አዲሱን ድረ ገጽ ይሞክሩ!
አዲሱን ድረ ገጽ ይሞክሩ!

‹‹ወይ አንሳ ወይ ሃምሳ›› የጎዳና ንግድ ‹‹ሕገ ደንብ››

አቶ መለሰ ደጀኔ ከረጅም ጊዜ በኋላ ካገኘው ጓደኛ ጋር በመሆን ከስድስት ኪሎ አቅጣጫ ወደ አራት ኪሎ እየተጓዙ ነበር፡፡ ለመጨዋወት እንዲያመቻቸው በእግር ጉዞ ለማድረግ የመረጡት ሁለቱ ጎልማሶች፣ የሚጓዙበት የእግረኛ መንገድ ግን እንዳሱበት ለጭውውት አላመቻቸውም፡፡

ቁልቁል የሚወስደው ጎዳና እንኳ ከሥራ መውጫ ሰዓት ላይ ይቅርና ረፋድም ሆነ ቀትር ላይ በርካታ ሕዝብ በሁለቱም አቅጣጫ የሚርመሰመስበት ነው፡፡ በዚህ የተነሳ ሁለቱ ጎልማሶች እንደተመኙት እየተጨዋወቱ ለመጓዝ መንገዱ አስቸግሯቸዋል፡፡ በእነሱ አቅጣጫ የሚጓዝም ሆነ ርምጃቸውን አቻኩለው ከኋላቸው የሚጓዙ እግረኞች ጣልቃ በመግባትና በመገፋፋት ሲያልፏቸው የጀመሩትን ጨዋታ በተደጋጋሚ ያቋረጡባቸዋል፡፡

ከእግረኛ ተጓዦች በተጨማሪ መንገዱ ላይ የቆሙ ተሽከርካሪዎች፣ ጎዳናውን የሞሉት ለማኞች፣ መንገድ ላይ አንጥፈው የሚሸጡ ነጋዴዎች፣ መንገዱን እታከኩ ቆሎ የሚሸጡ ህፃናት፣ ሳምቡሳ የሚጠብሱ፣ ድንች የሚቀቅሉና የሚቸረችሩ፣ ሱቅ በደረቴዎቹ ‹‹ጀብሎዎች››፣ መፋቂያ አዟሪዎች የግዙን ኡኡታ የሚያሰሙ ታዳጊዎች፣ ለወጪ ወራጁ የድርጅት ማስታወቂያ የሚያድሉ ፕሮሞተሮች፣ የመጻሕፍትና የጋዜጣ አዟሪዎች የሁለቱን ጎልማሶችን ጨምሮ የአብዛኛውን እግረኛ አካሄድ ሲገቱና  ሲያደናቅፍፉ ይታያሉ፡፡

በ10 ቢበዛ በ15 ደቂቃ ውስጥ መገናኛ ማራቶን ህንፃ እንደሚያገኘው በመግለጽ ወዳጁን የቀጠረው መለሰ፣ በቀጠሮው ሰዓት እንኳ መገናኛ ሊደርስ ቀርቶ ሾላ- መገናኛ ታክሲ መያዣ ድረስ እንኳ ፈቅ ሊያደርገው አልቻለም፡፡ ‹‹ሰው እንኳ ቀጠሮ ኖሮት በችኮላ ለመሄድ ቀርቶ ተረጋግቶ በእግር መጓዝ በዚህ ጉድ ውስጥ እንዴት ይቻለዋል? አሁን ይህን ያየ በዚህ አገር መንግሥት አለ ይላል?›› በማለት ጎዳናው ላይ በሰማያዊ ሸራ በተነጠፉ የሴት ፀጉር ማስያዣና የውስጥ አልባሳት የተዘረጋበትን ቦታ ላለመርገጥ እየተፈናጠረ በመጓዝ ምሬቱን ቀጠለ፡፡

 አለፍ እንዳለም በሁለት ሜትር ልዩነት የወንፊት ሰፌድ፣ የችርቻሮ ጥቅል፣ ሶፍት ወረቀቶች፣ ማስቲካ፣ ከረሜላና ሲጋራ የታጨቀበትን ዕቃ ላለመርገጥ ተጠንቅቆ መንገድ እያሳበረ ለማለፍ ሞከረ፡፡

