Monday, August 8, 2022
ሌሎች ዓምዶች
    - ማስታወቂያ -
    - ማስታወቂያ -

    የመንግሥት የአየር ንብረት ለውጥ አቋምና የኢንዱስትሪ አቅጣጫው

    - ማስታወቂያ -

    ተዛማጅ ፅሁፎች

    ሁለተኛው የአምስት ዓመት አገሪቱ ዕቅድ ሰሞኑን ከመፅደቁ ቀድሞ፣ የመጀመሪያውም ዕቅድ ይፋ ከመደረጉ በፊት፣ የዛሬ አምስት ዓመት ገደማ አንድ ሰነድ በደቡብ አፍሪካ፣ ደርባን ከተማ ይፋ ተደረጎ ነበር፡፡ 

    ሰነዱ ከአካባቢ ጥበቃና ተዛማጅ በሆኑ መስኮች ላይ ከተሰማሩ በቀር እምብዛም ዕውቅና ሳያገኝ ቆይቷል፡፡ እርግጥ መንግሥት ስለአየር ንብረት ለውጥ በተናገረ ቁጥር እየመዘዘ ሲጠቅሰውና ሲናገርለት ቆይቷል፡፡ ይሁንና መንግሥት ‹‹ለአየር ንብረት ለውጥ የማይበገር የአረንጓዴ ኢኮኖሚ ስትራቴጂ›› በማለት የሰየመውን ሰነድ በደርባኑ የዓለም የአየር ንብረት ለውጥ ጉባዔ ወቅት ይፋ ካደረገ ቢቆይም፣ ሰነዱን ለመተግበር በሙከራ ደረጃ መንቀሳቀስ የጀመረው ግን ከሁለት ዓመት ወዲህ ነው፡፡

    የሚኒስቴሩ ኃላፊዎች ሰሞኑን ይፋ እንዳደረጉት፣ ሚኒስቴሩን ከገንዘብና ኢኮኖሚ ልማት ትብብር ሚኒስቴር ጋር በመሆን የሚመሩት፣ ጠቅላይ ሚኒስትሩ የሚሰበስቡት፣ የተለያዩ ሚኒስቴሮች፣ በኃላፊዎቻቸው የሚወከሉበት ቋሚ ኮሚቴ ተመሥርቶ መሥራት ከጀመረ ሰነባብቷል፡፡ አማካሪ ኮሚቴ ተዋቅሮለት፣ ይህንን ስትራቴጂ ለማስፈጸም የሚቀረፁ ፕሮጀክቶች ላይ ሐሳብ እንዲያቀርብ፣ ምክረ ሐሳብ ሲያስፈልግም እንዲያቀርብ መዋቀሩን የአካባቢ ጥበቃ፣ የደንና የአየር ንብረት ለውጥ ሚኒስትር ዴኤታው አቶ ቃዊ ጫዊቻ ታኅሳስ 14 ቀን 2008 ዓ.ም. ከ‹‹ሕዝብ ክንፍ›› ተወካዮች ጋር በተደረገ ውይይት አብራርተዋል፡፡ 

    ሰነዱ የአገሪቱ ኢኮኖሚ ከበካይ ጋዞች አመንጪነት የፀዳ የዕድገት መሰላል እንዲከት፣ የኢኮኖሚ አውታሮች ከብክለት ነፃ ሆነው አለያም፣ አሁን እየመነጨ ካለው ልቀት ይልቅ ከ60 ከመቶ በላይ የሙቀት አማቂ ጋዞች ወይም የበካይ ጋዞች ልቀት መጠን እንደሚቀንስ መንግሥት ሰንዷል፡፡ ደጋግሞም አስታውቋል፡፡ በአሁኑ ወቅት በአገሪቱ የሚመነጨው የሙቀት አማቂ ጋዞች ልቀት መጠን 150 ሚሊዮን ሜትሪክ ቶን እንደሆነ ገልጾ በመጪዎቹ 15 ወይም 20 ዓመታት ውስጥ ከዚህ መጠን ወደ 145 ሚሊዮን ቶን የወረደ ልቀት እንደሚኖር የመንግሥት ዕቅድ ያትታል፡፡ ይህም ማለት አሁን ያለው ዝቅተኛ መጠን ካለበት ቀንሶ ይቀጥላል እንደማለት ነው፡፡

