Thursday, August 18, 2022
ሌሎች ዓምዶች
    - Advertisement -
    - Advertisement -
    እኔ የምለዉዝቅኛውን ኅብረተሰብ የሚታደግ የገበያ ጥበብ አስፈላጊነት

    ዝቅኛውን ኅብረተሰብ የሚታደግ የገበያ ጥበብ አስፈላጊነት

    ቀን:

    በንጉሥ ወዳጅነው 

           አገራችን ብቻ ሳትሆን ብዙዎቹ የዓለማችን አገሮችም በምጣኔ ሀብት መዋዠቅና በዋጋ ግሽበት ናዳ ተመተዋል፡፡ ባለፉት ቅርብ ዓመታት በተለይ እንደ ኮቪድ19፣ የአገሮች የእርስ በርስ ጦርነት (ሩሲያና ዩክሬንን ልብ ይሏል)፣ እንዲሁም የዓለም በጎራዎች መከፋፋልና ፍጥጫ መናር፣ ድርቅና መሰል ክስተቶች በምጣኔ ሀብት መቃወስ ረገድ ሦስተኛውን ዓለም ይበልጥ ተጎጂ አድርገውታል፡፡ የእኛም ፈተና አንዱ ምንጭ ከእነዚህ ሀቆች መሀል እንደሆነ መካድ አይቻልም፡፡

            በአገራችን የተጀመረ አዲስ የመንግሥት ምሥረታና አካታች የተባለ የፖለቲካ ኢኮኖሚ ግንባታ ሒደት ቢኖርም፣ የኢኮኖሚም ሆነ የኑሮ መሻሻል እምርታዎች ገና አልታዩበትም፡፡ ለዚህ ደግሞ ከላይ ከተጠቀሱት ዓለማዊ ተግዳሮቶች ባሻገር፣ በአገር ውስጥ ለዓመታት የዘለቀ አለመረጋጋትና ግጭት፣ የፖለቲካው ስክነት ማጣትና ማንነት ተኮር ጥቃቶች፣ እንዲሁም ፈጣንና ግልጽ የመልካም አስተዳዳርና የምጣኔ ሀብት ፖሊሲ ማስተካከያዎች አለመታየታቸውና ለድህነት ቅነሳና የሥራ ዕድል ፈጠራ በቂ ትኩረት አለመሰጠቱ ነገሮችን ከድጡ ወደ ማጡ እንዳይወስዱ አሳስቧል፡፡

            ለአባባሉ ማስረጃ የሚሆኑት አሁንም በአገራችን ዋና ዋና ከተሞች ከፍተኛ የሚባል የሥራ አጥ ቁጥር (በገፍ ተምሮ እየተመረቀ ጭምር)፣ የገበያ ምርት እጥረትና ዋጋ ንረት፣ የገበያ አሻጥርና የሰው ሠራሽ የምጣኔ ሀብት ጫና እየተባባሰ መሆናቸው ነው፡፡ ከፍጆታ አንፃር እንደ ሥጋ፣ ወተትና እንቁላል ወይም ማርና ቅቤን የመሰሉ የቅንጦት ሊባሉ የሚችሉ አስቤዛዎች ብቻ ሳይሆኑ፣ እንደ ስንዴ ዱቄት፣ ዘይትና ስኳር የመሳሰሉት መሠረታዊ የፍጆታ ምርቶችም ዋጋቸው እያናረና እጥረትም እየተስተዋለባቸው ነው፡፡

         በዚህም ምክንያት ዳቦ ገዝቶ መብላት የሚቸገሩ ዜጎች መበራከት ብቻ ሳይሆን፣ በሠልፍና በኮታ የሚሸጥባቸው ከተሞች በእጅጉ እየተበራከቱ ነው፡፡ የመኖሪያ ቤት ኪራይ፣ የትራንስፖርት ዋጋ ማሻቀብ፣ የአልባሳትና መሰል መሠረታዊ ፍላጎቶች ዋጋ መናር ሲታዩም ሥራና ገቢ ለሌለው አይደለም፣ ከዜጋው አማካይ ገቢ አንፃር በእጅጉ  አሳሳቢ ሁኔታ መፈጠሩን መረዳት ይቻላል፡፡ በተለይ በደመወዝ የሚተዳደረውና ወርኃዊ ተከፋዩ ሕዝብ መቸገሩ አይቀሬ ነው፡፡

