Thursday, August 11, 2022
ሌሎች ዓምዶች

    ‹‹የተደበላለቀውን የአመራር ጎራ መለየት ያስፈልጋል››

    - Advertisement -spot_img

    በብዛት የተነበቡ

    አቶ ታገሰ ጫፎ፣ የፖሊሲ ጥናትና ምርምር ማዕከል የአቅም ግንባታና የመልካም አስተዳደር ኃላፊ

    አቶ ታገሰ ጫፎ የደቡብ ክልል ምክትል ርዕሰ መስተዳደር በመሆን ለአሥር ዓመታት አገልግለዋል፡፡ በአሁኑ ወቅት ከተመሠረተ ሁለት ዓመት የሞላው የፖሊሲ ጥናትና ምርምር ማዕከል በሚኒስትር ዴኤታ ማዕረግ የአቅም ግንባታና የመልካም አስተዳደር ዲፓርትመንት ኃላፊ ናቸው፡፡ አቶ ታገሰ ቀደም ሲል በከፍተኛ የመንግሥት ባለሥልጣናት ውይይት የተደረገበትን በመልካም አስተዳደር ችግሮች ዙሪያ የተሠራውን ጥናት ያስተባበሩ ሲሆን፣ በጥናቱ ግኝትና በወቅታዊ ችግሮች ላይ የማነ ናግሽ አነጋግሯቸዋል፡፡

    ሪፖርተር፡- መንግሥት የተከተለው የልማታዊ መንግሥት መንገድ፣ መልካም አስተዳደርና ዴሞክራሲን ወደ ጎን ያለ ነው ተብሎ ሲተች ነበር፡፡ አሁን በአገሪቱ የሚታየው የመልካም አስተዳደር ቀውስ የዚሁ ፖሊሲ ውጤት ነው ብሎ መደምደም አይቻልም?

    አቶ ታገሰ፡- በመጀመሪያ በልማት ሥራዎች ጥሩ ሄደናል፡፡ ዓይነተኛ ለውጥ ለማምጣት ጥረቶች ተደርገዋል፡፡ ይኼ ጅምር ተጠናክሮ መቀጠል አለበት፡፡ ይኼ ዘላቂነት እንዲኖረው መልካም አስተዳደር በጣም ወሳኝ ነው፡፡ መልካም አስተዳደር ካላረጋገጥን ልማቱ ምንም ዋስትና የለውም፡፡ ተያይዘው መሄድ አለባቸው፡፡ በመንግሥትም፣ በፓርቲም ደረጃ፡፡ መጀመሪያ ስንነሳም በእኛ አገር ተጨባጭ ሁኔታ ልማቱን ብቻ ይዘን መሄድ አንችልም የሚል አቋም አለ፡፡ ለምሳሌ የምሥራቅ እስያ አገሮችን ተሞክሮ ያየን እንደሆነ፣ በልማታዊ መንገድ ከእነሱ ተሞክሮ መውሰድ እንችላለን፡፡ ከዲሞክራሲያዊነት አኳያ ከእነሱ ተሞክሮ መውሰድ አንችልም ብለን በግልጽ አስቀምጠናል፡፡ የታይዋንና የኮርያን ልምድ በምንወስድበት ጊዜ እነዚህ አገሮች የማንነትም የእምነትም ብዝኃነት የላቸውም፡፡ አንድ ብሔርና አንድ ዓይነት እምነት የሚከተሉ ናቸው፡፡ ስለዚህ እነዚህ አገሮች ፀረ ዴሞክራሲም ሆነው ልማትን ለማረጋገጥ የሚያስችል ሁኔታ ነበራቸው፡፡ በእኛ ሁኔታ ግን የሚያስኬድ አይደለም፡፡ ረጅም ትግል የተካሄደው አንደኛው በማንነት ጥያቄ ላይ ነው፡፡ ሁለተኛ የሃይማኖት እኩልነት ጥያቄ ነው፡፡ እነዚህን ጥያቄዎች መመለስ የህልውና ጉዳይ ነው፡፡ ከእኛ ሁኔታ አኳያ ደግሞ በሕገ መንግሥቱ መሠረት ነባራዊ ሁኔታዎችን ማስተናገድ የሚል ነው፡፡ ስለዚህ ልማታዊና ዴሞክራሲያዊ መንግሥት በሚል ነው የያዝነው፡፡ ብዙ ነገሮች ተለይተው ልማቱ መጣ፡፡ ተሃድሶ ላይ ገዥው ፓርቲ ያስቀመጠው እኛን የሚሞግት ኅብረተሰብ እንፍጠር የሚል ነው፡፡ የመንግሥት ዕቅድ ይኼው ነበር፡፡ አሁን ሕዝቡ ምን ማለት ጀምሯል? ‹‹ይኼ ይገባኛል›› ማለት፡፡ ልማቱ ራሱ የሚያስነሳቸው ጥያቄዎች አሉ፡፡ ለምሳሌ በገጠሩ የቴሌፎን መስመር አልነበረም፡፡ ዛሬ መስመሩ ሲዘረጋ አሁን እየተነሳ ያለው ጥያቄ ‹‹ኔትወርክ በትክክል አይሠራም›› የሚል ነው፡፡ የከተማው መሬት እኳ ዋጋው በጣም ርካሽ ነበር፡፡ አሁን ዕድገት ስለመጣ መሬቱ ለልማት ይፈለጋል፡፡ ይወደዳል፡፡ የዛሬ አሥር ዓመት 200 ካሬ ሜትር 40 ሺሕ 50 ሺሕ ብር አካባቢ የሚያወጣ፣ ዛሬ በሚሊዮን የሚቆጠር ገንዘብ ነው የሚጠይቀው፡፡ ይኼ መሬትን ከማስተዳደር አኳያ የመልካም አስተዳደር ጥያቄ ይወልዳል፡፡

