Monday, August 8, 2022
ሌሎች ዓምዶች
    - Advertisement -
    - Advertisement -
    - Advertisement -

    ፌርማታ ፅሁፎች

    ​ዓድዋን በጥበብ

    ትኩስ ፅሁፎች

    የዓድዋ ድልን አስመልክቶ በተለያዩ የጥበብ ሰዎች የተሠሩ ኪነጥበብ ተኮር ሥራዎች በፊልም፣ በተውኔት፣ በሥነ ሥዕል፣ በሥነ ግጥም፣ በቅኔ ወዘተ. የቀረቡት በርካታ ናቸው፡፡ 

    ከ15 ዓመታት በፊት ታዋቂው የፊልም ዳይሬክተር ኘሮፌሰር ኃይሌ ገሪማ «ዓድዋ» በሚል መጠሪያ የደረሰው ፊልም በበርካታ ታሪካዊ ፎቶግራፎች የታጀበ ነበር፡፡ በተውኔት ዘርፍ ጸሐፌ ተውኔትና ባለቅኔው ጸጋዬ ገብረመድኅን «ዓድዋ» ከተሰኘውና በ1964 ዓ.ም. ከደረሰው ግጥም ሌላ አሜሪካ ውስጥ ለእይታ የበቃው «ምኒልክ» ተውኔት ዓድዋን ያጎላበት ነበር፡፡ አዲስ አበባ ከተማ 100ኛ ዓመት ኢዮቤልዩዋን በ1979 ዓ.ም. ስታከብር ታዋቂው የቴአትር ዳይሬክተር አባተ መኩሪያ በአጋጣሚው የዓድዋውን ዘመቻ ክተት የሚያሳይ ትርኢት ‹‹ክተት ወደ ዓድዋ ዘመቻ›› በሚል ርእስ አሳይቶ ነበር፡፡ የደጃዝማች ግርማቸው ተክለሐዋርያት ካለፉ በኋላ የታተመው «ዓድዋ» ተውኔታቸውም ይጠቀሳል፡፡ የታዋቂዋ ድምፃዊት እጅጋየሁ ሺባባው (ጂጂ) ‹‹ትናገር ዓድዋ›› እንዲሁም የድምፃዊ ቴዎድሮስ ካሳሁን (ቴዲ አፍሮ) የ‹‹ጥቁር ሰው›› ዓድዋ ተኮር ቅንቀናውም የቅርብ ዘመን ሥራ ነው፡፡

    **********

    «! . . . ያቺ ዓድዋ»

    የፀጋዬ ገብረመድኅን «እሳት ወይ አበባ» ከተሰኘው የሥነ ግጥም መድበሉ ውስጥ የሚገኝ ስለ ዓድዋ የዘከረበት  ከፊሉ እነሆ፡፡ 

    . . . . ዋ!

    ዓድዋ የዘር ዐፅመ ርስትዋ 

    የደም ትቢያ መቀነትዋ 

    በሞት ከባርነት ሥርየት 

    በደም ለነፃነት ስለት 

    አበው የተሰውብሽ ለት፤ . . . 

    ሲያስተጋባ ከበሮዋ 

    ሲያስገመግም ዳኘው መድፍዋ

    ያባ መቻል ያባ ዳኘው 

    ያባ ነፍሶ ያባ ቃኘው 

    ያባ በለው በለው ሲለው 

    በለው – በለው – በለው!

           ዋ! . . . ዓድዋ . . . 

    *******

    ሥዕል አዝማሪና ዓድዋ

    በሥዕሉ ጐልተው ከሚታዩት ከጠቅላይ አዝማቹ ዳግማዊ ምኒልክና እቴጌ ጣይቱ በተጨማሪ አዝማቾች፣ መካከል ፊታውራሪ ገበየሁ፣ ራስ መንገሻ፣ ራስ አሉላ፣  ራስ አባተ፣ ደጃዝማች ባልቻ ይጠቀሳሉ፡፡ ከአዝማሪዎች መካከልም አዝማሪ ፃዲቄ እየሸለለችና እየፎከረች ስታዋጋ የሚያሳይ ሥዕልም የዘመኑ ትሩፋት ነው፡፡ 

    አዝማሪዎች ለኢትዮጵያ ሠራዊት ይሰጡት የነበረው ወኔ ቀስቃሽ አዝመራ ጉልህ ነበር፡፡ ስለነዚያ አዝማሪዎች ቤርክሌይ ከጉዞው ጋር አያይዞ የጻፈው የሚጠቀስ ነው፡፡ 

    «. . . በሠራዊቱ መሀል አዝማሪዎችም አብረው ይዘምታሉ፡፡ በዚያ ሁሉ ሁካታ አዝማሪዎቹ ዘማቹን እያጫወቱ ይሄዳሉ፡፡ አብሮአቸው የሚጓዘው ሠራዊትም ለአዝማሪዎቹ ግጥም ይነግሩዋቸዋል፡፡ አዝማሪዎቹ የደከመውን በግጥም እያበረታቱ ይጓዛሉ»

    ‘ወንድሜ ራበህ ወይ? ወንድሜ ጠማህ ወይ 

    አዎን የናቴ ልጅ እርቦህ ጠምቶሃል 

    ታዲያ የናቴ ልጅ አዳኝ ወፍ አይደለህም ወይ? 