          እንዲውም ባለፉት ጥቂት ዓመታት በሕዝቡም ሆነ በመንግሥት ደረጃ የመረዳዳትና የበጎ አድራጎት ተግባራት በመጀማመራቸው እንጂ፣ ለከፋ የምግብ ዋስትና ችግርና ለከተማ ረሃብ ሊጋለጡ የሚችሉ ሰዎች ከመቼውም ጊዜ በባሰ ደረጃ ሊበራከቱ ይችሉ እንደነበር ነው አስተያየት ሰጪዎች የሚናገሩት፡፡ ለወደፊቱም ቢሆን የገበያውን ጉድለት በመድፈንና የዜጎችን ገቢ በማሳደግ ረገድ ረዥም ርቀት መሄድ ካልተቻለ እንደ ለጋ ኢኮኖሚ  ወቅታዊ  የገበያ ፈተናዎች፣ የኑሮ ውድነትና የዋጋ ግሽበት የሚፈጥሩት ማኅበረሰባዊ ጫና ምጣኔ ሀብታዊ ተፅዕኖአቸው ቀላል ሊሆን እንደማይችል ይታመናል፡፡

           እንደ ዘርፉ አጥኚዎች ከቅርብ ዓመታት ወዲህ በተለይ የስንዴን ምርታማነት ለማሳደግና በዘላቂነት የተፈጥሮ ሀብትና የአረንጓዴ ልማትን በማጠናከር ረገድ ተስፋ ሰጪ ጥረት መታየቱ ባይካድም፣ መንግሥት የወጪ ንግድንና የምንዛሪ ግኝትን ለማበረታታት በሚል የብርን የመግዛት አቅም ማዳከሙ ለሕገወጡም ሆነ ምክንያታዊ ለሆነው የገበያ የዋጋ መናር በር ከፍቶለታል ይላሉ፡፡

           ያም ሆኖ በአንድ በኩል ምርታማነትን ለማሳደግ በመረባረብና የወጪ ምርት አቅምን በማሳደግ የአገር ሀብትና የመግዛት አቅምን ማሳደግ አንድ ነገር ሆኖ፣ በሌላ በኩል ዝቅተኛ ገቢ ያለውን የኅብረተሰብ ክፍል የገበያና የኑሮ ክፍተት የሚሞሉ ተግባራትን አጥንቶና አቅዶ መተግበር የመንግሥት ቀዳሚ ትኩረት መሆን እንዳለበትም ነው የመከሩት፡፡

        አንድ ኢኮኖሚስት እንደሚሉት የገበያ ማረጋጋቱ ጉዳይ በወሳኝነት ትኩረት እንደሚሻ አልሞ መንቀሳቀስ የመንግሥት ኃላፊነት ነው ይባል እንጂ፣ ከራሱ ከንግዱ ማኅበረሰብና ከሸማች ማኅበራቱ፣ እንዲሁም ከተለያዩ አደረጃጀቶች የሚጠበቅ  ያፈጠጠ ተግባር ነው፡፡ በተለይ ባለንበት ደረጃ ኢፍትሐዊነትና ሰው ሠራሽ የገበያ ብልሽትን በመግታት ችግሮችን ለመቋቋም የደላላና የገበያ አሻጥር፣ እንደ ኮንትሮባንድና  አየር ባየር ዓይነት ሕገወጥ ንግዶችን በሚፈለገው ደረጃ ማዳከም አስፈላጊ ነው ብለዋል፡፡

            ከህዳግ በላይ ማትረፍ፣ ምርት መሸሸግና አቆይቶ በመሸጥ እላፊ ለመጠቀም መሻት፣ ሙስናና ሌብነት፣ እንዲሁም የሚዛን ቅሸባና ባዕድ ነገሮችን ቅየጣ የመሳሰሉ የገበያ ነውሮችን ለመታገል ሕዝብና መንግሥት ተቀናጀተው መረባረብ ነው ያለባቸውም ብለዋል ምሁሩ፡፡ በአንዳንድ የንግድ ማኅበረሰብ አባላት በኩል  የሚስተዋለው ኢሞራላዊ ስግብግብነትና ሕዝብን የማራራቅ ድርጊትም  ከሕግና ሥርዓት ማስተግበር በላይ፣ የሞራል ግንባታና አስተምህሮ ሊታከልበት የሚገባ እንደሆነም አሳስበዋል፡፡