    ሪፖርተር፡- ካካሄዳችሁት ጥናት አንፃር የመልካም አስተዳደር ችግር ምን ደረጃ ላይ ነው ያለው? አመራሩስ በጥናቱ ግኝት ላይ መተማመን ፈጥሯል ወይ?

    አቶ ታገሰ፡- የእኛ ተቋም ሥራ በዋናነት መንግሥትን ማማከር ነው፡፡ የወጡት ፖሊሲዎችን ይገመግማል፡፡ ጠቅላይ ሚኒስትሩን ያማክራል፡፡ እዚህ ያለው አመራር በጋራ ከገመገመ በኋላ የመልካም አስተዳደር ሁኔታ ላይ በደንብ መተማመን እንፍጠር ብለን ተነሳን፡፡ መሠረታዊ ነገሮች አሉ፡፡ አንደኛ የችግሩ ጥልቀትና ስፋት ላይ በአመራሩ ውስጥ በቂ መግባባት አለ ወይ? የመልካም አስተዳደር ችግርን ሳይንሳዊ በሆነ መንገድ በማጥናት በዚህ ላይ የጋራ መግባባት መፍጠር ተችሏል፡፡ አገሪቱን የሚያጠፋ ችግር መሆኑ በዝርዝር አጥንተን መተማመን ላይ መድረስ ችለናል፡፡ ምክንያቱም የመልካም አስተዳደር ችግር አለ በሚለው ሰው ሁሉ ይስማማል፡፡ ‹‹ችግሩ ያንተ ነው›› ሲባል ግን አይቀበልም፡፡ አንተ የፈጠርከው ችግር ነው ስትለው ለመቀበል ይቸገራል፡፡ ስለዚህ መረጃ ያስፈልጋል፡፡ ማስረጃ ያስፈልጋል፡፡ በዚህ ተቋም የተሠራ ጥናት በቂ መረጃና ማስረጃ ማቅረብ ነው፡፡ መጀመሪያ መሰበር ያለበት ያ ባህል ስለሆነ፡፡ ምክንያቱም አመራሩ ነው አገር የሚመራው፡፡ ስለዚህ ተቋማት ተመረጡ፣ ገቢዎች፣ ፍትሕ፣ መሬት፣ ኢንቨስትመንት፣ ትራንስፖርት፣ መብራት፣ ውኃ ብዙ ተገልጋይ የሚገለገልበት፡፡ እንቅፋት አይገጥምም አይደለም፡፡ እንቅፋት አለበት፡፡ ምክንያቱም አንዳንዱ በኃላፊነት ላይ ያለ ሰው ችግሩ እንዲነገርበት አይፈልግም፡፡ ያን ሁሉ በትዕግሥትና በመግባባት ማለፍ ይጠይቃል፡፡ እንዲህ በማድረግ ነው በእነዚህ ተቋማት ላይ አስጠንተን ለከፍተኛ አመራሩ አቅርበን የተወያዩበት፡፡

