Tuesday, August 16, 2022
ሌሎች ዓምዶች
    - Advertisement -
    - Advertisement -
    እኔ የምለዉባንኮች ካላቸው ካፒታልና ሀብት አንፃር መጪውን ውድድር እንዴት ሊቋቋሙት ይችላሉ?

    ባንኮች ካላቸው ካፒታልና ሀብት አንፃር መጪውን ውድድር እንዴት ሊቋቋሙት ይችላሉ?

    ቀን:

    በመታሰቢያ መላከ ሕይወት

    ከላይ የተጠቀሰው ርዕስ በረቡዕ ሐምሌ 20 ቀን በሪፖርተር ጋዜጣ ዕትም፣ ‹‹የኢትዮጵያ ባንኮች በምን ዓይነት ቁመናና ሁኔታ ላይ እንዳሉ›› ለመዳሰስ የሞከረ ጽሑፍ ቀርቦ ነበር፡፡ የቀረበው ዘገባ በርካታ ጠቃሚ ነገሮችን የያዘ ቢሆንም፣ የተጓደሉ ጉዳዮች አሉ ብዬ በማመኔ ይህንን ጽሑፍ ለማዘጋጀት ተገድጃለሁ፡፡

    የራሴን አስተያየት ከመስጠቴ በፊት በጽሑፉ የተጠቀሱ ዋና ዋና ነጥቦችን ለማስታወስ ልሞክር፡፡ በጽሑፉ መግቢያ ላይ አሁን በሥራ ላይ ያሉት የኢትዮጵያ ባንኮች የውጭ ባንኮች ከመግባታቸው በፊት ራሳቸውን ተወዳዳሪ አድርጎ ለማቆየት የሚያስችላቸው ጊዜ እንዳላቸው ለመግለጽ ተሞክሯል፡፡

      የኢትዮጵያ ባንኮች እንዴትና በምን ሁኔታ ራሳቸውን ተወዳዳሪ አድርገው ማዘጋጀት እንዳለባቸው የተሰጠ ዝርዝር ሐሳብ ግን ማየት አልቻልኩም፡፡ በመጀመሪያ ደረጃ ባንኮች ራሳቸውን ተወዳዳሪ ለማድረግ በቴክኖሎጂ መዘመንና የሠራተኞችን ብቃትና ሥነ ምግባር ማዳበር እንደሚቻል እምነቴ ቢሆንም፣ ባንኮች በካፒታል ከውጭ ባንኮች ጋር ተወዳዳሪ ለመሆንና ካፒታላቸውን ለማሳደግ የሚችሉበት ሁኔታ በእጅጉ የጠበበ ሆኖ ነው የሚታየኝ፡፡

    በአሁኑ ወቅት በኢኮኖሚው ውስጥ ያለ ሀብት ከግል ፍጆታ አልፎ ለካፒታል ኢንቨስትመንት የሚሆን ፈልጎ ማግኘት እንዴት እንደሚቻል በግሌ የሚታየኝ ነገር የለም፡፡ በመሆኑም የአገር ውስጥ ባንኮች የፈለጉትን ያህል ሀብት ይዘው ወደ አገር ውስጥ ሊመጡ ከሚችሉ ባንኮች ጋር በምን መንገድ ተወዳዳሪ ሊሆኑ እንደሚችሉ ማሰብ ይከብዳል፡፡

    እዚህ ላይ አንድ አማራጭ ሆኖ ሊቀርብ የሚችለው መንገድ ብሔራዊ ባንክ አስገዳጅ በሆነ መንገድ የአገር ውስጥ ባንኮች ካፒታላቸውን አስገምተው፣ በአስቸኳይ ተጨፍልቀው ጠንካራ አቅም መፍጠር እንዲችሉ ቢያደርግ ምናልባት ተፎካካሪነታቸው በተወሰነ ደረጃ ሊያድግ የሚችልበት ዕድሉ ይኖራል ብዬ እገምታለሁ፡፡ ጽሑፉ ሲቀጥል በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ በአካውንቲንግና በፋይናንስ ትምህርት ክፍል ሰዋለ አባተ (ፕሮፌሰር)፣ ‹‹የውጭ ባንኮች ወደ ኢትዮጵያ መቀላቀል በረከቱ ብዙ እንደሆነ እየተነገረ ቢሆንም፣ የውጭ ባንኮች ወደ ኢትዮጵያ ሲገቡ ምን ያተርፋሉ?›› ማለታቸው በተወሰነ ደረጃ ግርምት ፈጥሮብኛል፡፡