          በዚህ ረገድ የሃይማኖት አባቶችና ተቋማት፣ እንዲሁም የአገር ሽማግሌዎችና ልዩ ልዩ አደረጃጀቶች የየበኩላቸውን ድርሻ መጫወት ይጠበቅባቸዋል፡፡ መገናኛ ብዙኃንና የሚመለከታቸው የሲቪክ ማኅበራትም እንዲሁ፡፡  ለዚህ ግን አሁን በአገራችን የንግድና የገበያ ሥነ ምኅዳር ውስጥ ተደጋግሞ እየታየ ያለውን ብልሽት መፈተሸና ማየት አስፈላጊ ነው፡፡ ይህን ጽሑፍ ለማሰናዳት፣ እንደ አገር የገጠሙንን የኑሮ ፈተናዎች ለመሻገር ከሕዝቡስ ምን ይጠበቃል ስል ያነጋገርኳቸው ሰዎች ነበሩ፡፡       

        መምህር ሳሙኤል ክብረት ይባላል፡፡ በወር ከስምንት ሺሕ ብር ባነሰ ገቢ፣ በኪራይ ቤት ሁለት ልጆች እያሳደገ ነው፡፡ ለእሱ ገበያው የኑሮ ፈተናውን ይበልጥ አስቸጋሪ አድርጎበታል፡፡ እንደ አገር የሕዝብ ብዛትና የፍላጎት መጨመር ከአቅርቦት ጋር አለመመጣጠኑ የኑሮ ውድነትን እንደሚያስከትል የታወቀ ቢሆን፣ በተለይ  አዲስ አባባን በመሰሉ ከተሞች በመኖሪያ ቤት፣ በምግብና በአልባሳት ላይ ብቻ ሳይሆን እንደ ትራንስፖርት፣ ትምህርትና ማኅበራዊ አገልግሎቶችን በመሰሉት መስኮች እየተፈጠረ ያለው ምጣኔ ሀብታዊ ጫና ከብዙኃኑ ሕዝብ የዕለት ገቢ ጋር ያልተመጣጣና ፈታኝ ነው ይላል፡፡

        ይህን ችግር ለማቃለል መንግሥት ምንም እንኳን ከለውጡ ወዲህ ዋነኛው ትኩረቱ ለፖለቲካው መረጋጋትና ሰላም ማስፈን ቢሆንም፣ በምጣኔ ሀብት ዘርፍም የተለያዩ ዕርምጃዎችን ሲወስድ ቆይቷል፡፡ በቂ ባይሆንም ለአብነት ያህል እንደ ምግብ ዘይትና ስኳርን የመሰሉ አስቤዛዎችን በተመጣጣኝ ዋጋ ለሸማቾች መቅረቡን ማንሳት ይቻላል የሚለው መምህሩ፣ ከቅርብ ጊዜ ወዲህ ደግሞ እንደ ሽንኩርትና የእህል ምርቶችን የመሰሉ አቅርቦቶችን ካለባቸው የገበያ መሰናከል በማውጣት የጀመረው ጥረት አለ፡፡ 

    ከዚህም ባሻገር የአስተዳደሩ ንግድ ቢሮና እስከ ታችኛው መዋቅር ያሉ ሴክተሮች፣ የዋጋ ንረትና የገበያ መረጋጋቱን  ጉዳይ  ትኩረት ሰጥተው መሥራታቸው አልቀረም፡፡ በተለይ ከራሱ ከንግዱ ማኅበረሰብና ማኅበራት፣ እንዲሁም ከተለያዩ አደረጃጀቶች ጋር በመተባባር ሕገወጥ ግብይትና እላፊ አትራፊነትን፣ ብሎም ሰው ሠራሽ የምርት እጥረትን ለመቅረፍ አቅም የፈቀደውን ያህል ጥረት እየተደረገ መሆኑን ነው መረጃዎች የሚያመለክቱት፡፡ ይህን የግብይት ሥርዓት እንዳይነጥፍ መጠበቅና መጠቀም የኑሮ ውድነትን ለማርገብ ይረዳልና ኅብረተሰቡ በትኩረት ሊሠራበት ይገባል፡፡

