ዓይን እስኪደክም ተሄዶ የሚታየው እዚህ ግባ የሚባል አይደለም፡፡ የስምጥ ሸለቆ እውነተኛውን የዕፀዋት ሥርጭት የያዘ ሁኔታ የለም፡፡ ለአቢጃታና ሻላ ሐይቅም ሆነ አካባቢ ምን ጥበቃ ተደረገ? ምንስ ቀርቶናል? የሚለው ሲታይ ተመንጥሯል፡፡ በእያንዳንዱ የአገሪቱ ክፍሎች የሚገኙ የዕፀዋት ስፍራዎች በተወሰነ ደረጃ ጥብቅ መሆን አለባቸው፡፡ ይህንን በተመለከተ ለፌዴራልም ሆነ ለክልል መረጃ ለመስጠት ዝግጁ ነን፡፡ ከብዝኃ ሕይወት ኢንስቲትዩት ጋር ጥሩ ግንኙነት አለን፡፡ ሆኖም ብዙዎች ጥናቶችን የሚወስዱት ለግል እንጂ ለተቋማዊ ጥቅም አይደለም፡፡ እኛ ደግሞ ጥናቱ ወደትግበራ እንዲለወጥ አገሪቷም ሆነች ሕዝቦቿ ተጠቃሚ እንዲሆኑ እንፈልጋለን፡፡ 

ሪፖርተር፡- ጥናቱን በምትሠሩበት ጊዜና ካጠናቀቃችሁ በኋላ በዕፀዋት ሽፋኑ ላይ ምን አያችሁ?

ፕሮፌሰር ሰብስቤ፡- የዛሬ 20 ዓመት ላንጋኖ፣ አቢጃታና ሻላ እንዲሁም ሌሎች የአገሪቱ ስፍራዎች የሄደ ሰው ዛሬ ቢሄድ ልዩነቱን በግልጽ ያየዋል፡፡ በፊት ያነሳኋቸው ፎቶዎች ከዛሬ አምስት ዓመት በፊት ካነሳኋቸው ጋር ሲነጻጸሩ ይሰቀጥጣል፡፡ ባሌም ሆነ ሌሎች ስፍራዎች ብንሄድ እንዲሁ ነው፡፡ ሰው እየገፋ ነው የሚመጣው፡፡ ከሰው ጋር መነጋገር፣ ማስተማር፣ የኑሮ ማስተካከያ ማበጀት ያስፈልጋል፡፡ ይህንን ለማድረግ አቅሙ ያላቸው የፌዴራልና የክልል መንግሥታት ናቸው፡፡ ድሮ ‹‹አብሮ መብላት እንጂ አብሮ መሥራት አታውቁም›› ሲባል እንዴት? እል ነበር፡፡ ግን እውነት ነው፡፡ በተናጠል ብዙ እንሠራለን፡፡ ግን አቀናጅተን ለዘላቂ የአገራችን ዕድገት አንሠራም፡፡ ለዘለቄታ ማሰብ አለብን፡፡ መንግሥት ይመጣል፣ ይሄዳል፡፡ ትውልድና አገር ቀጣይ ናቸው፡፡ ትውልዱንና አገርን አስበን መጓዝ አለብን፡፡ ከፕሮፖጋንዳ ባለፈ የተቀናጀ ሥራ በአርሶ አደሩ፣ በተመራማሪው፣ በተማሪውና በመንግሥት በጋራ መሠራት አለበት፡፡ የዕፀዋት ሀብታችን ‹‹ኦፍላ በግ አለ ሲሉት ይሞታል›› እንደሚሉት ሆኗል፡፡ ተመናምኗል፡፡  

ሪፖርተር፡- በኢትዮጵያ መአዛ ያላቸው ዕፀዋት ላይም ጥናት ሠርታችኋል፡፡ ለመድኃኒት፣ ለተለያዩ መዋቢያ ቅባቶች የሚውሉ ዓይነትም አሉ፡፡ ግን ጥቅም ላይ ሲውሉ፣ የውጭ ምንዛሪ ሲያስገኙ አይታይም፡፡ ችግሩ ምንድን ነው?

