Sunday, August 7, 2022
ሌሎች ዓምዶች
    - Advertisement -
    - Advertisement -
    ማኅበራዊየባህላዊ ሕክምና ጉዞ

    የባህላዊ ሕክምና ጉዞ

    ቀን:

    ጥቂት የማይባሉ ኢትዮጵያውያን በአገር ውስጥ በጣም ውድ በሆነ ደረጃ ሕክምናቸው በሚሰጥ በሽታዎች ይቸገራሉ፡፡ ጨርሶ ሕክምናቸው በአገር ውስጥ ለማይሰጡ በሽታዎች ፈውስ ሽተው ወደ ውጪ አገር ለመሄድ ብዙ መስዋዕትነትንም ይከፍላሉ፡፡ ንብረት መሸጥ፣ ገንዘብ ለመሰብሰብ የሰው ፊት ማየት እስከ መለመንም የሚደርሱ አሉ፡፡ ይህም ሆኖ ጉዞውን እናመቻቻለን በሚሉ ሕገ ወጥ አካላት፣ በመረጃ ላይ የተመሠረተ የጉዞ ውሳኔ ባለማድረግ ገንዘባቸው ተበልቶ ጤናቸው ይበልጥ አደጋ ላይ የሚወድቁም አሉ፡፡ ከፍተኛ ገንዘብ በሚጠይቁና እንደ ፓርኪንሰን (እንቅጥቅጥ) ሳይንስ ገና ፈውስ እየፈለገላቸው ላሉ በሽታዎች መድኃኒት አለን የሚሉ ኢትዮጵያውያን የባህል ሐኪሞች ግን አሉ፡፡

    በሺዎች የሚቆጠሩ ዕፀዋትንና የእንስሳት ክፍሎችን ስም ዝርዝር የያዙ መጽሐፈ ፈውሶችን ጽፈዋል፡፡ የፈረሰው የኢትዮጵያ የባህል ሐኪሞች ማኅበር ፕሬዚዳንት የነበሩት አቶ እስጢፋኖስ ኃይለጊዮርጊስ አንደኛው መጽሐፈ ፈውስ በሺሕ የሚቆጠሩ በሽታዎችን የሚፈውሱ ከሰባት መቶ በላይ የሚሆኑ ዕፅዋትንና አጠቃቀማቸውን እንደያዘ ይናገራሉ፡፡ ዝግጅታቸው 40 ዓመታት የፈጀው መጻሕፍት በግእዝ ከተጻፉ የፈውስ ብራናዎች የተገኙ ነገሮችን፣ የባህል ሐኪሞችን ልምድና በተለያዩ የአገሪቱ ክፍሎች ተዘዋውረው ከኗሪዎች ያገኟቸውን መረጃዎች ያካተቱ ናቸው፡፡ መጻሕፍቱ በታይፕ የተተየቡ ሳይሆን በእጅ የተጻፉ ናቸው፡፡

    ዕድሜያቸው ሰማንያዎቹ ውስጥ ቢሆንም ሃምሳዎቹ መጨረሻ ላይ ሊገመቱ ይችላሉ፡፡ የዚህ ምስጢሩ የሚጠቀሟቸው የዕፀዋት መድኃኒቶች እንደሆኑ ይናገራሉ፡፡ ከምባታ አካባቢ የተወለዱት አቶ እስጢፋኖስ ሁለተኛ ደረጃ ትምህርታቸውን የተከታተሉት ተፈሪ መኰንን ትምህርት ቤት ነው፡፡ ጎንደር ሕክምና ትምህርት ቤት ገብተው የነበረ ቢሆንም የመጀመሪያ ዓመት ትምህርታቸውን እንደተከታተሉ አቋርጠው ወጥተዋል፡፡

    የባህል ሕክምናን የተማሩት በ1959 ዓ.ም. ላይ መንዝ ላይ ካገኟቸው የባህል ሕክምና አዋቂና ከሌሎችም ነው፡፡ ‹‹በመላ አገሪቱ  የባህል ሕክምና ጥበብ በስፋት አለ›› የሚሉት አቶ እስጢፋኖስ፣ ለመድኃኒት የሚውሉ ዕፀዋትን በመፈለግ ዳግም በወንዶ ገነት አካባቢ መትከልን ታሳቢ አድርጎ በብዝሀ ሕይወት ኢንስትቲዩት ተግባራዊ በሆነና ከዓለም ባንክ የ40 ሚሊዮን ዶላር ድጋፍ ባገኘ ፕሮጀክት ተሳታፊ የባህል ሐኪም እንደነበሩ ይናገራሉ፡፡