አቶ መለሰ አስቸጋሪውን የእግር መንገድ ጨርሶ አራት ኪሎ አደባባይ ሲደርስ  ከጓደኛው ጋር የቆየ ናፍቆቱን እንዳይወጣ የመንገድ ግፊያና ትርምስ እንዳላስቻለው በመግለፅ ሌላ ጊዜ እንዲገናኙ ቀጠሮ ተሰናብቶት ወደ ታክሲ መሣፈሪያው አቀና፡፡ ነገር ግን እዚያን የሚያማርበት ነገር አላጣም፡፡ የተለመደው ረጅም የታክሲ ሰልፍ፡፡

‹‹ስልኩን ከኪሱ በማውጣት ቀጠሮ ወደ ያዘለት ሰው መደወል ያዘ፡፡ በጣም ይቅርታ ጌታዬ፡፡ እባክህ ታክሲ ወረፋ ሆኖብኝ ነው፣ በሰዓቱ የምደርስ አይመስለኝም፤›› በማለት በትዕግሥት ለተጨማሪ 10 ደቂቃዎች እንዲጠብቀው በመማጸን እንደምንም ብሎ ሾላ-መገናኛ በሚለው ታክሲ ውስጥ ዘው በማለት ወደ ቀጠሮ ቦታ አመራ፡፡ ደግነቱ ይጓዝበት የነበረው መንገድ ሰፊና ብዙ ተሽከርካሪዎችን በፍጥነት ማንቀሳቀስ የሚችል በመሆኑ ሾላ ገበያ አካባቢ ለመድረስ ያን ያህል አላስቸገረውም፡፡ በጥቂት ደቂቃዎች የሚጠብቀውን ሰው እንደሚያገኝ ተስፋ በማድረግ የእፎይታ ስሜት አድሮበታል፡፡ ችግሩ ግን በቀጠሮው ቦታ በሰዓቱ የመገኘት ተስፋውን ብዙ ሊያጣጥመው አልቻለም፡፡ አጭር ርቀት ቢቀረውም ከሾላ ገበያ እስከ መገናኛ ጫፍ የምትደርሰው መንገድ እጅጉን የቅርብ ሩቅ ሆናበታለች፡፡

‹‹ከአራት ኪሎ ሾላ እንኳ ይህን ያህል አልራቀኝም፤›› ሲል የሾላ-መገናኛ መንገድን ለተሸከርካሪም ሆነ ለእግረኛ አስቸጋሪና ማንም ሰው በሚፈልገው ፍጥነት ሊያስኬድ አለመቻሉን በምሬት ገልጾታል፡፡

በስተ ምዕራብ ከአራት ኪሎ-ቀበና-እንግሊዝ ኢምባሲ-እስከ መገናኛ፣ በስተደቡብ ከቦሌ- መገናኛ በሌላኛው አቅጣጫ ከሃያ ሁለት-መገናኛ-በስተምሥራቅ ከኮተቤ መስመርም ሆነ በሌላኛው ሲኤምሲ- ጉርድ ሾላ የሚመጡ ጎዳናዎች- የመገናኛ አደባባይን ለማግኘት እግረኞች በከፍተኛ ደረጃ ከመቸገራቸውም በላይ አብዝተው የሚማረሩባቸው የእግረኛ መንገዶች ናቸው፡፡

እነዚህ የእግረኛ መንገዶች አገልግሎታቸው ወይም የተገነቡበት ዋና ዓላማ ከትራንስፖርት ወርደው ወይም ለመሳፈር ለሚጓዙ እግረኞች ሳይሆን ለጎዳና ላይ ነጋዴዎች እንዲሁም በልመና ለሚተዳደሩ ታስበው የተገነቡ መምሰል ከጀመሩ ውለው አድረዋል፡፡ የመገናኛ አካባቢ ነባራዊ ሁኔታ ለከተማዋ ነፀብራቅ መሆን ከነዋሪዎችም ከከተማዋ አመራር አካላትም የተደበቀ አይደለም፡፡