ፕሮፌሰር ሰብስቤ፡- አንዳንድ የባህል መድኃኒት የሚፈልጉ ሰዎች በግል ይጠይቁናል፡፡ ተቋማት ግን ጥናቱን ተንተርሰው ምን እናድርግ፣ ከዚህ በኋላ ወዴት እንሂድ አይሉም፡፡ ካልተሳሳትኩ በስተቀር የእኛ ሀብታም ያለ ነገር ላይ ይበረታል፡፡ አዲስ ነገር ለመጀመር የገንዘብ ድፍረት የለንም፡፡ ባለሀብቶችም ደፍረው አይመጡም፡፡ ለምሳሌ በኢትዮጵያ 46 ዓይነት የእሬት (Aloe) ዝርያዎች አሉ፡፡ ደቡብ አፍሪካ ካላቸው ዝርያ አንዱን ብቻ በተለያዩ ዓይነቶች በመጠቀም በዓመት አንድ ቢሊዮን ዶላር ያገኛሉ፡፡ እሬቱ ተጨምቆ የሚጠጣ ጁስ ይሆናል፡፡ ለምግብ፣ ለመድኃኒት፣ ለፀጉር እንዲሁም ለፊት መዋቢያ ቅባቶችና ለተለያዩ የኮስሞቲክስና ምግብ ዓይነቶች ግብዓት ይሆናል፡፡ የእሬት ትልቁ ጥቅም ጥሩና ለም ቦታ አይፈልግም፡፡ አርሶ አደሩ ከማሳው መጥፎና ምርት የማይሰጥ ቦታ ላይ ቢተክለው ያድጋል፡፡ ሌሎች ሰብሎችንም አያበላሽም፡፡ ወደ ውጭ ተልከው ብዙ ቢሊዮን ዶላር ሊያስገኙ የሚችሉ ዕፀዋት አሉን፡፡ ነገር ግን እነዚህን አቀናጅቶ ጥቅም ላይ የሚያውላቸው ደፋር ባለሀብት የለንም፡፡ እሬት የመልቲ ቢሊዮን ዶላር ቢዝነስ ነው፡፡ ዕፀዋቶቻችን ሀብታችን ናቸው፡፡ ግን ሀብትና የገቢ ምንጭ እንዲሆኑ ድጋፍ እንዲሁም ሊሠራ የሚችል ባለሀብት ያስፈልገናል፡፡ ግብርና መር ኢንዱስትሪ የሚያስፋፋ ባለሀብት ከመጣ እኛ አለን፡፡ ዕውቀቱ አለ፡፡ የሚተገብረው ግን የለም፡፡ በመልቲ ቢሊዮን ዶላር ሊመነዘሩ የሚችሉ ዕፀዋት አሉን፡፡ ሆኖም ደፍሮ ጥቅም ላይ ያዋላቸው የለም፡፡    

ሪፖርተር፡- ከዚህ ቀደም የእናንተው ዩኒቨርሲቲ መሽሩም (እንጉዳይ) ላይ ጥናት አድርጐ ወደ ሕዝቡ እንዲገባ፣ በየሱፐር ማርኬት እንዲሸጥ ዕድል ፈጥሯል፡፡ ይህንን መከተል አትችሉም?

ፕሮፌሰር ሰብስቤ፡- ተመራማሪው ዶክተር ዳዊት ብዙ ሞክሮ በኋላ ወደ ኅብረተሰቡ ገብቷል፡፡ የእሱም ዓላማ መሽሩምን ማስተዋወቅና ኅብረተሰቡን ተጠቃሚ ማድረግ ነበር፡፡ ይህንን አሳክቷል፡፡ ግን እያንዳንዱ ተመራማሪ ባለኢንዱስትሪ ሊሆን አይችልም፡፡ ተመራማሪው የምርምሩ ውጤት ተግባራዊ ሆኖ ሰው ቢጠቀም፣ ለተመራማሪው ትልቁ ደስታው ነው፡፡  

ሪፖርተር፡- የዘንድሮውን የእንግሊዝ የሮያል ቦታኒክ ጋርደንስ ኪው ዓለም አቀፍ ሽልማት አግኝተዋል፡፡ ከሁለት ወር በኋላ ለንደን ላይ በሚከናወነው የሜዳልያ ሥነ ሥርዓት ንግግር ያደርጋሉ ተብሎ ይጠበቃል፡፡ ለመሸለም ያበቃዎት ምንድን ነው? በንግግርዎት ኢትዮጵያ ካላት የዕፀዋት ሀብት ተጠቃሚ እንድትሆን የሚረዳ ዓይነት ይሆናል?