    በመሆኑም የአገሪቱን የበካይ ጋዞች ልቀት በዚህ መጠን ገድቦ ለማቆየትና አረንጓዴ የሚባለውን ኢኮኖሚ ለመገንባት እ.ኤ.አ. ከ2030 በኋላ 150 ቢሊዮን ዶላር ይጠይቃል፡፡ በያመቱ 7.5 ቢሊዮን ዶላር በጀት ያስፈልጋል፡፡ ከጠቅላላው 150 ቢሊዮን ዶላር ውስጥ 50 ቢሊዮን ዶላሩ ለትልልቅ መሠረተ ልማት አውታሮች ግንባታ እንደሚውል የአካባቢ ጥበቃ፣ የደንና የአየር ንብረት ለውጥ ሚኒስቴር ይፋ አድርጓል፡፡

    መንግሥት የአገሪቱን ኢኮኖሚ ለአየር ንብረት ለውጥ የማይበገር ኢኮኖሚ ለመገንባት ከማቀድ ባሻገር፣ መንግሥት በዓለም አቀፍ መድረክ የበካይ ጋዞችን ልቀት ለመቀነስ ግዴታ ከገቡና ከቀደምት አራት አገሮች ውስጥ ኢትዮጵያ አንዷ ለመሆን እንደበቃች አስታውቋል፡፡ ‹‹Intended nationally determined contribution›› የተባለውን የአየር ንብረት ለውጥ ምላሽ ሰጭ ሰነድን በማዘጋጀት ምላሽ መስጠቷን የገለጹት ሚኒስትር ዴኤታው፣ በአሁኑ ወቅት 180 አገሮች ይህንን የባካይ ጋዞች ቅነሳ ሰነድ እንዳስገቡም ጠቅሰዋል፡፡

    በአሁኑ ወቅት አፍሪካ መሪዎች የአየር ንብረት ለውጥ ምላሽ ሰጭ የጋራ ኮሚቴን ኢትዮጵያ በመሪነት እንደምሰበስብ፣ በአሁኑ ወቅት ከ40 በላይ አገሮች እየተሳተፉበት የሚገኘውንና ሌሎች እንደሚቀላቀሉት የሚጠበቀውን የአየር ንብረት ለውጥ ፎረም እንድትመራም በፓሪሱ የአየር ንብረት ለውጥ ጉባዔ ወቅት መመረጧን አቶ ቃሬ አስታውሰዋል፡፡

    የሙቀት ልቀት ገደብና የኢትዮጵያ ኢንዱስትሪ ጉዞ

    በመጪዎቹ አምስት ዓመታት ይተገበራል ተብሎ የሚጠበቀውና ስምምነት የተደረሰበት የፓሪሱ ጉባዔ፣ ከአምስት ዓመት በኋላ ሀብታም አገሮች 100 ቢሊዮን ዶላር እንዲያዋጡ የተስማሙበት መሆኑም ይታወሳል፡፡ ገንዘቡ በአብዛኛው ለአየር ንብረት ለውጥ ማጣጣሚያ (አዳፕቴሽን) ሥራዎች እንደሚውል ይጠበቃል፡፡

    በፓሪሱ ስምምነት መሠረት፣ ለሁለት ሳምንት ያህል ሲደራደሩ የቆዩ 194 አገሮች፣ ከአምስት ዓመት በኋላ የሙቀት አማቂ በካይ ጋዞችን ልቀት ከሁለት ዲግሪ ሴልሺየስ በላይ እንዳይሆን ተስማምተዋል፡፡ በረጅም ጊዜ ሒደትም ይህ መጠን ከ1.5 ዲግሪ ሴልሺየስ በላይ እንዳይሆን ተስማምተዋል፡፡

    በመሆኑም አገሮች ይህንን ለመተግበር የአምስት ዓመት የእፎይታ ጊዜ ጠይቀዋል፡፡ ለመሆኑ ይህ ስምምነት ከኢትዮጵያ በመንግሥት እንደሚባለው የ‹‹ኢንዱስትሪ አብዮት›› ጉዞ አኳያ እንዴት ይታያል? በርካታ በማደግ ላይ ያሉ አገሮች የሁለት ዲግሪ ሴልሺየስ ገደብ በማደግ ላይ ካሉትና ባላደጉት ላይ ከሚጣል ይልቅ በበለፀጉ፣ በበካይነታቸው በሚታወቁ አገሮች ላይ እንዲሆን ሲጥይቁ ቆይተዋል፡፡ በተለይ በጃፓኗ ኪዮቶ ከተማ ስምምነት የተደረገበት ውለታ፣ ዒላማውን በበለፀጉ አገሮች ላይ በማድረግ ታሪካዊ ኃላፊነትን ጥሎባቸው ቆይቶ ነበር፡፡