    ምክንያቱም ፕሮፌሰሩ ስለአገራቸው ጉዳይ መጨነቅ ትተው፣ የውጭ ባንኮች ስለሚያተርፉት ትርፍ ቅድሚያ ሰጥተው ማሰባቸው በመጤኑ አስገርሞኛል፡፡ ከዚያ በመቀጠል ፕሮፌሰሩ፣ ‹‹እኛ በፈራናቸው ልክ እነሱስ ወደ እኛ ይመጣሉ ወይ?›› የሚል ጥያቄ ማንሳታቸው ተገቢ ነው ብዬ የማምን ቢሆንም፣ አንመጣም ሊሉ የሚችሉበትን ምክንያቶች ለመጥቀስ አለመሞከራቸው ተገቢ ነው ብዬ አላምንም፡፡ ፕሮፌሰሩ፣ ‹‹ተፈላጊ ላንሆን እንችላለን›› የሚል አስተያየት ከሰነዘሩ በኋላ፣ አስፈላጊ ላንሆን የምንችልባቸውን ምክንያቶች ግን ለመዘርዘር አልደፈሩም፡፡ የዚህ ጽሑፍ አዘጋጅ ይህንን ጽሑፍ ለማዘጋጀት የተገደድኩበት አንዱና ዋነኛው ምክንያት ይህ ነው፡፡

    አንድ አገር የውጭ ኢንቨስትመንትን ለመሳብ አንዱና ዋነኛው ምክንያት በዚህች አገር ተቀባይነት ያለው ‹‹ሕግ›› እና ‹‹ሥርዓት›› የመኖሩ ጉዳይ ነው፡፡ ኢትዮጵያ ውስጥ ያለው ሕገ መንግሥት በየትኛውም መመዘኛ ተቀባይነት የሌለው መሆኑ ብቻ ሳያንስ፣ በኢትዮጵያ ውስጥ ያሉ የፌዴራል ክልል አባላት በሕገ መንግሥቱ አንቀጽ ስምንት መሠረት የሉዓላዊነት ሥልጣን ያላቸው በመሆኑ፣ በተጨባጭ ‹‹አንድ ሉዓላዊ መንግሥት ሊከውናቸው የሚችላቸውን ተግባራት›› በፍፁም ማከናወን የማይችሉ ናቸው፡፡ እስካሁን በነበረው ሁኔታ ክልሎች ሕዝባቸውንና ኢንቨስተሮችን ከማስቸገር በዘለለ፣ የሉዓላዊነት ሥልጣንን ተግባራዊ አድርገው አያውቁም፡፡ በመሆኑም በፌዴራል መንግሥት በቂ ጥበቃ ማግኘት ያልቻለ የባንክ ኢንቨስትመንትን ወደ አገር ውስጥ ይገባል ብሎ ማሰብ አይቻልም፡፡

    ባንኮች በዋናነት ሥራቸው የካፒታል አቅርቦት ወይም ብድር ማቅረብ እንደ መሆኑ መጠን፣ ይህ ገንዘብ ከእነ ወለዱ ያለ ችግር ተመላሽ የሚሆነው የሕግ ተጠያቂነት ባለበት አገር ብቻ ነው፡፡ እዚህ ላይ የግድ መታወቅ ያለበት ጉዳይ ክልሎች ለሚፈጽሙት የሕግ ጥሰት፣ በፌዴራል መንግሥት እንኳን ተጠያቂ ሊሆኑ የሚችሉበት የሕግ አግባብ አለመኖሩ ነው፡፡

    ክልሎች የሉዓላዊ ሥልጣን ባለቤት እስከሆኑ ድረስ የሕግ ተጠያቂነት በፌዴራል መንግሥትም፣ በዓለም አቀፍ የፍትሕ ተቋማትም ‹‹ዕውቅና ስለሌላቸው›› ተጠያቂ ሊሆኑ አይችሉም፡፡ በሌላ አነጋገር የክልሎች ሉዓላዊነት ዓለም አቀፍ ዕውቅና የለውም፡፡ ሌላው የመሬት ባለቤትነት ጉዳይ ነው፡፡ እንደሚታወቀው በሕገ መንግሥቱ አንቀጽ 40/3 መሬት የማይሸጥ፣ የማይለወጥ የኢትዮጵያ መንግሥትና የሕዝብ ንብረት እንደሆነ ይደነግጋል፡፡ በተጨማሪ ከአዲስ አበባ ውጪ ያለውን መሬት የሚያስተዳድሩት ራሳቸውን ኢትዮጵያ ብሔር ብሔረሰቦች ናቸው፡፡