    ሌላው በሌሎች አገሮችም ውጤት ያመጡትን የቴሌ ኮሚኒቲንግ፣ ወይም ምልልስን ቀንሶ ሥራዎችን በመኖሪያ ቤት መሥራትና በኢንተርኔት መላላክን መለማመድ ነው ብለው፣ ይህም ነዳጅንና የትራንስፖርት ወጪን ብሎም መጨናነቅን  ከማስቀረት ባለፈ የአካባቢ ብክነትን ይቀንሳል ይላሉ፡፡ ሌላው ደግሞ ከአመጋጋብ፣ አለባባስ፣ አኗኗርና መረዳዳት ጋር በተያያዘ የባህል አብዮት ማድረግ ነው፡፡ ከገጠር ወደ ከተማ የሚደረገውን ፍልሰት ማስቀረትና ለዚህ የሚረዱ ዕርምጃዎችን መውሰድም ይገባል ሲሉ ጠቁመዋል፡፡

    መንግሥትም ሆነ ሚዲያዎች፣ ምሁራንና ጸሐፊዎች ደግሞ ወጪን ቆጥቦ በመኖር የኑሮ ውድነትን እንዴት መቋቋም እንደሚችሉ፣ እንዲሁም ስለገበያ ሁኔታ፣ ልጆች አስተዳደግ በምን ያህል ገንዘብ ምን ላይ ኢንቨስት ማድረግ እንደሚገባ የመሳሰሉትና ተያያዥ ጉዳዮችን በተመለከተ መረጃ መስጠትና የመማማር ልማድን ማጎልበት እንደሚጠበቅባቸው መምህር ሳሙኤል አሳስቧል፡፡

     ሌላዋ የምጣኔ ሀብት ባለሙያ ወ/ሮ እልፍነሽ ይርዳውም የባህል አብዮት ሲባል የሥራ፣ የቁጠባና የአመጋጋብ ለውጥን ማምጣት ጭምር ሊሆን ይችላል ብለዋል፡፡  እንዲሁም የንባብና የኑሮ ባህልን ማጎልበት ሌላው ጠቃሚ ዕርምጃ ነው በማለት አስገንዝበዋል፡፡ በዚህ ረገድም መገናኛ ብዙኃን፣ የሃይማኖት ተቋማትና የሲቪክ ማኅበራት የሕዝቡን ንቃተ ህሊና ለማዳበር ከፍተኛ ኃላፊነት እንዳለባቸው  አስረድተዋል፡፡ 

    ከዚህም ሌላ ምርትን በቀጥታ ከገበሬው/አምራቹ ገዝቶ በተመጣጣኝ ዋጋና በተደራጀ መንገድ ለሸማቹ ሕዝብ ማከፋፈል ራሱ ሕዝቡ ሊሠራው የሚገባ አማራጭ ነው፡፡ ይህን ማመቻቸት በየደረጃው ያለው የመንግሥት ኃላፊነት ብቻ ሳይሆን ኅብረተሰቡ ራሱ ተደራጅቶና ካፒታል አቀናጅቶ አክሲዮን፣ ዕድርና ወይም ዕቁብም ይሁን ማኅበራትን ካልሆነም የገበያ ኩባንያዎችን በማቋቋም ሊያጠናክረው ይችላል፣ ይገባልም፡፡  

    እንደ ባለሙያዋ አባባል የዋጋ ንረትና የገቢ ማነስ የፈጠሩትን የኑሮ ውድነት ለመቋቋም በግለሰብና በቤተሰብ ደረጃ የሚሠሩ ሥራዎች ሚናቸው ከፍተኛ ነው፡፡ አስቸጋሪ ወቅቶች የመንግሥትንም የግለሰቦችንም የጋራ ትብብር የሚፈልጉ መሆናቸውን መዘንጋት አይገባም፡፡