    ጥያቄው ብዙ ጊዜ፣ ገንዘብና የሰዎች እውቀት የወጣበትን እንዲሁም ዘመናትን የተሻገረውን ባህላዊ ሕክምና ከፍተኛ የሕክምና ፍላጎት ባለበት ሁኔታ ውስጥ እንዴት ማሳደግና አገልግሎት እንዲሰጥ ማድረግ ይቻላል? የሚለው ነው፡፡

          ዘመናዊ ሕክምና ከመስፋፋቱ በፊት ዋነኛው የሕክምና ዘዴ ባህላዊ ሕክምና ነበር፡፡ የዘመናዊ ሕክምና መስፋፋት ግን ለብዙዎች ተደራሽ ስለሆነው ባህላዊ ሕክምና ያለው አመለካከትና ተቀባይነት ላይ ጥያቄ ያስነሳ ጀመር፡፡ ይህ በኢትዮጵያና በመላው አፍሪካም የታየ ክስተት ነበር፡፡ ባህላዊ ሕክምና ዘመናትን ተሻግሮ ዛሬ ላይም የብዙዎች ምርጫ፣ ተደራሽም ክፍያውም በንጽጽር ዝቅተኛ በመሆኑ ብዙዎች የሚመርጡት መሆኑን ጥናቶች ያመላክታሉ፡፡ የዓለም ጤና ድርጅት እንደሚያስቀምጠው ባህላዊ ሕክምና የተለያዩ ባህሎችን፣ እምነቶችንና ንድፈ ሐሳቦችን መሠረት ያደረጉ ጤናን ለመጠበቅ፣ በሽታን ለመከላከል፣ አካላዊ ወይም አዕምሯዊ ሕመምን ለማከም የሚውሉ ብዙ ነገሮችን ሚያካትት ሲሆን፣ በአንዳንድ አገሮች አማራጭ በሌሎች ደግሞ ደጋፊ የሕክምና ዘርፍ ተደርጎ ይታያል፡፡

    የዓለም ጤና ድርጅት መረጃ እንደሚያመለክተው እ.ኤ.አ. ከ1990ዎቹ ጀምሮ ባደጉም ሆነ በማደግ ላይ በሚገኙ አገሮች የባህላዊ ሕክምና ይበልጥ እየተስፋፋ ሄዷል፡፡ ስለዚህም ነው የዓለም የጤና ድርጅት ዘመናትን ተሻግሮ ዛሬም በዓለም አቀፍ ደረጃ ተቀባይነት ያለው ባህላዊ ሕክምና የኅብረተሰብ ጤናን በመጠበቅ ረገድ ሚናው ይጠናከር ዘንድ የባህላዊ ሕክምና ስትራቴጂን (2014 እስከ 2023) ያወጣው፡፡ ስትራቴጂው የባህላዊ ሕክምና ሚናን የሚያጠናክሩ ፖሊሲዎችና እቅዶች በአባል አገሮች እንዲወጡና ተግባራዊ እንዲሆኑ ያስችላል ተብሎ ታምኗል፡፡

    ምንም እንኳን ባህላዊ ሕክምናን የዘመናዊው ተጓዳኝ በማድረግ እንዲሁም በማሳደግና በመቆጣጠር ረገድ በጥሩ ተሞክሮ የሚጠቀሱ አገሮች ቢኖሩም በብዙ አገሮች በተለይም በአፍሪካ አገሮች ባህላዊ ሕክምናን ማሳደግም ሆነ መቆጣጠር አስቸጋሪ መሆኑ ይገለጻል፡፡ ሰኞ ነሐሴ 25 ቀን 2007 ዓ.ም. 13ኛው የአፍሪካ የባህል ሕክምና ቀንን ምክንያት በማድረግ ተዘጋጅቶ በነበረው መድረክ ላይ የኢትዮጵያ የባህል መድኃኒት ዕድገትና ቁጥጥር ጋር ተያያዥ የሆኑ ጉዳዮች የውይይት ርዕሰ ጉዳይ ሆነው ነበር፡፡ በርካታ ባህላዊ ሐኪሞች የጤና ጥበቃ ሚኒስቴር እንዲሁም የኢትዮጵያ የመድኃኒትና ጤና እንክብካቤ አስተዳደርና ቁጥጥር ባለሥልጣን ተወካዮች በውይይት መድረኩ ተሳታፊ ነበሩ፡፡