    ኢንቨስተሮች ከባንክ ብር ተበድረው መሬት ለማግኘት ደግሞ ወደ ክልሎች መሄድ አለባቸው፡፡ በሕገ መንግሥቱ መሠረት መሬት የሰጠ ክልል አንድ የሕግ ጥሰት ቢፈጽም ተጠያቂ የሚሆነው በዚያው በክልሉ ሕገ መንግሥት እንጂ፣ በፌዴራል ፍርድ ቤት ወይም በዓለም አቀፍ የፍትሕ ተቋማት ተጠያቂ ሊሆን የሚችልበት ሁኔታ የለም፡፡ ይህንንና ሌሎች በርካታ መስተካከል ያለባቸው ሥራዎችን ሳንሠራ የውጭ ባንኮች (ሌላ የተደበቀ ተንኮል ለመሥራት ካልሆነ በቀር) በተዓምር ወደ አገር ውስጥ አይገቡም፡፡

    በአንድ ወቅት በሪፖርተር ጋዜጣ ላይ የፌዴራል መሥሪያ ቤት የሆነው ስኳር ኮርፖሬሽን የገነባቸው ስኳር ፋብሪካዎች ያረፉበትን ቦታና የሸንኮራ አገዳ ያለበትን መሬት ካርታ ሠርተው እንዲሰጡት ለክልሎች ጥያቄ አቅርቦ፣ አምስቱም ክልሎች ካርታ ሠርተው ለፌዴራል መንግሥት ለመስጠት ፈቃደኛ እንዳልነበሩ አንብቤያለሁ፡፡ የፌዴራል መንግሥት ይህንን ጥያቄ ያቀረበው ፋብሪካዎቹን ለውጭ ባለሀብቶች ለመሸጥ አስቦ በነበረበት ወቅት ነው፡፡

    ከላይ የተጠቀሰው ጉዳይ የሚያሳየን በሕገ መንግሥቱ ምክንያት፣ ክልሎችና ፌዴራል መንግሥት ተናበው እንኳን መሥራት የሚችሉበት ሁኔታ የሌለ መሆኑን ነው፡፡

    ከውጭ የሚገቡ ባንኮች የኢትዮጵያ ልማት ባንክ እንዳደረገው መሬትን በመያዣነት እየያዙ ብድር ይሰጣሉ ብሎ ማሰብ አይታሰብም፡፡ የኢትዮጵያ ልማት ባንክ የመንግሥት የሆነን መሬት በዋስትና ይዞ ብድር መስጠቱ በራሱ የሕዝብ ሀብት የሆነውን ገንዘብ፣ ለዘመናት በተገኘ ድካም ተጠራቀመን ሀብት እንዲባክን መደረጉ አገርን የኋሊት ያስኬደ ወንጀል ነው፡፡  

    የዚህ ጽሑፍ አዘጋጅ በሪፖርተር ጋዜጣ ቁጥር 1761 የውጭ ባንኮች ወደ አገር ውስጥ መግባት እጅግ አስፈላጊ እንደሆነ፣ ይህንን ከማድረጋችን በፊት ሰፊ ቅድመ ሥራ እንደሚያስፈልግ ለማሳሰብ ሞክሬ ነበር፡፡

    በዚህ ጽሑፌ ገንዘብ በዓለማችን የተትረፈረፈ ሀብት እንደሆነ፣ በትሪሊዮን የሚቆጠር የገንዘብ ሀብት በበለፀጉ አገሮች ባንኮች ተከማችቶ እንደሚገኝ፣ በድሮ ዘመን አገሮች ለማደግ የሕዝባቸውን ጉልበት በዝብዘው ሀብት መፍጠር እንደቻሉ፣ በአሁኑ ጊዜ ግን ይህንን ማድረግ አስፈላጊ እንዳልሆነ፣ መደረግ የሚገባቸውን ተግባራት በማከናወንና የውጭ ባንኮች ያላቸውን የገንዘብ ሀብት ይዘው እንዲመጡ በማድረግ ፈጣን ኢኮኖሚ ማስመዝገብ እንደሚቻል ለማስገንዘብ ሞክሬም ነበር፡፡

    ኢትዮጵያ እንደሚታወቀው ያልተነካና ያልለማ እጅግ በርካታ የተፈጥሮ ሀብት ያላት አገር ነች፡፡ ኢትዮጵያ የሰው ኃይል፣ ውኃ፣ ታዳሽ የኤሌክትሪክ ሀብት፣ ሁሉም ዓይነት ማዕድናት፣ ሰፊ የቱሪዝም ሀብትና ሰፊ የሚታረስ መሬት፣ ወዘተ ያላት አገር ነች፡፡