    ለአብነት ያህል መንግሥት የኤሌክትሪክ ኃይልና የመጠጥ ውኃ በበቂ ሁኔታ ለዜጎች ማቅረብ ሲያቅተው፣ ዜጎች አጠቃቀማቸውንና ብክነትን በመቀነስ ትብብር ሊያደርጉ ይችላሉ፡፡ የኑሮ ውድነትን ለመታገል ወጪ ቆጣቢ አኗኗርን መለማመድ፣ እንዲሁም የበጀት አጠቃቀምን መከለስ በጣም አስፈላጊ እንደሆነም ሊታወቅ ይገባል፡፡

    የበጀት አጠቃቀም ቋሚ ሊሆን እንደማይችልና ተለዋዋጭ መሆኑን የዓለምን ተሞክሮ በመፈተሸ መረዳት አስፈላጊ ነው ብለው (ለምሳሌ ከቤተሰቡ ጋር የሚኖር ብቻውን መኖር ሲጀምር፣ ያላገባ ሲያገባ፣ ያገባ ሲወልድ፣ የልጆች ቁጥር ሲጨምር፣ የቤት ሠራተኛ ሲቀጥር፣ ትምህርት ሲጀምር፣ በዓል ሲደርስ፣ ትራንስፖርት፣ መብራት፣ ውኃ ሲቆራረጥ፣ ስልኩን 4ጂ ሲያደርግ፣ ቤት ሲቀይር፣ ሕመም ሲከሰት፣ ወዘተ)፣ የበጀት አጠቃቀሙ ሊለያይ እንደሚችል ማስታወስና ሕይወትን ማስተካካል ያለውን ፋይዳ አስገንዝበዋል፡፡

    የዜጎች የኑሮ ሁኔታ እንዲሻሻል የማድረግ ዋነኛ ኃላፊነት የመንግሥት ቢሆንም፣ ከሁኔታው ከባድነት ለመላቀቅ ዜጎች የራሳቸውን የበጀት አጠቃቀም በማሻሻል ሁኔታውን ማለፍ እንደሚችሉ ግን ሳይጠቁሙ አላለፉም፡፡ በሁኔታዎች ከማማረር አቅም የፈቀደውንና የሚቻሉ በእጅ ውስጥ ያለ አማራጮችን መመልከት ብልኃት ነው፡፡ ለምሳሌ ወጪን በተመዘገበ ሥልት መቆጣጠር፣ ድንገታዊ በሆነ ሁኔታ ወጪ ማውጣት ሳይሆን መሠረታዊ የሚባሉ የወጪ ዝርዝሮችን በመመዝገብ ለምን? ምን ያህል? እንደሚያወጡና እንዳወጡ ማወቅ ሊያደርጉ ለሚያስቡት የኑሮ ማሻሻያ መነሻ መረጃ መሆን ይችላል ብለዋል፡፡

    የኢኮኖሚ ባለሙያ፣ ማንኛውም ሰው ቢሆን የኑሮ ውድነትን ለመቋቋም፣ ሁልጊዜም ወጪን ለመቀነስ የሚረዳና ከገቢው ጋር መናበብ የሚችል የበጀት ዝርዝር ማዘጋጀቱን ማረጋገጥ እንዳለበት ይመክራሉ፡፡ በዋናነትም ሸመታን በፕሮግራምና በዝርዝር ማከናወን ሰዎች ገበያ ከወጡ በኋላ ሳይሆን፣ ከመውጣታቸው በፊት ስለሚሸምቱት ነገርና መጠን መወሰን፣ ካሰቡት የሸመታ ፍላጎት በላይ በጀት ይዞ ወደ ገበያ ያለመውጣት በጣም ተገቢ እንደሆነም ነው ያስገነዘቡት፡፡

    በኢኮኖሚክስ አስተምህሮ ውስጥ የሚታወቀውን በጀት ተኮር የሚባለውን ሐሳብ በምሳሌነት ያነሱት ወ/ሮ እልፍነሽ፣ ሸማቾች የምስር ዋጋ ጨምሮ ሲጠብቃቸው የማተካካት ሥራ መሥራት እንዳለባቸው፣ ምስር ሊገዙ ወጥተው ካሰቡት በላይ ዋጋ ቢንር የጨመረውን ዋጋ ከመክፈል ይልቅ ወይ የምስሩን መጠን ዝቅ አርጎ መሸመት፣ አልያም ምስርን በሌላ የምግብ አማራጭ ተክቶ መመለስ የኑሮ ውድነቱን ለመቋቋም የሚያስችል ዘዴ እንደሆነ ነው ያስገነዘቡት፡፡