    ሪፖርተር፡- በጥናቱ ውጤት መሠረት የመልካም አስተዳደር ችግር ፈጣሪዎች ተለይተዋል፡፡ እነዚህ የመንግሥት ኃላፊዎች ተጠያቂ የሚደረጉበት አሠራርስ አለ ወይ?    

    አቶ ታገሰ– በነገራችን ላይ ጥናቱ አሥራ አራት ግኝቶች አስቀምጧል፡፡ በአራት ብቻ እንዲሆኑ ነው ያደረግነው፡፡ በየዘርፉ ያሉ ችግሮችንና መፍትሔዎችን አስቀምጠናል፡፡ አንደኛው በቂ ተጠያቂነት ያለመረጋገጥ ችግር የሚለው ነው፡፡ የችግሮቹ ዋነኛው ምክንያት ኪራይ ሰብሳቢነት ነው፡፡ ለዚህ ደግሞ መነሻው በቂ ተጠያቂነት አለመረጋገጥ ነው የሚለው፡፡ ከዚህ በመነሳት ነው ከጥናቱ ቀጥሎ ዕቅድ እንዲወጣ የተደረገው፡፡ በዕቅዱ ላይ ችግሮች እንዲዘረዘሩ ተደረገ፡፡ አሁን በአዲስ አበባ ላይ የተወሰደው ሰፊ ዕርምጃ እሱን ተከትሎ ነው፡፡ በአመራሩ ላይ በባለሙያም ላይ ዕርምጃ የተወሰደው፡፡ ትግራይ ላይም ሰፊ የማጥራት ሥራ እየተሠራ ነው፡፡ አሁንም እየቀጠለ ነው፡፡ አመራር ላይ ያለው ችግር ከተስተካከለ ከሕዝብ ጋር መግባባት መፍጠር ይቻላል፡፡ የተጠያቂነት ሥራችን ጠበቅ ያለ ሆኖ መቀጠል አለበት፡፡ በየደረጃው ዕርምጃ እየተወሰደ ነው ያለው፡፡ በእኔ እምነት ዕርምጃው አበረታች ነው፡፡ ይኼ ግን ተጠናክሮ መቀጠል አለበት፡፡ ሥርዓት መሆን አለበት፡፡

    ሪፖርተር፡- ኅብረተሰቡ ‹‹ኪራይ ሰብሳቢነት›› የሚለው አገላለጽ ሰልችቶታል፡፡ ሰዎች ተለይተው ሲገመገሙ ከአንድ ኃላፊነት ተነስተው ሌላ ቦታ ሲሾሙ ይስተዋላል፡፡ ይኼ በንቅናቄ የሚደረገው ሥራ የኅብረተሰቡን ተስፋ ሲያስቆርጠው ይስተዋላል፡፡ በሺዎች የሚቆጠሩ ሰዎች በመልካም አስተዳደር ሳቢያ ተነስተዋል፡፡ ምን ዓይነት ሕጋዊ ዕርምጃ ተወሰደባቸው?    