    ግፋ ብረር ወደፊትህ ሂደህ ጠላትህን አትበላም ወይ? 

    ግፋ ወደፊት ከበዓሉ ቦታ ፈጥነህ ድረስ 

    የምታርደውን ሥጋ የማቆራርጥልህ እኔ ነኝ

    ግፋ የናቴ ልጅ ውሃ ጠምቶሃል 

    ጠጅ ብታጣ ደሜን እንድትጠጣ እሰጥሃለሁ’

    ቅዳሜ የካቲት 22 ቀን 1888 ዓ.ም. ሌሊት ለእሑድ 23 አጥቢያ ወታደሩ እየሸለለ አዝማሪዎችም ማዘመር ጀመሩ፡፡ 

    «ኧረ ጉዱ በዛ ኧረ ጉዱ በዛ

            በጀልባ ተሻግሮ አበሻን ሊገዛ» ይሉ ነበር፡፡ 

    ለጦር አዝማቾችም ማንቂያም ተገጥሟል፡፡ 

    ‹‹ክፉ አረም በቀለ በምጥዋ ቆላ 

    አሁን ሳይበረክት አርመው አሉላ፡፡ 

    እነዚያ ጣሊያኖች ሙግት አይገባቸው 

    አሉላ አነጣጥረህ ቶሎ አወራርዳቸው፡፡ 

    ዳኛው ወዴት ሄዷል እስኪ ወጥተህ እይ 

    አክሱም መንገሻዬ እስኪያዝ ነወይ፡፡ 

    ዓድዋ ላይ ጣሊያኖች የዘፈኑለት 

           ምኒልክ ጎራዴህ ወረደ ባንገት፡፡›› 

    *********

    በተጋነነ መልኩ የተሠራውን ምስሏን ለመምሰል 130 ሺሕ ፓውንድ ያወጣች

    በእንግሊዝ በምዕራብ ዮርክሻየር የፀጉር ባለሙያ የሆነችው የ31 ዓመቷ ክርስቲና ቡቴል፣ የ15 ዓመት ታዳጊ እያለች ነበር በተጋነነ መልኩ ምስሏን ያሣለችው፡፡ ከዛን ጊዜ ወዲህ በሥዕል የተቀመጠውን ምስሏን ለመምሰል ብዙ የፕላስቲክ ቀዶ ሕክምናዎችን አድርጋለች፡፡

    ሜትሮ ዩኬ እንደሚለው፣ ክርስቲና ከ15 ዓመታት በፊት ተጋንኖ የተሠራውን ምስሏን ለመምሰል ለፕላስቲክ ቀዶ ሕክምና ከ130 ሺሕ ፓውንድ በላይ አውጥታለች፡፡ ሆኖም የምትመኘውን ምስሏን ለመምሰል ጥቂት እንደሚቀር ትናገራለች፡፡

    እንደዘገባው ከሆነ፣ ለፀጉሯ ያወጣችውን 48 ሺሕ ፓውንድ ጨምሮ ለከንፈሯ፣ ለጡቷ፣ ለቅንድቧ ለዓይኗኗ በምስሉ ላይ ተጋንነው ለቀረቡት የሰውነት ክፍሎቿ በአጠቃላይ ከ130 ሺሕ ፓውንድ በላይ ከፍላለች፡፡

    መምሰል የምትፈልገውን የተጋነነ ምስሏን በመኖሪያ ቤቷ የሰቀለችው ቡቴል፣ ‹‹ምስሉ ብዙ ሥራዎችን እንድሠራና ተጨማሪ ቀዶ ሕክምናዎችን እንዳደርግ፣ የፕላስቲክ ቀዶ ሕክምናው ላይ ብዙ መሠራት እንዳለበት እንዳምን፣ በሕይወት ዘመኔ ሙሉ ሕክምናውን እንዳላቆምና ሳረጅ ፊቴን ጠብቆ ለማቆየት ብዙ መሥራት እንዳለብኝ ያስገነዝበኛል፤›› ብላለች፡፡

    - Advertisement -
    - Advertisement -

    ተጨማሪ ለማንበብ

    በብዛት የተነበቡ ፅሁፎች