    ይሁንና እንደ አሜሪካ ያሉትን ጨምሮ ሀብታም አገሮች የዚህን ስምምነት ተግባራዊነት ወደ ጎን ብለው ቆይተዋል፡፡ አሜሪካ በከባቢ አየር በካይነት፣ በሙቀት አማቂ ጋዞች ከፍተኛ መጠን ልቀት በዓለም ላይ ቀዳሚ የመሆኗን ያህል እስከቅርብ ጊዜ ድረስ አስገዳጅ ስምምነቶችን ከመፈረምም ሆነ ከመተግበር ስትቆጠብ ቆይታለች፡፡ በአንፃሩ አሜሪካን በሁለተኛነት የምትከተለውና የዓለምን የአየር ንብረት በሙቀት አማቂ ጋዞች የምትበክለው ቻይና መለሳለስ አሳይታለች፡፡ ይልቁንም በቅርቡ በዋና ከተማዋ ቤጂንግ የታየው የተበከለ አየር የፈጠረው ጭጋግ ከአሳሳቢነት በላይ በማለፉ፣ መንግሥት ድንገተኛ ማስጠንቀቂያ እንዲያውጅ፣ ትምህርት ቤቶችን እንዲዘጋ አስገድዶታል፡፡ የቻይና የብክለት መጠን ከፍተኛ በመሆኑ ሳቢያ ምንም እንኳ ለማደግ ያላትን የተፈጥሮ ሀብት የመጠቀም መብቷን ለማስከበር ሲከራከር እንደመቆየቷ ግን አሁን ያሳየችው አቋም የህልውና ጉዳይ ላይ በመድረሱ ይመስላል መለሳለስ ያሳየችው፡፡

    በኢትዮጵያ ሁኔታ ሲታይ ከኮፐንሃገን ጀምሮ የነበረው መከራከሪያ ባልበከልነው ከባቢ አየር፣ የበለፀጉ አገሮች በሚያደርሱት ተፅዕኖ ከፍተኛ ጉዳት እየደረሰብን ነው የሚል ነበር፡፡ ለዚህም ካሳ ይከፈለን በማለት አፍሪካ፣ የሰለሞን ደሴቶችና ሌሎችም ያላደጉ ቀጣናዎችን የሚወክሉ አገሮች ሲያስተጋቡት የቆየ ጥያቄ ነበር፡፡ በኮፐንሃገን ስምምነት መሠረት ሀብታም አገሮች እ.ኤ.አ. ከ2012 ጀምሮ በያመቱ 20 ቢሊዮን ዶላር ካሳ ሊከፍሉ፣ እ.ኤ.አ. ከ2020 በኋላም በያመቱ 100 ቢሊዮን ዶላር ሊመድቡ ቃል ገብተው ነበር፡፡ ቃል የገቡት 20 ቢሊዮን ዶላር ሳይከፈል የውኃ ሽታ ሆኖ ቀረ፡፡

    ወዲህ ኢትዮጵያ ያስፈልገኛል ላለችውና የአረንጓዴ ኢኮኖሚ መገንቢያ ስትራቴጂ ማስፈጸሚያ ከሚውለው 150 ቢሊዮን ዶላር ውስጥ እስካሁን አራት አገሮች ብቻ 40 ሚሊዮን ዶላር ለግሰዋል፡፡ እንግሊዝ፣ ኖርዌይ፣ ካናዳና አውስትራሊያ ተጠቅሰዋል፡፡ ከዚህ ባለፈ መንግሥት ከአገር ውስጥ ምንጭ አብዛኛውን ገንዘብ ለማግኘትና ስትራቴጂውን ለማስፈጸም ያስባል፡፡ በአገሪቱ የሚታየውን የተፈጥሮ ሀብት መመናመንና የደን መራቆት ለመሸፈን በያመቱ 20 ሚሊዮኖች በበጎ ፈቃዳቸው በሚያደርጉት አስተዋጽኦና በምግብ ለሥራ ፕሮግራሞች 22 ሚሊዮን ሔክታር መሬት በደን ለማልበስ ያልማል፡፡ እንዲህ ባሉ ሥራዎች የአካባቢ ጥበቃ እንደሚያደርግ ይገልጻል፡፡