ፕሮፌሰር ሰብስቤ፡- የሽልማቱ መሥፈርት በዓለም አቀፍ ደረጃ ዕፀዋት ለኅብረተሰቡ ጠቃሚ በመሆናቸው ላይ የሠራ፣ ለኅብረተሰቡ ያስተዋወቀ እንዲሁም ማስተማር የሚሉትን የሚይዝ ነው፡፡ የአንድ ነገር ሳይሆን የተለያዩ ሥራዎች ድምር ውጤት ነው፡፡ ከሮያል ቦታኒክ ጋርደን ጋር ምን ያህል በቅንጅት ሠርቷል የሚለውም ይታያል፡፡ ለፒኤችዲ በ1973 ዓ.ም. ሥራ ስጀምር መጀመርያ የጐበኘሁት እንግሊዝ የሚገኘውን ቦታኒክ ጋርደን ነው፡፡ እኛ 100 ሺሕ ናሙና አለን ብዬሽ ነበር፡፡ እነሱ የዓለም ሁሉ ዕፀዋት ማለትም ሰባት ሚሊዮን አላቸው፡፡ በዓለም ዕፀዋት ላይ ጥናት መሥራት የሚፈልግ፣ ሮያል ቦታኒክ ጋርደን ውስጥ ሁሉንም ባንድ ስፍራ ያገኛል፡፡ ወደ ስፍራው በተለያዩ ጊዜያት ለሥራ እሄዳለሁ፡፡ ፕሮጀክቶችም አሉን፡፡ ስሄድ የግሌን ሥራ ብቻ አልሠራም፡፡ እዚያ ካሉት ጋር በጋራ እንጽፋለን፣ መጽሐፍ እናሳትማለን፡፡ ኢትዮጵያን የሚጠቅሙ ፕሮጀክቶችም አብረን እንሠራለን፡፡ ገንዘብ ለማግኘትም ፕሮጀክት አስገብተናል፡፡ ከዚህ ጋር በተያያዘ ተሸላሚ ሆኛለሁ፡፡ ይህ ሽልማት የተሰጠው ለእኔ ብቻ አይደለም፡፡ ሽልማቱ ለተማሪዎቼ፣ ለሥራ ባልደረቦቼና ለአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ዕውቅና ነው፡፡ ከብዙ አጋሮቼ መሃል በተለይ በቅርቡ በሞት የተለየንን ዶክተር ኢንሰርሙ የኔው አካል ነው ብዬ እወስደዋለሁ፡፡ ስለሥራዬ ሳስብ ሁሌም እሱ አለ፡፡ 37 ዓመት አብረን ሠርተናል፡፡ አብረን ተምረናል፡፡ በዩኒቨርሲቲው በኬምስትሪ ዲፓርትመንት የምትሠራው ባለቤቴ ዶክተር ንግሥት አስፋው ሁሌም ከጐኔ በመሆንና በማገዝ እዚህ እንድደርስ ትልቁን ሚና ተጫውታለች፡፡ እኔም ለሽልማት የበቃሁት የእነዚህ ሁሉ ድጋፍ ስላልተለየኝ ነው፡፡

በሜዳልያው ሽልማት ሥነ ሥርዓት ላይ በሚደረገው ንግግር ኢትዮጵያን ማጉላት፣ ያላትን ማስተዋወቅና ባላት እንዴት አብሮ መሥራት ይቻላል በሚለው ላይ ትኩረት አደርጋለሁ፡፡ የአየር ንብረት ለውጡ በዕፀዋት ላይ ያሳደረው ተፅዕኖም አንዱ አጀንዳዬ ይሆናል፡፡