    ለአሥራ ስምንት ዓመታት በባህላዊ ሕክምና ቆይተዋል፡፡ አባታቸውም በዚሁ መስክ ይሠሩ እንደነበር የሚናገሩት አቶ ንጉሴ አሰፋ የባህል ሕክምናን ከማዕድን ፍለጋ ጋር በተጓዳኝ እንደሚሠሩ ይገልጻሉ፡፡

    ከሰሜን ሸዋ አንኮበር አካባቢ፣ ከአዲስ አበባ ዙሪያ ከሐረርም ለባህል መድኃኒት ቅመማ የሚያስፈልጓቸውን ዕፀዋት ያገኛሉ፡፡ በዋነኛነት የሚፈልጓቸውን ዕፀዋት የሚያገኙት ግን ከጅንካና ባሌ ነው፡፡ በተለይም ከጅንካ የሚፈልጉትን ዕፅዋት ማግኘት ብዙ ውጣ ውረድ እንዳለው ይናገራሉ፡፡ የቦታው ርቀት፣ የአካባቢውን ማኅበረሰብ ይሁንታ ማግኘትና ሌሎችም ዕፅዋቱን ለማግኘት ወሳኝ ነገሮች ናቸው፡፡ ልጆቻቸውና የወንድሞቻቸው ልጆች የባህላዊ ሕክምና ዕውቀት ቢኖራቸውና የሚያግዟቸው ቢሆንም ዕፅዋቱን የሚፈልጉት እሳቸው ብቻ ናቸው፡፡

    ፍለጋቸው አስቸጋሪ የሆኑ ዕፀዋትን በቀላሉ ለማግኘት በማሰብ በተለያዩ አካባቢዎች ላይ ለማብቀል የሞከሩ ቢሆንም እነዚህ በዋነኝነት የሚፈልጓቸው ዕፀዋቶች ከተወሰኑ ቦታዎች ውጪ ሌላ ቦታ ላይ ሊበቅሉ አልቻሉም፡፡ ከፅዕዋቱ ፍለጋ ጀምሮ በመጨረሻ መድኃኒቶቹ መርዛማነት እንዳይኖራቸው እስከማድረግ ያለው ሒደት አድካሚ ቢሆንም በዘመናዊ ሕክምና ባለሙያዎች ዘንድ ተቀባይነት እንደሌለው ይገልጻሉ፡፡ ሌሎች ተገልጋዮችም ቢሆኑ የሕክምናውን ተቀባይነት ባልተገባ መልሱ ጥያቄ ውስጥ የሚጥሉበት ሁኔታ መኖሩን ይጠቁማሉ፡፡

    በክልሎች ካለው ሁኔታ ጋር ሲነፃፀር በአዲስ አበባ የባህል ሐኪሞች አለመደራጀት  ሕክምናውን ከማሳደግ አንፃር ለሚያጋጥሙ ችግሮች ሌላው ምክንያት እንደሆነም ይገልጻሉ፡፡ ‹‹የባህል ሕክምናን ተቆጣጠርም ልቀቅም የሚል ምንም የተቀመጠ ነገር በሌለበት ሁኔታ ከኃይለ ሥላሴ ሥርዓት ጀምሮ በባህል ሕክምና አዋቂዎች ላይ ብዙ እንግልት ይደርሳል፤›› የሚሉት አቶ ንጉሴ እዚህ ባለው ውጣ ውረድ ተማረው ውጭ አገር ሄደው ለመሥራት የወሰኑ መኖራቸውንም ይናገራሉ፡፡

    ፍርድ ቤት የቆሙባቸው፣ ለቀናት የታሰሩባቸው (ባልተገባ መንገድ) ጊዜአትን የሚያስታውሱት አቶ ንጉሴ ተቋቁሞ የነበረው የኢትዮጵያ የባህል ሐኪሞች ማኅበር መፍረስም የሕክምናው እድገትና ተቀባይነት ችግር (በዘመናዊ ሕክምናና በሚመለከታቸው ጤና ተቋማት) ውጤት እንደሆነ ይናገራሉ፡፡