    የኢንዱስትሪው አቅጣጫ

    መንግሥት በአገሪቱ በያመቱ ያለውን የ150 ሚሊዮን ቶን በካይ ጋዞች ልቀት መነሻ የሚያደርገው የግብርናውን ዘርፍና የደን ይዞታን ነው፡፡ በአንፃሩ ኢንዱስትሪዎችና ፋብሪካዎች የእነዚህን ያህል አይበክሉም የሚል መከራከሪያ ያቀርባል፡፡

    ኢትዮጵያ ከምታመጨው 150 ሚሊዮን ሜትሪክ ቶን በካይ ጋዝ ውስጥ ከፍተኛው መጠን ከግብርና፣ ከደን ጭፍጨፋና ከእንስሳት የሚመነጭ መሆኑን በስትራቴጂ ሰነዷ አመልክታለች፡፡ በአንፃሩ ከኢንዱስትሪ፣ ከትራንስፖርትና ከመሳሰሉት መስኮች የሚመነጨው በካይ ጋዝ እጅግ ዝቅተኛ በመሆኑ፣ የዓለም ማኅበረሰብ ድጋፍ እንዲያደርግ፣ አለበለዚያ አማራጭ ከታጣ በበካይነታቸው በተመዘገቡ የኢኮኖሚ ምህዋሮች አማካይነት ለመጓዝ ብትገደድ ወጪውም ጉዳቱም የከፋ እንደሚሆን አስጠንቅቃ ነበር፡፡ ምላሹ እምብዛም ሆኖ ይገኛል፡፡ 

    ኢንዱስትሪው ዕድገት ከማስመዝገብ በላይ መዋቅራዊ ለውጥ ለማምጣት ያስችሉታል የተባሉለት ግቦች ሰሞኑን በፀደቀው ሁለተኛው የዕድገትና ትራንስፎርሜሽን ዕቅድ ላይ ተመልክቷል፡፡ የጨርቃ ጨርቅና አልባሳት፣ የቆዳና ቆዳ ውጤት ኢንዱስትሪው፣ ብረታ ብረትና ኢንጂነሪንግ ዘርፉ፣ የሥጋ፣ የወተትና የማር አቀናባሪ ፋብሪካዎች፣ የኬሚካልና ኮንስትራክሽን፣ የአግሮ ፕሮሰሲንግ፣ የመድኃኒት አምራቾች ተስፋፍተው ወደ ምርት እንደሚገቡ በሚጠበቁበት ወቅት የብክለት ሥጋቶች ቢበራከቱም፣ መንግሥት ከኢንዱስትሪ የሚመነጨው በካይ ጋዝ አሳሳቢ እንደማይሆን ይሞግታል፡፡ ሲያልፍም ኢትዮጵያ በካይ እንደማትሆን ለማሳየት፣ የብክለት ቅነሳ ሰነድ ቀድማ ለተባበሩት መንግሥታት ድርጅት አስገብታለች፡፡

    እንደ ኢትዮጵያ ያሉ ካላደጉ አገሮች ተርታ ወደ ታዳጊ አገሮች ረድፍ ለመሰለፍ የሚንጠራሩ አገሮች ሌላም ሥጋት ተደግኖባቸዋል፡፡ በርካታ አገሮች የነዳጅ ውጤቶችን የሚጠቀሙ ኢንዱስትሪዎች እንዲዘጉ እየወተወቱና ወደ መስማማቱ እየመጡ ይገኛሉ፡፡ ‹‹ዜሮ ፎሲል ፊውል›› የሚል መፈክር መስተጋባት ጀምሯል፡፡ በአንፃሩ የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ ዘመን አመጣሽ ውድ ቴክኖሎጂዎችን ለመጠቀም የሚችልበት አቅም ላይ ለመድረስ ብዙ ምዕራፎች ይቀሩታል፡፡ ምናልባት አገሪቱ ታዳሽ የኃይል ምንጮችን እጠቀማለሁ በማለት የውኃ ኃይል ማመንጫ ግድቦቿን ዋቢ ስታደርግ ይታያል፡፡ ይህ በራሱ የሚነሱበት በርካታ ትችቶች እንዳሉ ሆኖ፣ ኢንዱስትሪዎቿ፣ የሲሚንቶ ፋብሪካዎቿ፣ የተለያዩ ሸቀጦችን የሚያመርቱ ተቋሞቿ፣ የእርሻ ማሳዎቿ ሳይቀሩ ለብክለት መንስዔ ሲደረጉ ይታያል፡፡ የአካባቢ ጥበቃ፣ የደንና የአየር ንብረት ለውጥ ሚኒስቴር ግን ይህንን የሚከራከርበት አቋም አለው፡፡