    ይህንን ሁሉ የተፈጥሮ ሀብት ወደ ጥቅም መለወጥ የሚቻለው ገንዘብ ሲኖር ነው፡፡ ገንዘብ ደግሞ ከእኛ አገር ውጭ እንደ ልብ ያለ ሀብት ነው፡፡ እኛ የተሳነን የአገራችንን የተፈጥሮ ሀብት (ፖሊሲያችንን በማረም) ከውጭ ከሚመጣ ገንዘብ ጋር ማቆራኘት ነው፡፡

    በአሁኑ ጊዜ ሁሉም ኢትዮጵያዊ ሊመሰክረው የሚችለው ጉዳይ፣ እንኳን ኢንቨስተሮች መደበኛው ዜጋ ከቦታ ቦታ መዘዋወር የማይቻልበት ወቅት ላይ ነው ያለነው፡፡ በመሆኑም በአሁኑ ጊዜ ከምንም በላይ ሊያሳስበን የሚገባን ጉዳይ አገራዊ ሥርዓት የመዘርጋት ተግባር እንጂ፣ ‹‹የውጭ ባንኮች ይግቡ፣ አይግቡ›› እያልን የምናወራበት ጊዜ አይደለም፡፡ አገራዊ ሥርዓት ከዘረጋንና በዓለም አቀፍ ተቋማት ዘንድ ተቀባይነት ያለው ሥርዓት ከዘረጋን ባንኮችም ባለሀብቶችም እየተሻሙ መምጣታቸው አይቀርም፡፡

    በአንድ ወቅት መንግሥት ያወጣው መረጃ ነበር፡፡ ይህ መረጃ እንደሚያስረዳን እዚህ ጎረቤታችን ካለችው ኬንያ እንኳን ምን ያህል ወደኋላ እንደቀረን ነው፡፡ ኬንያ በቆዳ ስፋቷና በሕዝብ ብዛቷ ከኢትዮጵያ በግማሽ ታንሳለች፡፡ ነገር ግን ኬንያ ውስጥ መቶ ሺሕ የተመዘገቡ የጭነት መኪኖች ሲኖሩ፣ ኢትዮጵያ ውስጥ ግን ያሉት የተመዘገቡ የጭነት መኪኖች 25,000 ብቻ ናቸው፡፡

    ይህ መረጃ ብቻ ኢትዮጵያና ኬንያ ያሉበትን የኢኮኖሚ ደረጃ በግልጽ ያሳያል፡፡ ኬንያ ውስጥ ያሉ መቶ ሺሕ የጭነት መኪኖች ሥራ ቢኖር ነው ቁጥራቸው እዚህ ደረጃ የደረሰው፡፡ በሌላ አነጋገር ኬንያ ያሉ የጭነት መኪኖች ኢትዮጵያ ውስጥ ካሉት መኪኖች በአራት እጥፍ ይበልጣሉ ማለት ነው፡፡ ኢኮኖሚውም በዚያው ልክ ነው ማለት ነው፡፡

    በአሁኑ ጊዜ እኛ ኢትዮጵያውን መስቀለኛ መንገድ ላይ ቆመን ወዴት አቅጣጫ መሄድ እንዳለብን ግራ የገባን ነን፡፡ መሪዎቻችን ግራ ገብቷቸው እኛንም ጋራ አጋብተውናል፡፡ በተከታታይ ከደርግ ጊዜ ጀምሮ ሥልጣን የያዙ ኃይሎች የኢትዮጵያን ሕዝብ ቤተ ሙከራ አድርገውና የማያውቁትን አስተሳሰብ በሕዝብ ላይ እየጫኑ ተደነባብረው፣ ተደነባብረው መጨረሻ ላይ አሳዛኝ ውድቀት ይወድቃሉ፡፡ በጣም የሚያሳዝነው ደግሞ አንዱ ከሌላው ስህተት ምንም ለመማር አለመቻላቸው ነው፡፡

    ኢትዮጵያ የገንዘብ ያለህ የሚሉ እጅግ ሊለሙ የሚችሉ ሀብቶች ያሏት አገር ነች፡፡ በሚሊዮን የሚቆጠሩ ወጣቶች ‹‹የሥራ ያለህ!›› እያሉ እየጠየቁ ነው፡፡ የውጭ ባንኮች ይዘውት የሚመጡትን የገንዘብ ሀብት ተጠቅመን ታሪክ መሥራት እንችላለን፡፡ ነገር ግን ይህ ከመሆኑ በፊት እጅግ በርካታ የቤት ሥራዎች ይጠብቁናል፡፡