    ባህላዊ ሕክምና ከዘመናዊ ጎን ለጎን አብሮ እንዲራመድና ፈውስ ለሚሹ ብዙዎች ተደራሽ እንዲሆን የባህል ሐኪሞችና የመንግሥት ጤና ተቋማት ብዙ መሥራት እንደሚጠበቅባቸው ያሳስባሉ፡፡

    በኢትዮጵያና በሱዳን ለረዥም ዓመታት የባህል ሕክምና ተከታትለዋል፡፡ ሕክምናውን በመስጠት ደግሞ 25 ዓመታት መቁጠራቸውን የኦሮሚያ ባህል ሐኪሞች ፕሬዚዳንት አቶ መሐመድ ፈቲ ይናገራሉ፡፡ አንድ ሔክታር መሬት ላይ አራት ሺሕ የሚሆኑ ዕፅዋትን መትከላቸውን፤ ሕክምናውን ለመስጠት ወደ ዓረብ አገሮችና አውሮፓ እንደሚጓዙ ይገልጻሉ፡፡

    ‹‹ምድር የሚያበቅለው ዕፅዋት ሁሉ ይፈለጋል፤›› የሚሉት አቶ መሐመድ ኦሮሚያ ላይ የባህል ሐኪሞች የተደራጁ በመሆናቸው ተቀባይነትም እንዳላቸው ይገልጻሉ፡፡ የባህል ሐኪሞቹ መድኃኒት ለመቀመም የሚያስፈልጓቸውን ዕፅዋት በዘላቂነት ለማግኘት መጀመርያ ተፈጥሮን መጠበቅ እንዳለባቸው ስለዚህም ራሳቸው ችግኝ እንደሚያፈሉና እንደሚተክሉ ያመለክታሉ፡፡ ከተለያዩ የአገሪቱ ክፍሎች ዕፅዋትን እንደሚያገኙ የሚናገሩት አቶ መሐመድ በማኅበራቸው ሥር የሚገኙ የባህል ሐኪሞች በኦሮሚያ ክልል ዕውቅና ያላቸው በመሆናቸው በእንቅስቃሴአቸው ችግር እንደሌለባቸው ያስረዳሉ፡፡ ይልቁንም እንደችግር የሚጠቅሱት በዕፅዋት የተሸፈኑ መሬቶች እየተመነጠሩ ዕፅዋቱ የሚገኙበት ቦታ እየራቀ መሆኑን ነው፡፡

    አብዛኛውን ጊዜ የባህል ሐኪሞች ዕውቀትና ጥበባቸውን ለሌላ አያስተምሩም አያስተላልፉም የሚል አስተያየት በተደጋጋሚ የሚሰነዘር ቢሆንም በግላቸውና ማኅበራቸውም ማንኛውም ኢትዮጵያዊን ለማስተማር ዝግጁ መሆናቸውን ገልጸዋል፡፡

    የባህል ሕክምናን ማሳደግና ፈር ማስያዝ አስፈላጊ መሆኑ በጤና ጥበቃና እንዲሁም በመድኃኒትና ጤና ክብካቤ አስተዳደርና ቁጥጥር ባለሥልጣን ይገለጻል፡፡ ነገር ግን የባህል ሕክምናን ለማሳደግም ሆነ ለመቆጣጠር የተሠራው ሥራ ይህ ነው የሚባል አይደለም፡፡ የባህል ሕክምና ከዘመናዊው ጎን ለጎን ሆኖም (ተቀናጅተው) ሊሄዱ የሚችሉበት ሁኔታን መፍጠር፣ የባህል መድኃኒቶች ምንም እንኳን ለዘመናት የዘለቁ ቢሆን በዘመናዊ ሕክምና ምርምር ሊደረግባቸው እንደሚገባና መድኃኒቶቹ በአግባቡ ጥቅም ላይ እንዲውሉ ማደረግ ወሳኝ ነው የሚል አስተያየት በጤና ተቋማት ይሰነዘራል፡፡ ይህን ተፈጻሚ ለማድረግ ደግሞ ፖሊሲና መመርያ መኖርና ተግባራዊ መሆን ያስፈልጋል፡፡