በእርግጥ አብዛኛው እግረኛ የቱንም ያህል በመንገዶች ጨናነቅም ሆነ እንደተገቡበት ዓላማ ምቾት የሚሰጡ ሆኖ ባያገኛቸውም፣ የጎዳና ላይ እንቅፋት የሚፈጥሩትን ነጋዴዎች በመጥፎ አያያቸውም፡፡ ገሚሱ እነዚህ ሰዎች ጎዳናውን ያጨናነቁት ሰርቆ ህይወትን ላለመምራትና ጾማቸውን ከማደር ይልቅ ሥራ መሥራታቸውን በበጎና በሃዘኔታ በማየት ያልፋቸዋል፡፡ ገሚሱ ደግሞ ሲያጉረመርሙና ሲያማርርበት የነበረበትን ስሜት እርግፍ አድርጎ ትቶ ጎዳናው ላይ ያየውን የህጻን ልጅ የስዕል ደብተር፣ የአይጥ ወጥመድ፣ አንዳንዱ ደግሞ የሽምብራ እሸት ከዚህ ባለፈም ጋሪ ላይ የተጫነ አትክልትና ፍራፍሬ ለመግዛት ወደ ሸመታ የገባውም እግረኛ ከኋላው ያለውን የሌላውን መንገድ መዝጋቱን ከቁብ ሳይቆጥረው ወደ ዋጋና የ‹‹መርቅልኝ›› ክርክር ሲገባም ይስተዋላል፡፡ ከዚህ ገፋ ሲልም በጠበቧ የእግረኛ መንገድ ላይ የቴፕና ሬዲዮ መለዋወጫም ሲሸማመት ይታያል፡፡ እንዲሁም ሌላ በስፋት ከተዘረጉት የቆዳና የሸራ ጫማዎች በማንሳት ለእግሩ ልክ መሆኑን ለማረጋገጥ አሮጌውን ጫማውን አውልቆ አዲሱን የሚለካም አይጠፋም፡፡ የእግረኛ መንገዱን መዝጋታቸውን ከቁብ ሳይቆጥሩ ዣንጥላዎችን ዘርግተው ገቢያቸውን የሚጧጡፉም አሉላችሁ፡፡

ከጥቂት ሳምንት ወዲህ ደግሞ በአዘቦት ከሚታዩት የሸቀጥ ዓይነቶች በአዲስ መልክ የጎዳናውን ግብይት የተቀላቀለ ታይቷል፡፡ በተለምዶ ‹‹ኮቾሮ በመባል የሚጠራውና የወታደር ምግብ እየተባለ የሚታወቀው ጠንካራውና በቀላሉ የማይሰበረው ብስኩት የጎዳናው ገበያ ላይ መከሰቱ አግራሞት እየፈጠረ ነው፡፡

በከተማችን የሚታየው የጎዳና ላይ ንግድ የከተማዋ ቁልፍ ችግር ሆኖ ከከተማዋ ጋር ተጣብቆ ጉዞውን በመደበኛነት ከቀጠለ ዓመታት ተቆጥረዋል፡፡ አሁን አሁን ችግሩ እየሰፋ ቢሄድም ከከተማዋ የእለት ተዕለት እንቅስቃሴ ጋር ተዋህዶ መደበኛ የሥራና የኑሮ አካል ወደ መሆኑ ደረጃ ደርሷል፡፡

የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደርም ቢሆን የጎዳና ላይ ንግድ እንደ ሌሎቹ መሠረታዊ ችግሮች የዕድገት ማነቆ አድርጎ መናገሩ የሰርክ ሥራው መስሏል፡፡ ለብዙ ዓመታት ሲናገረው የቆየ በመሆኑ ዛሬ ለሰሚው እንግዳ አይደለም፡፡ ከተማዋ በርከት ያሉ ዘመናዊ ጎዳናዎችን፣ አደባባዮችና ግዙፍ የመሠረተ ልማት አውታሮችን በመገንባት  የልማት ጥያቄዎችን ለማሟላት መታተሯን ቀጥላለች፡፡ በአንፃሩ እንደ ንፅህና ችግር፣ የውኃ ዕጥረትና ሌሎች መሠረታዊ ጉድለቶች እልባት ልታገኝለት ያልቻለችው ችግር የጎዳና ላይ ንግድ አንዱና ዋነኛው ጎታች ጋሬጣ ሆኗል፡፡