    አቶ ታገሰ፡- ጥናቱን በደንብ እያስታወሳችሁኝ ነው፡፡ የመጀመሪያው ግኝት በቂ ተጠያቂነት የለም የሚል ነው፡፡ ሁለተኛው ግኝት አንድ ያጠፋ ሰው ከአንድ ቦታ ሌላ ቦታ ተነስቶ ተወስዶ ይሾማል የሚል ነው፡፡ ዋናው ጉዳይ ብቃትን መሠረት ያደረገ ምደባ አይደረግም የሚል ነው፡፡ ሰው በትስስር፣ በዝምድና በመጠቃቀም ይመደባል፡፡ ስለዚህ የተመደበበትን ሥራ በትክክል አያውቀውም፡፡ በዚህ ምክንያት አገልግሎት አይሰጥም፡፡ ‹‹አንድ አጠፋ ተብሎ የተገመገመ ሰው ከአንድ ቦታ ሌላ ቦታ ተወስዶ ይመደባል›› የሚል ጥናት ባደረግንባቸው አካባቢዎች በግልጽ ተነግሮናል፡፡ አሁን መሬት የሚያስተዳድር ሰው ስለመሬት አስተዳደር ዕውቀት ያለው መሆን አለበት፡፡ ስለዚህ ፖለቲካዊ ውግንና እንዳለ ሆኖ ከሙያዊው ብቃት ተያይዞ መሄድ አለበት፡፡ ካልሆነ ፍላጎት ብቻ ነው የሚሆነው፡፡ እዚህ ደረጃ ላይ ደርሰናል፡፡ ስለዚህ የዚህን አገር ኢኮኖሚና ማኅበራዊ ሁኔታ ትራንስፎርም ለማድረግ እነዚህ ነገሮች ግምት ውስጥ መግባት አለባቸው፡፡ አመራሩ በተጨባጭ በውጤት መለካት አለበት፡፡ ለዚህም ሥርዓት መዘርጋት አለብን፡፡ አመራሩ የሚገመገምበት መንገድ መኖር አለበት የሚል ነው፡፡ በአሁኑ ወቅት ድርጅቱ ጠንካራ ስለሆነ ብቻ በሂስና በግለሂስ እየመራ ቆይቷል፡፡ አሁን አመራርን በውጤት መለካት ያስፈልጋል፡፡ እሱ እየተሠራ ነው የሚገኘው፡፡ ስለዚህ የተነሳው ነገር ትክክል ነው፡፡ ሁለተኛው የተነሳው ሕዝቡ ኪራይ ሰብሳቢነት የሚባል ነገር ሰልችቶታል፣ ተጨባጭ ለውጥ ይፈልጋል የሚለው ትክክል ነው፡፡

    ሦስተኛው ግኝት በቂ የሕዝብ ተሳትፎ የለም የሚል ነው፡፡ ለተሳትፎ ተብሎ በየቦታው የሚሰበሰበው ሕዝብ ለይምሰል ነበር፡፡ የሚቆጣጠረው አይደለም፡፡ ተፅዕኖ ይፈጥራል ወይ ከተባለ ለይስሙላ ነው፡፡ ያቀድነውንና የጻፍነውን ነገር ሊያፀደቅልን ነው የምንሰበሰበው፡፡ ከጨረስን በኋላ ነው የምንሰባሰበው፡፡ ከመጀመሪያ ጀምሮ ሕዝቡ ተሳትፎበት አስፈጻሚው በመቆጣጠር አንድ ሰው ተነስቶ ‹‹እገሌ የተባለ ኃላፊ እንዲህ አጥፍቷል›› ብሎ እስከ ፓርላማ በመሄድ የሚቆጣጠርበት ሥርዓት አለ ወይ? መልሱ የለም ነው፡፡ ፈጣኝ ምላሽ የሚያገኝበት ሥርዓት አለ ወይ? የለም፡፡ በቂ የሕዝብ ተሳትፎ ስንል ሕዝቡ የሚደመጥበት፣ ተፅዕኖ የሚፈጥርበት መንገድ አለ ወይ? ይኼንን ማረጋገጥ አለብን ብለን አስቀምጠናል፡፡ ይኼ እንዴት ይፈጸም የሚለውን ዘንድሮ ጥናት ጀምረናል፡፡ ሕዝቡ እንዴት ነው በተደራጀ መንገድ ተፅዕኖ የሚፈጥረው የሚለው ይጠናል፡፡ ከሚቀጥለው ሳምንት ጀምሮ ለሦስት ወራት ይጠናል፡፡ ሕዝቡ እነዚህ ሰዎች ‹‹ኪራይ ሰብሳቢነት፣ ኪራይ ሰብሳቢነት›› ይላሉ ችግሩ መቼ ነው የሚፈታው የሚለው ጥያቄ መመለስ አለበት፡፡ ሕዝቡ ራሱ የትግሉ አካል መሆን አለበት፡፡ የንግድ ሰውም ሆነ የከተማ ነዋሪ ወይም አርሶ አደሩ ራሱ አይሆንም ማለት አለበት፡፡ በአመራር ደረጃ ያለነውም ስለኪራይ ሰብሳቢነት ስናወራ የምንናገረው ተጨባጭ ነገር መኖር አለበት፡፡ የምንኖረውን ነገር መናገር አለብን፡፡ ይኼ ከሆነ መተማመን (Trust) ይፈጠራል፡፡