    በፕሮግራም የማይሸምት ሸማች ገበያ ውስጥ ውሳኔ መስጠት ይቸገራል፡፡ የሚያምር ልብስ ሲመለከት፣ ታላቅ ቅናሽ የሚል ማስታወቂያ ባየ ቁጥር፣ ሰው ከቦ የሚገዛው ዕቃ ባየ ጊዜ ሲሸምት ከበጀት ዝርዝሩ መውጣቱ አይቀርም፡፡ ሌላው ቢቀር ልጆችን እግረ መንገድ ገበያ ይዞ የሚወጣ ሸማች ፈተና ውስጥ ነው፡፡ ልጆቹ የጠየቁትን ከፕሮግራም ውጪ ለመግዛት ሊገደድ ይችላል፡፡ ቀላሉ ነገር ልጆች የፈለጉትን በሙሉ ለመግዛት ከመሞከር ይልቅ፣ ልጆች ወላጆች ከገቢያቸው አንፃር ለሸመታ ፕሮግራም እንዳላቸው ማስተማር ነው ብለዋል፡፡

    ሌላው ዘዴ ደግሞ ራስን ከብድር ማላቀቅ እንደሆነ ገልጸው፣ ብድር የወጪ ሁኔታን የማዛነፍ አቅም ስላለው ወደፊት የሚኖር የወጪ ምክንያት እንዳይጨምር ከብድር ራስን ማራቅ፣ እንዲሁም የነበረ ብድር ካለ በፍጥነት በተቻለ አቅም ከፍሎ ከዕዳ መላቀቅ እደሚገባ ነው የጠቆሙት፡፡ የመኖሪያ አካባቢን መለወጥ ከገቢ አንፃር ሰዎች ተከራይተው የሚኖሩባቸው ቦታዎች/ሠፈሮች ውድ ከሆኑና የሚገጥማቸው (Opportunity Cost) ዝቅተኛ ከሆነ፣ ወደ ተመጣጣኝ ወጪ የሚጠይቁ አካባቢዎች ለውጦ መኖር መጀመር ወጪን ማመጣጠን ላይ ሚናው ቀላል አለመሆኑንም አስረድተዋል፡፡

    በተጨማሪም የገበያ ቦታን መወሰን፣ የተሻለ ዋጋ ያላቸው ገበያዎችን መርጦ መሸመት የገበያ ዋጋ ጥናት ቀድሞ ማድረግ፣ ትንንሽ መጠን በየጊዜው ከመሸመት ረዘም ላላ ጊዜ (ቢያንስ ለወር) ቤተሰቡን የሚመግብ አስቤዛ ማድረግ (የተለዋዋጭ ዋጋ ጫናን ይቀንሳል)፣ በጋራ መሸመት የሚቻልበት ሁኔታ ካለ መመልከት እንደሚገባና ለዚህም በተለይ  የሥጋ ቅርጫ (በችርቻሮ አንድ ኪሎ እስከ ስምንት መቶ ብር ገዝቶ እንዴት ሊዝለቅ) ሥርዓት ጥሩ ምሳሌ ሊሆን እንደሚችል ነው ያስቀመጡት፡፡

           እንደ ከተማ ነዋሪ  አዘውትሮ ውጭ መመገብ የመሳሳሉ ትንንሽ ወጪዎችን ማስቀረት እንዳለብን ባለሙያዋ መክረው፣ በተቻለ መጠን በቤት ውስጥ ማብሰልን መለማመድና  ሠራተኞች ከሆኑም  ምሳቸውን  ከቤታቸው ይዘው መውጣት የተሻለ ነው ብለዋል፡፡ በተለይ  የእረፍት ሰዓት የወጪ ልምዶችን መቀነስ (ቡና፣ ሻይ፣ ወዘተ)፣ ርካሽ የትራንስፖርት አማራጭን መጠቀም (አጫጭር ርቀቶችን በእግር መሞከር)፣ እንዲሁም ጫማና አልባሳትን በቤት ውስጥ ማፅዳትና የሞባይል ካርድ ወጪን ምክንያታዊ ማድረግ ጠቃሚ መፍትሔዎች ናቸው ብለዋል፡፡