የማዘጋጃ ቤት ኃላፊዎችም ሆኑ ሌሎች ይመለከታቸዋል የሚባሉት ሹመኞች ችግሩን እንቀርፋለን ከማለት ያለፈ ለውጥ የሚያመጣ ዕርምጃ ሲወስዱ አይታዩም፡፡ ይህንንና ሌሎች መሰል ህገወጥ ችግሮችን ለመቅረፍ የህግ አስከባሪዎችን (ደምብ አስከባሪዎችን) ከተማዋ ብታሰማራም ለደምብ አስከባሪዎች በደመወዝም ይሁን በሌላ ጥቅማጥቅም የገቢ ማስገኛ መንገዶች ከመፍጠር ባለፈ ችግሮችን ሲቀርፉ አይታዩም፡፡

ኅብረተሰቡም ቢሆን ሕግ አስከባሪ የተባሉት ወይም የደምብ አስከባሪ ‹‹መኮንኖች›› የተሰጣቸውን ኃላፊነት እንደማይወጡ አምኖ ተስፋ ከቆረጠ ቆይቷል፡፡ ይልቁንም ኅብረተሰቡ የሚያነሳው ጥያቄ ደምብ አስከባሪዎች በጎዳና ላይ ተገኝተው ሕገወጥ ነጋዴዎችን ለምን እንደማይቆጣጠሩ ሳይሆን፣ ወጥነት በሌለው ‹‹የቁጥጥር ሥራ›› ተረጋግተው በመቸርቸር ላይ ያሉ ነጋዴዎችን ለማባረር በሚደረግ እንቅስቃሴ የሚፈጥረው ወከባና ግርግር ነው፡፡

‹‹ለማያዛልቅ ሥራ የተረጋጋውን ፀጥታ አትንሱን፡፡ በማሯሯጥና በማዋከብ የተረጋጋውን ሥፍራ የግርግር ሜዳ ያደርጉታል፤›› እያለ ይኮንናቸዋል፡፡ በአንዳንዱ ሰው ዘንድ የጎዳና ላይ ነጋዴዎች ለደንብ አስከባሪዎች እንደ ህገወጥ ሳይሆን እንደተጨማሪ የገቢ ምንጭ አደርጎ የመቁጠር ዕምነትም አድሮበታል፡፡

ይህ የጥርጣሬ ዕይታ ደምብ አስከባሪዎች የጎዳና ላይ ነጋዴዎችን ዕቃ ለመውረስ በማስፈራራት በእጃቸው እንዲሾጎጥላቸው ይጠቀሙበታል ከሚል እምነት የሚመነጭ ነው፡፡

ነጋዴዎቹም ቢሆኑ ይህንን አይክዱም፡፡ የደምብ አስከባሪዎች መቼ እንደሚመጡና መቼ ዕርምጃም ሊወስዱ እንደሚችሉ ያውቁታል፡፡ የ‹‹እንተዋወቃለን›› ስሜታቸውም በጉልህ ይታያል፡፡ በአጭሩ ‹‹ጨዋታው ወይ አንሳ ወይ ሃምሳ›› ነው በማለት ከደንብ አስከባሪው የሚቃጣባቸውን ጡጫ የ50 ብር የእጅ ጉርሻ በማስጨበጥ ጊዜያዊ ማስታገሻ መድኃኒታቸው በማድረግ እንደሚገላገሉት ይናገራሉ፡፡

በአዲስ አበባ ህይቀት እንዲህ ትቀጥላለች፡፡ ሲማረር የሚታየው የኅብረተሰብ ክፍል ሌላውን በተራው ሲያማርር ማየት የተለመደ ነው፡፡ ሩጫው መደበኛም ሆነ ኢመደበኛ በሆነ አካሄድ ይቀጥላል፡፡ ጎዳናው እግረኛውንም፣ ነጋዴውንም፣ ለምኖ የሚያድረውንም፣ የጎዳና ላይ ፕሮሞተሩንም ሁሉንም እኩል ያስተናግዳል፡፡ በአዲስ አበባ ጎዳናዎች የትርምስ ጀምበር ትወጣና አበሳ አሳይታ ትጠልቃለች፡፡