    ሪፖርተር፡- ድርጅቱ ውስጥ አጥፊና ጠያቂ አመራሮች አሉ፡፡ አሁን ችግሩ እየተገለጸ ካለው የሙስናና የሌብነት ደረጃ አንፃር ለውጥ ከሚፈልገውና ከአጥፊው ጎራ የትኛው ነው ጉልበት ያለው?

    አቶ ታገሰ፡- ጥሩ ጥያቄ ነው፡፡ የምንከተለው ሥርዓትና መስመር ጠንካራ ነው፡፡ ይኼ ጠንካራ ሆኖ ሲያበቃ ለውጥ ሊያመጣ የሚችል ሥርዓት ነው፡፡ ይኼ ሥርዓት ሊንገጫገጭ ወይም ሊገታ ይችላል ወይ ከተባለ ‹‹አዎ!›› ሊገታ ይችላል፡፡ ለውጡ ሊዘገይ ይችላል፡፡ ስለዚህ ለውጡ እንዳይዘገይ ለማድረግ አመራሩ ውስጥ የተደበላለቀ ጎራ መኖር የለበትም፡፡ የለውጡ ኃይልና የመልካም አስተዳደር ተጠናክሮ መቀጠል አለበት፡፡ በኢሕአዴግና በአጋር ድርጅቶች እየተካሄደ ያለው የማጥራት ሥራ የዚሁ አካል ነው፡፡ አንድ ዕርምጃ ወደፊት መሄድ ነው፡፡ ጉዳዩ የህልውና ነው፡፡ በዚህ የተደበላለቀውን የአመራር ጎራ መለየት ያስፈልጋል፡፡ በትስስርና በጥቅማ ጥቅም አጠቃላይ የለውጥ ሒደቱ የሚያስተጓጉለውን ኃይል መለየት ያስፈልጋል፡፡ እንዲህ በማድረግ ጤነኛው ኃይል ተጠናክሮ እንዲወጣ ይደረጋል፡፡ አሁን አደጋ አለ ወይ? ‹‹አዎ!›› አደጋ አለ፡፡

    ልማቱ ሊቆም ይችላል፡፡ ስለዚህ ሌብነትና ሙስና ውስጥ የተቀላቀለውን ኃይል ሕጋዊ ዕርምጃ እንዲወሰድበት ማድረግ ነው፡፡ ይኼም ደግሞ በመጠቃቃት መንገድ ሳይሆን ለሕዝብ ግልጽ በሆነ መንገድና በማስረጃ ተደግፎ የሚደረግ ነው፡፡ በጥፋቱ እንዲጠየቅ ማድረግ፡፡ እኛ ብንሸፋፍንም ከሕዝብ የተደበቀ ነገር የለም፡፡ ያጠናውን ነገር መልሰን ለሕዝቡ እናቀርባለን፡፡ ነገር ግን እከሌ ከዚህም ሌላ ተጨማሪ ነገር አለው ብሎ ይነግረናል፡፡ ብዙ ጊዜ ከእኛ ጋር የሚሆነው እሱ ነው፡፡ ሕዝቡ ራሱ ያውቃል፡፡ ስለዚህ አንዱ ያነሳኸው ለውጥ ፈላጊው ኃይል እየጎለበተ የሚሄድበት ሁኔታ እየተፈጠረ ነው ያለው፡፡

    ሪፖርተር፡- እዚህ ላይ አጥፊው የአመራር አካል በጥፋቱ መቀጣት አለበት ከተባለ ስለፍርድ ቤት ማነሳቱ ተገቢ ይመስለኛል፡፡ በመንግሥት ከፍተኛ የኃላፊነት ቦታ ላይ ያለን አመራር በነፃነት ሊፈርድበትና ተጠያቂ ሊያደርግ የሚችል ጉልበት ያለው የፍትሕ ተቋም አለ ወይ?