    የኃይል ወጪን ፍታዊነት መለካት (ኤሌክትሪክ ኃይል የሚቆጥብ አምፖሎችን ከማብራት ጀምሮ የምንጠቀማቸው ምድጃዎች ወጪ ቆጣቢ ቢሆኑ ከፍተኛ ለውጥ ማምጣት እንደሚቻል ዕሙን ነው፡፡) የቅንጦት ዕቃ፣ የመዝናኛና እላፊ ወጪ የሚጠይቁ ፕሮግራሞችን ማጠፍ ወይም ማስወገድ፣ ብዙ ወጪ የሚጠይቁ ድግሶችና ከማን አንሼ አስተሳሳብ የወለዳቸውን መርሐ ግብሮች ማስተካካልም ተጨባጭ ከችግር መውጫ ሥልቶች እንደሆኑ ከራስ ሕይወት ጋር በማመሳከር አስረድተዋል፡፡

    አልጠግብ ባይነትን አለማበረታት

    ዛሬ በአገራችን የሸማቾች የኅብረት ሥራ ቢቋቋምም፣ የሸማቾች መብት ጥበቃ ኮሚሽን ቢመሠረትም፣ ከነፃ ገበያው መርህ አኳያ ብዙኃኑ ሽማች ለንግዱ ማኅበረሰብ ብዝበዛ በቀላሉ የተጋለጠ  ሆኗል፡፡ አሁን ባለው ሁኔታ ድንገት የሚፈጠር የዋጋ ጭማሪና ምርት መደበቅ ብቻ ሳይሆን፣ በሞኖፖል የተያዘ በተለይ የውጭ ምርትን  ከሚገባው በላይ አትርፎ የመሸጥ ችግር ከአንዴም ሁለት ሦስት ጊዜ ተፈጽሞ ሕዝብን ሲያማርር ታይቷል (የከፋው ነገር ሲመጣ ግን ዘርፎ፣ አጭበርብሮም ሆነ ሸማች እየበዘበዘ ገንዘብ ያከማቸው ብቻውን ሊበላው እንደማይችል የታወቀ ነው)፡፡

    ሌላው ይቅርና የቅርቦቹን የሲሚንቶ (ከውጭ ስለማይመጣ)፣ የስንዴ፣ የስኳር፣ የዘይትና መሰል ሸቀጦች መጥፋት ያጤኗል፡፡ የነዳጅ ድጎማ ገና ሳይነሳ በትልልቅ ቦቴና ተሳቢ ነዳጅ በየጫካው መደበቅም ሆነ ደብቆ ለማሰንበት መሯሯጡስ ምን ይባላል? ወዲያውኑ በጎማ፣ በባትሪና በመኪና መለዋወጫ፣ በኮንስትራክሽን ዕቃዎችና ብረትን በመሳሰሉ ግብዓቶች ላይ የታየው ጭማሪም ፍፁም የማይቀመስ ሆኗል፡፡ ይህ በትርፍ ኅዳግም ሆነ በሕጋዊ ቁጥጥር ሥርዓት መገራት አለበት፡፡

    አንዳንዱ ታች ያለው ቸርቻሪና አገልግሎት ሰጪ ነጋዴ የሚፈጽመው  ሕገወጥ ድርጊት ደግሞ ለሕዝቡ ምሬትና መንገፍገፍ ትልቁን በር በመክፈት ላይ ነው፡፡ ገና ለገና የዶላር ምንዛሪ ከብር አንፃር ሲታይ ተወደደ (የብር የመግዛት አቅም 25 በመቶ ቀነሰ) በሚል፣ እዚሁ አገር ውስጥ በየጓሮው በሚመረተው በቆሎና ስንዴ ላይ ሳይቀር ወይም በአብዛኛው ለአገር ውስጥ ፍጆታ የሚውለውን ጤፍ ዋጋ መቆለል ከስግብግብነት ውጪ ሌላ ሊባል አይችልም፡፡