    ኢትዮጵያ ከ1.5 ዲግሪ ሴልሺየስ የሙቀት ልቀት እንደማይኖራት በውዴታ መስማማቷ ይህንን ሁሉ አብዮታዊ ኢንዱስትሪያዊነት እንዴት ተመልክቶት ነው ለሚለው ጥያቄ ሚኒስቴሩ ምላሽ አለው፡፡ ኢትዮጵያ ያቀረበችው ሰነድ ተጐጂ አያደርጋትም የሚሉት አቶ ደባሱ ባይለየኝ የአከባቢ ጥበቃ፣ የደንና የአየር ንብረት ለውጥ ሚኒስቴር የሕዝብ ግንኙነት ኃላፊ ናቸው፡፡ ‹‹አሁን ላይ የሕዝብ፣ የእንስሳትና የዕፅዋት እልቂት ሊከሰት እንደሚችል የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ባደረገው ጥናት በመረጋገጡ፣ ላለማደግ ሳይሆን የመኖርና ያለመኖር ጉዳይ በመሆኑ ነው፤›› ይላሉ፡፡ አገሪቱ ያላት 40 ከመቶ የተዳፋትና የተራራማነት ጠባይ በርካታ የውኃ ምንጮችን ለማግኘት፣ ዓመቱን ሙሉ የፀሐይ ብርሃን የምታገኝ በመሆኑ በእነዚህ ሀብቶች የታገዘ ኢንዱስትሪ የመገንባት ሐሳብ በመሆኑ የተገባው ቃል ጫና እንደማይፈጥር ይሞግታሉ፡፡ ይልቁንም የዓለም አገሮች በገቡት ቃል መሠረት የዓለም ሙቁት ከ1.5 ዲግሪ ሴንቲግሬድ በላይ ካልጨመረ አገሪቱ ላይ የሚደርሰው የተፈጥሮ አደጋ መዛባት ይቀንሳል ብለውም ያምናሉ፡፡

    የዓለም ባንክ ሥጋቶች

    ማግዳ ሎቪ በዓለም ባንክ የአካባቢ ጉዳዮች ላይ ለሚመክረው ፎረም ኃላፊ ናቸው፡፡ ከዚህም ባሻገር በባንኩ የአካባቢ ጥበቃ ዘርፍ የአፍሪካ ተጥሪ ናቸው፡፡ ባለፈው ዓመት አዲስ አበባ ላይ በተካሄደ የአካባቢ ጥበቃ ፎረም ወቅት ባቀረቡት ጽሑፍ፣ የኢትዮጵያ ኢኮኖሚ ዕድገትንና የአካባቢ ተፅዕኖ ሥጋቶችን አመላክተው ነበር፡፡

    በተለይም የኢኮኖሚ ዕድገቱ በቀጠለ ቁጥር የአካባቢ ጥበቃን በዘላቂነት ማስቀጠሉ ፈተና የሚሆንባቸውን ሥጋቶች ጠቁመዋል፡፡ የአየር ብክለት በኢትዮጵያ አሳሳቢ ችግር እየሆነ መጥቷል ያሉት ሎቪ፣ በተለይ በከተሞች አካባቢ ከተሽከርካሪዎች የሚለቀቀው በካይ ጋዝ፣ አሳሳቢ የብክለት ምንጭ መሆኑን አሳይተዋል፡፡ ይኸውም በኢትዮጵያ ውስጥ ከ20 ዓመታት በላይ ያገለገሉና ያረጁ ተሽከርካሪዎች በብዛት አገልግሎት መስጠታቸው የአየር ብክለትን ያባብሰዋል፡፡ ከአዲስ መኪኖች አኳያ አሮጌዎቹ በሃያ እጥፍ የሚበልጥ ብክለት እያስከተሉ እንደሚገኙ ገልጸዋል፡፡