    ከላይ የተጠቀሰውን ተግባር ለመፈጸም የቅድሚያ ቅድሚያ ሊሰጠው የሚገባ ተግባር የፖለቲካ አመረሩን ደረጃውን የተበቀ የማድረግ ጉዳይ ነው፡፡ አገራችን ባለ ራዕይ፣ በዕድሜ የበሰለ፣ የተጠራቀመ የሥራ ልምድና ዕውቀት ያለው መሪ ያስፈልጋታል፡፡

    አሁን በሥልጣን ላይ ያሉ አመራሮች እንኳን አውቀው ሊሠሩ፣ አገር ወዳዶችና ለአገር ተቆርቋሪዎች ምክር ሲለግሷቸው እንኳን የመስማት ብቃት የላቸውም፡፡ መስማትና ማዳመጥ መቻል በራሱ ትልቅ ችሎታ ነው፡፡ አንገትና ዕውቀት ግራና ቀኝ እንድንመለከት ያስችሉናል፡፡ በተለይ የተጠራቀመ ዕውቀት ያለው መሪ ስህተት የመሥራት ዕድሉ በጣም ጠባብ ነው፡፡ በጉርምስና ዕድሜ ውስጥ ያለ መሪ በአመዛኙ ጀብደኝነት፣ ግትርነትና ሁሉን አውቃለሁ ባይነት ያጠቃዋል፡፡

    ባለፉት አራት ዓመታት በዋናነት ልንሠራቸው ከሚገቡ ሥራዎች ውስጥ ቅድሚያ ሊሰጠው የሚገባ ተግባር፣ በኢትዮጵያ ሕዝቦችና በዓለም አቀፍ ደረጃ ተቀባይነት ያለው አገራዊ ሥርዓት ማስተካከል ነበር፡፡ ነገር ግን ይህንን ተግባር፣ ለማከናወን አንድ ዕርምጃ አልተጓዝንም፡፡ በዓለም ታሪክ በልፅገው የብልፅግና ማማ ላይ የተፈናጠጡ አገሮች የፈጸሙት ዋናው ተግባር፣ እያንዳንዱ የመሪዎች ትውልድ የእኔ ኃላፊነት ምንድነው? ብሎ ኃላፊነቱን ተረድቶ በዚያ ትውልድ ብቻ ሊከወን የሚገባውን ተግባር በመከወኑ ነው እንጂ፣ ሌላ ትውልድ የሚሠራውን ሥራ ስለሠራ አይደለም አገራዊ ውጤት ማስመዝገብ የቻሉት፡፡

    ከአዘጋጁ፡- ጽሑፉ የጸሐፊውን አመለካካት ብቻ የሚያንፀባርቅ መሆኑን እየገለጽን፣ በኢሜይል አድራሻቸው metasebyamelaku@gmail.com ማግኘት ይቻላል፡፡

    - Advertisement -

    ይመዝገቡ

    spot_img
    spot_img

    ተዛማጅ ጽሑፎች
    ተዛማጅ

    ለሰላም ድርድሩ ‹‹ከአፍሪካ ኅብረት አደራዳሪነት ውጭ ሌላው ተቀባይነት የለውም›› የውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር

    የሰሜን ኢትዮጵያን ጦርነትና ግጭት በሰላማዊ መንገድ ለመፍታት የተጀመረው የአፍሪካ...

    በተጠናቀቀው የበጀት ዓመት በንብረት ላይ የደረሰው የትራፊክ አደጋ በ494 በመቶ ጨምሯል

    በትራፊክ አደጋ 3,971 ሰዎች ሕይወታቸውን አጥተዋል በአገር አቀፍ ደረጃ በተጠናቀቀው...

    አዲሱን የመንግሥት መዋቅር ዘርግተው ያጠናቀቁ ተቋማት 31 በመቶ ብቻ ናቸው

    በሲቪል ሰርቪስ ኮሚሽን ሥር ካሉት 160 የፌዴራል መንግሥት መሥሪያ...

    ለተቃርኖ ምክንያት የሚሆኑ ከንቱ ድርጊቶች ይወገዱ!

    ሰሞኑን የታላቁ የኢትዮጵያ ህዳሴ ግድብ ሦስተኛ ዙር የውኃ ሙሌት...