    በባህል መድኃኒት በርካታ የባህል ሐኪሞች በኢትዮጵያ አዕምሯዊ ንብረት ጥበቃ ጽሕፈት ቤት ዕውቅና (Utility Model) ያገኙበት ሁኔታ ቢኖርም በጤና ጥበቃ የተዘመገበ የባህል መድኃኒት እንደሌለ የመድኃኒት አስተዳደርና ቁጥጥር ባለሥልጣን አማካሪ አቶ ዳዊት ዲቃሶ ይናገራሉ፡፡

    በውይይት መድረኩ የተገኙት የባህል ሕክምና ባለሙያዎች ለበርካታ በሽታዎች ፈውስ የሚያስገኙ መድኃኒቶች እንዳሏቸው ገልጸዋል፡፡ ከእነዚህ መካከል በአሁኑ ወቅት ጥቂት የማይባሉ ኢትዮጵያውያን ከፍተኛ ወጪ እያደረጉና በብዙ አስቸጋሪ ሁኔታዎች ውስጥ እያለፉ እንደ ህንድ፣ ቻይና፣ ዱባይና ደቡብ አፍሪካ ባሉ አገሮች ሕክምና እንዲሹ የግድ ያሉ በሽታዎች ይገኛሉ፡፡

    በሌላ በኩል የባህል ሕክምና አዋቂዎች ነን በሚሉ የተለያዩ ወንጀሎች እየተፈጸሙ መሆኑና በዚህም ለከፋ ጉዳት እየተጋለጡ ያሉ ጥቂት አለመሆናቸው በመድረኩ ከተነሱ ነጥቦች መካከል ነበሩ፡፡ የባህላዊ ሕክምናን አቅም ለመጠቀምና ለማሳደግ፤ ከመስመር ውጭ የሆኑ ነገሮችን  ለመቆጣጠር ይቻል ዘንድ የባህል ሕክምና ምዝገባ በጣም አስፈላጊ ዕርምጃ ነው፡፡ በዚህ ረገድ በክልሎች በአዲስ አበባም ምዝገባው እየተካሄደ መሆኑን በውይይት መድረኩ የጤና ጥበቃ ሚኒስቴርን በመወከል ማብራሪያ የሰጡት አቶ ረጋሳ ባይሳ ገልጸዋል፡፡

    እ.ኤ.አ. 2006 ላይ በኢትዮጵያ ጆርናል ኦፍ ሔልዝ ዴቨሎፕመንት ላይ የወጣ ጥናት እንደሚያመለክተው ምንም እንኳ ዘመናዊ ሕክምና የተስፋፋ ቢሆን 80 በመቶ የሚሆኑ ኢትዮጵያዊያን ዛሬም በመጀመሪያ ደረጃ የጤና አገልግሎት የሚያገኙት በባህላዊ ሕክምና ነው፡፡ ለዚህ ደግሞ የዘመናዊ ሕክምና በከተሞች የተወሰነ መሆንና ሌሎች ምክንያቶች ይጠቀሳሉ፡፡

    (ለዚህ ጽሑፍ ጥበበሥላሴ ጥጋቡ አስተዋፅኦ አድርጋለች፡፡)

     

    - Advertisement -

    ይመዝገቡ

    ተዛማጅ ጽሑፎች
    ተዛማጅ

    በዓለም ጂኦ ፖለቲካ መድረክ የኢትዮጵያ ተፈላጊነት

    የአሜሪካው የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር አንቶኒ ብሊንከን በሦስት የአፍሪካ አገሮች...

    በአገር ጉዳይ አንዱ ባለቤት ሌላው ባይተዋር መሆኑ ይብቃ!

    ኢትዮጵያ የታፈረችና የተከበረች አፍሪካዊት አገር ናት፡፡ ለመላው የዓለም ጥቁር...

    ኢትዮጵያ ንግድ ባንክ በ2015 የሒሳብ ዓመት ተቀማጭ ገንዘቡን ከአንድ ትሪሊዮን ብር በላይ ለማሳደግ እንደሚሠራ አስታወቀ

    በተጠናቀቀው የሒሳብ ዓመት በተለያዩ ክንውኖቹ ከዕቅድ በላይ ውጤት ማስመዝገቡን...