    በእርግጥ ገበሬው የሚገዛው ማዳበሪያ፣ ጨው፣ ላምባ ወይም ዘይት እጥፍ ሲጨምር እሱም የእህል ዋጋ መጨመሩ የሚጠበቅ ነው፡፡ የሚያስቆጨው መሀል ላይ ባለው ነጋዴና ደላላ ዋጋው ሲመነደግ እንጂ፣ ተፈጥሯዊው ጭማሪማ ሊወገድ አይችልም፡፡ ስለዚህ እንዲህ ያሉትን ችግሮች ለመቅረፍ የመንግሥት አካላትና የተደራጀ የሸማች እንቅስቃሴ ካልሆነ የሚገታቸው የለም፡፡

    ከዋጋ መናር ባሻገር አንዳንዱ ምንም እንኳን ንግድ ፈቃድ አውጥቶ ሕጋዊ ቢመስልም፣ ሰው እየመረጠ የሚሸጥ አድሎኛ ቸርቻሪ ሆኗል፡፡ ሲፈልግ ይሸጣል፣ ካልተመቸውም ተደራድሮ ያለውን ሸቀጥ እንኳን እያለ ‹‹የለም›› ይላል፡፡ ገቢውን መሸሸግና ደረሰኝ አለመስጠትም መብቱ ይመስለዋል፡፡ ድርጊቱ በሁለቱም የአገራችን ታላላቅ እምነቶች (ክርስትናና እስልምና) እንዲሁም በአገራችን የንግድ ሕግ የተከለከለና የሚያስቀጣ መሆኑን እያወቀ ሚዛን ይቀሽባል፡፡

     ሥጋ፣ ቅቤ፣ ማርና ዋጋው እያሻቀበ የመጣውን የአትክልት ዘር ይቅርና ከቅመማ ቅመምና ከዳቦ ግራም ላይ ሚዛን ይቀንሳል፣ እምነቱን ያጎድላል፡፡ ወገን በድሎ የማይሞላውን ሆዱን እያሰበ ሲያዛጋ ይውላል፡፡ በአንዳንድ መደብሮችና መቸርቸሪያ ሱቆችማ ስለዕቃው ጥራት መጠየቅ አይቻልም፡፡ ዋጋ መከራከር አይታሰብም፡፡ አማርጦ መግዛት የሚሆን አይደለም፡፡ ይህን ሕጉን በፅናት እየተገበሩ ወደ መስመር ከማስገባትና በጋራ ትግል ከማስተካከል ሌላ ምን አማራጭ ሊኖር ይችላል?

    በአጠቃላይ አሁን አገራችንንና ሕቦቿን የገጠማቸው የምጣኔ ሀብት ፈተና የማደግና ያለማደግ ብቻ ሳይሆን፣ የመኖርና ያለመኖር የህልውና ፈተና ሆኗል፡፡ በተለይ ደግሞ ዝቅተኛው የኅብረተሰብ ክፍል መሠረታዊ ፍላጎቶቹን ለማሟላት እያረጋገጠ ባልመጣበት ሁኔታ፣ ከፖለቲካ ውዝግብና አተካሮ ብሎም ከሁከትና ትርምስ ወጥቶ ስለዳቦ መነጋገር፣ ማቀድና መሥራት ሊቀድም ይገባል፣ የግድም ነው፡፡

    ከአዘጋጁ፡- ጽሑፉ የጸሐፊውን አመለካከት ብቻ የሚያንፀባርቅ መሆኑን እየገለጽን፣ በኢሜይል nwodaj@yahoo.com  አድራሻቸው ማግኘት ይቻላል፡፡

    - Advertisement -

    ይመዝገቡ

    spot_img
    spot_img

    ተዛማጅ ጽሑፎች
    ተዛማጅ

    የፌደራሉ መንግሥት በትግራይ ኃይሎች ላይ ጥቃት አልፈጸምኩም አለ

    የጠቅላይ ሚንስትሩ ፕሬስ ሴክሬታሪያት ቢልለኔ ስዩም ዛሬ ሐሙስ ነሐሴ...

    12ኛ ክልል እንዲቋቋም ህዝበ ውሳኔ እንዲካሄድ ተወሰነ

    የፌዴሬሽን ምክር ቤት በክልል የመደራጀት አቤቱታን ተቀብሎ በመመርመር ሕዝበ...

    የኬንያ ምርጫ ቀጣናዊ አንድምታው

    በዘመናት ውስጥ ሳይናወጥ መዝለቅ የቻለ ይሉታል አንዳንዶች፡፡ የአገሮቹ መሪዎች...