    አቶ ታገሰ፡- ፍትሕ የማረጋገጥ ጉዳይ የፍትሕ ተቋማት ሥራ ብቻ አይደለም፡፡ የፖለቲካ ሙሉ ቁርጠኝነት ይጠይቃል፡፡ ፖለቲካውን የሚመራው ኃይል ኪራይ ሰብሳቢነት ወይም ሙሰኛነት አለ ብሎ ለማመን ሙሉ ቁርጠኝነት ያስፈልጋል፡፡ አካባቢው ጤነኛ ሆኗል ማለት ነው፡፡ ጉዳዩ ጤነኛ ሳይሆን ተያይዞ የሚሽከረከረው የአየር ሁኔታው ጤነኛ ሳይሆን ሲቀር ነው፡፡ የመጀመሪያው ጉዳይ ፖለቲካዊ ቁርጠኝነት አለ ወይ? የሚል ነው፡፡ በየደረጃው በፌዴራል መንግሥት፣ በክልል በዞንም ሊሆን ይችላል፡፡ በተጠያቂነት የሚያምን ቁርጠኝነት ሊኖረው ይገባል፡፡ ይኼንን መለየት አለብን፡፡ ሁለተኛው የፍትሕ አካሉ ነው፡፡ በመጀመሪያ ደረጃ የፖለቲካ ቁርጠኝነት ኖሮ በቂ ማስረጃ ቀርቦ በጥፋት የምትጠየቅበት የፖለቲካ አሠራር ነው፡፡ ስለዚህ ዓቃቤ ሕግ የመንግሥት አካል ነው፡፡ እሱ የሚያቀርብለት መረጃና ማስረጃ ፍርድ ያሰጣል፡፡ በሚቀርብለት ማስረጃ ፍርድ ቤት ይወስናል፡፡ ማንንም ሰው መውቀስ አይቻልም፡፡ ተሟልቶ በቀረበለት መረጃ ነው የሚወሰነው፡፡

    ሪፖርተር፡- በመርህ ደረጃ ልክ ነው፡፡ የእኔ ጥያቄ ከአስፈጻሚው የመንግሥት አካል ነፃ ሆኖ በከፍተኛ ፖለቲካ አመራር ላይ መወሰን የሚችል ፍርድ ቤት በተግባር አለ ወይ ነው?

    አቶ ታገሰ፡- ነፃ ነው ብዬ ነው የማምነው፡፡ እንደዚህ ዓይነት ችግር ቢፈጠር አንዱን የመንግሥት አካል ሌላውን ተጠያቂ የሚያደርግበት (check and balance­) አሠራር አለ፡፡ ኃላፊነት ላይ የነበሩ ሰዎችም እስከ ላይ እስከ ፌዴሬሽን ምክር ቤት ይግባኝ ያሉበት ሁኔታ አለ፡፡ ብቃት አንፃራዊ ነው፡፡ የፍትሕ ማሠልጠኛ ማዕከል የፍትሕ አካላትን አቅም ለማሳደግ ታስቦ የተቋቋመ ነው፡፡ የአቅም ውስንነት አለ፡፡ እሱ ደግሞ በሒደት እየተፈታ የሚሄድ ነው፡፡ ነገር ግን እነዚህ አካላት ኪራይ ሰብሳቢነትን በተመለከተ ለሚወሰደው ዕርምጃ ፍርድ ቤቶች ይወስናሉ ወይ ‹‹አዎ!›› ነው ምላሹ፡፡ ይኼ የሚወሰነው ግን በአመራሩ የፖለቲካ ቁርጠኝነት ላይ ነው፡፡ ይኼ አንድ ጊዜ ተሠርቶ የሚቆም ከሆነ እንዳልከው የዘመቻ ነገር ነው የሚሆነው፡፡ ፍጹምነት የለውም፡፡ ልማቱም መቆሙ አይቀርም፡፡ ኪራይ ሰብሳቢነቱ ጥልቀት እያገኘ ሲሄድ የመጠቃቀምና የመጠቃቃት ሁኔታዎች መምጣታቸው አይቀርም፡፡ ስለዚህ ዋስትናው ጠንካራ የሆነ የተጠያቂነት ሥራ እየገነቡ መሄድ፣ አስተማሪ የሆኑ ዕርምጃዎችም መውሰድ ነው፡፡ በዚህ አግባብ ከሄድን ለውጥ የምናመጣበት ዕድል በጣም ሰፊ ነው፡፡