    በቤት ውስጥ ለማብሰያነትና ለሌሎች የኃይል ፍጆታዎች ሲባል ከሚነድደው ከሰል ወይም እንጨት የተነሳ ካርቦን ሞኖኦክሳይድን ወደ ከባቢ አየር ከመልቀቅ ባሻገር በመተንፈሻ አካላት ላይ ከባድ የጤና ችግር እየተከሰተ እንደሚገኝ አስታውቀዋል፡፡ የኬሚካል ብክለትም አሳሳቢነቱ ታይቷል፡፡ ባንኩ ያተኮረበት ሌላው ሥጋት ከፍተኛ የአፈር መከላትና መሸርሸር ሲሆን፣ አገሪቱን እየተፈታተነ እንደሚገኝም አመልክቷል፡፡ በተለይ አሳሳቢና እጅግ አደገኛው የመሬት መሸርሸር አደጋ፣ በቦርከና፣ በቆቃና በሌሎች ግድቦች መዋቅር ላይ ጉዳት እያስከተለ እንደሚገኝ አስታውሷል፡፡ ከወንዞች በሚያገኙት ውኃ ህልውናቸውን ያስጠብቁ ከነበሩ ሐይቆች ውስጥ ሐሮማያና አደሌ የተባሉት ሐይቆች ሊደርቁ ከቻሉባቸው ምክንያቶች መካከል የአፈር መሸርሸር ወይም ደግሞ የአፈር ዝቅጠት ድርሻ እንዳላቸው ያስታወቀው የዓለም ባንክ፣ የዝዋይ ሐይቅም ከፍተኛ የውኃ መቀነስ እየታበት በመሆኑ ወደመድረቁ እያመራ እንደሚገኝ አመልክቷል፡፡

    ደን በመጨፍጨፍ ምክንያት የተንሰራፋው የቁጥቋጦ መሬት፣ በመንግሥት ፕሮግራሞች የሚካሄዱት የሰፈራ ተግባሮች፣ የግጦሽ መስፋፋትና ተደጋጋሚ ድርቅ ለአገሪቱ የደን መሬት ይዞታ መራቆት መንስዔ መሆናቸውንም ባንኩ አሳይቷል፡፡ ከብዝኃ ሕይወት አኳያ እየተመጠረ የሚገኘው ደን፣ በደቡብ ክልል የሚገኘውን የቡና ብዝኃ ሕይወትንና ጄኔቲክ ሀብትን እያመናመነ መምጣቱን ሲያስታውቅ፣ በምሥራቅ የአገሪቱ ክፍልም ቡና በጫት እርሻ እየተተካ በመምጣቱ አገሪቱ አደጋ ውስጥ መግባቷን አመላክቷል፡፡

    ከዚህ ባሻገር ያልተጣሩ ፍሳሾችን ወደ አካባቢ በመልቀቅ እየተፈጠረ ያለውን ብክለትም የዓለም ባንክ በአሳሳቢ የሥጋት ቀለበት ውስጥ ፈርጆታል፡፡ እየተስፋፋ ካለው ኢንዱስትሪ ያለገደብ የሚለቀቀው የተበከለ ፍሳሽ፣ በከፍተኛ ደረጃ እየተስፋፋ የመጣው የማዳበሪያና የፀረ ተባይ አጠቃቀም እንዲሁም በከተማና በማዕድን ማውጣት ላይ እየጨመረ የሚታየው የሕዝብ ቁጥር፣ ለኢትዮጵያ ሥጋት መሆን ከጀመረ ሰናባብቷል ተብሏል፡፡ በአገሪቱ ይኖራል ተብሎ የሚገመተው የሳኒቴሽን ደረጃም ከስድስት እስከ 18 በመቶ ብቻ መሆኑም ለአካባቢ ብክለት ትልቅ አስተዋጽኦ በማድረግ ሥጋቱን ማባባሱን የዓለም ባንክ ትኩረት ከተሰጣቸው መካከል የሚካተት ነው፡፡ 

     

    - Advertisement -spot_img

    የ ጋዜጠኛው ሌሎች ፅሁፎች

    - ማስታወቂያ -
    - ማስታወቂያ -spot_img

    በብዛት ከተነበቡ ፅሁፎች