    ሪፖርቱ፡- በኦሮሚያ ክልል የተነሳው ተቃውሞም የመልካም አስተዳደር ችግር ውጤት ነው ተብሏል፡፡ ጠቅላይ ሚኒስትሩ እንዳሉት ቅሬታው ከሰሜን እስከ ደቡብ ጫፍ ነው፡፡ መንግሥት ከሕዝቡ ጋር መታረቅ እንደሚፈለግ በይፋ ተናግረዋል፡፡ በኢሕአዴግና በጠቅላይ ሚኒስትር ደረጃ እንደዚህ ዓይነት ችግርን አምኖ መቀበልና ይቅርታ መጠየቅ የተለመደ አይደለም፡፡ በአገሪቱ በተለያዩ አካባቢዎች የሚከሰቱ ግጭቶችና የኦሮሚያ ሁኔታ ሲታይ፣ ችግሩ ከቁጥጥሩ ውጪ አልሆነም ወይ? ወደኋላ መመለስ የሚቻልበት መንገድ አለ ወይ?

    አቶ ታገሰ፡- ዋናው ነጥብ ‹‹መዘግየት የለም ወይ›› የሚል ነው፡፡ አምና በተለያዩ መድረኮች ሕዝቡ እነዚህ ችግሮችን አንስቷል፡፡ የምርጫ ቅስቀሳ ስናካሂድ በተለያዩ አካባቢዎች እነዚህን ችግሮች አንስቷል፡፡ እኔ ራሴ በተገኘሁባቸው መድረኮች ሕዝቡ፣ ‹‹አሁን ጊዜው የምርጫ ወቅት ነው፡፡ በዚህ ሥርዓት የማንነታችንና የሃይማኖት እኩልነታችን ተረጋግጦ ከልማት ሥራዎችም መጠቀም ጀምረናል፡፡ እነዚህ ችግሮች ግን የልማት ሥራዎች የሚያደናቅፉ ናቸው፡፡ ለምርጫ ድርድር አንጠቀምበትም፡፡ በምርጫው እንሳተፋለን፣ እንመርጣለን፡፡ ነገር ግን ይኼ ከምርጫ በኋላ ወዲያው መስተካከል አለበት፤›› ብሎ ነግሮናል፡፡ አሁን በእኛ የተወሰነ መዘግየት አለ፡፡ ሕዝቡ ላነሳው ቅሬታ ፈጣን ምላሽ አልሰጠንም፣ ዘግይተናል፡፡ ይቅርታ የተባለውም ለዚህ ነው፡፡ ለምሳሌ በገጠር የሥራ ዕድል መፍጠር ላይ ዘግይተናል፡፡ በመጀመሪያ ዲግሪ የተመረቁ በርካታ ወጣቶች ገጠር ውስጥ ቁጭ ብለው አሉ፡፡ የእነዚህን ጥያቄ መመለስ ላይ ዘግይተናል፡፡ መውሰድ የሚገባንን ዕርምጃ አልወሰድንም፡፡ በአስተዳደር ላይ መወሰድ የሚገባን ዕርምጃ ዘግይተናል፡፡ አሁን እንመልሳለን ነው፡፡ መመለስም ተጀምሯል፡፡ ገዥው ፓርቲ ካመነበት መለወጥ እንደሚችል ያውቃል፡፡ የመጀመሪያ ነገር ግን አመራሩን ማስተካከል ነው፡፡ ከላይ እስከ ታች ማስተካከል፡፡ ስለዚህ ከሕዝቡ ጋር መታረቅ የተባለው ለዚህ ነው፡፡ ሁለተኛ ምላሽ የሚያስፈልገው በተለያዩ ዘርፎች ያላግባብ ግብር የተጣለበትን፣ መሬት የተወሰደበትን፣ ወዘተ ማስተካከል፡፡ የንግድ ፈቃድ እንኳን መመለስ አልቻልንም የሚሉ አሉ፡፡ መታረቅ ማለት ምላሽ መስጠት ማለት ነው፡፡

    ሪፖርተር፡- በሌሎች አካባቢዎችም የማንነት ጥያቄዎች ቀርበዋል፡፡ ጠቅላይ ሚኒስትሩ ግን ‹‹የማንነት ጥያቄ የተመለሰ ነው›› ብለዋል፡፡ የማንነት ጥያቄዎች ከመልካም አስተዳደር ችግር ጋር ይያዛሉ?

    አቶ ታገሰ፡- በዚህ አገር ረዥሙ ትግል የተካሄደው ለብሔር ብሔረሰቦች እኩልነት ጥያቄ ነው፡፡ ብዙ መስዋዕትነት የተከፈለበት ጥያቄ ነው፡፡ በሕገ መንግሥቱ በዝርዝርና በግልጽ ተቀምጧል፡፡ ዛሬ ከ20 ዓመታት በላይ ሆኗል፡፡ የአገራችን ብሔረሰቦችና ሕዝቦች

    ዕውቅና አግኝተዋል፣ እያገኙም ይገኛሉ፡፡ ይኼ ሆኖ ሲያበቃ ሕዝብ ያሉት ቅሬታዎች መነሻ ይደረግና አንዳንድ አካባቢዎች ልዩነት በግድ ተፈልጎ ‹ልዩ ነን› የማለት ዝንባሌዎች አሉ፡፡ ሕዝብ ውስጥ ተወርዶ ሲጠየቅ ትምህርት ቤት አልተሠራልንም፣ መብራት የለንም፣ ፍትሕ የለም፣ አልተጠቀምንም የመሳሰሉ ጥያቄዎችን ያነሳል፡፡ በሌላ በኩል ሕዝቡ ውስጥ ያለውን ቅሬታ በመኮርኮር፣ ‹‹እኛ ልዩ ሆነን ብንወጣ እንዲህ ይሠራልን ነበር …ወዘተ›› እያሉ የማንነት ጥያቄ ለማራገብ የሚሞክሩ ኃይሎች አሉ፡፡ ጠቅላይ ሚኒስትሩም በአጽንኦት እንዳሉት እንዲህ ዓይነት ሥራ ገንዘብ የመሰብሰቢያ መንገድ ሆኗል፡፡ ስለዚህ በዋናነት መሠረታዊ የሆኑ የማንነት ጥያቄዎች ተመልሰዋል፡፡ ዕውቅና አግኝተዋል፡፡ ለምሳሌ እኔ የተወለድኩበት ጋሞ ጎፋ ዞን በርካታ ብሔረሰቦች ያሉበት አካባቢ ነው፡፡ አምስት ነባር ብሔረሰቦች አሉ፡፡ አንዱ ጋሞ ብሔረሰብ ነው፡፡ ኢሕአዴግ ሥልጣን ይዞ 20 ዓመታት ካለፉ በኋላ ‹‹እኛ ልዩ ነን›› ብሎ አሁን ተነስቷል፡፡ የማንነት ጥያቄ ይዞ፡፡ የማንነት ጥያቄ ቢሆን ኖሮ መጀመሪያውንም በተነሳ ነበር፡፡ ከእኛ መዋቅር የወጣ ሰው አሁን ያለውን የአስተዳደር ችግር መነሻ ያደርግና ተመልሶ የማንነት ጥያቄ ማራገብ ላይ ነው፡፡ ሕዝቡ ዘንድ ታች ወርደን ተወያይተናል፡፡ ሕዝቡ አንድ ነው፡፡ ባህሉ አንዱ ነው፡፡ ቋንቋው አንድ ነው፡፡ የማንነት የመጀመሪያ መገለጫ ቋንቋ ነው፡፡  ጠቅላይ ሚኒስትሩ ያሉት ሕዝቡ የሚያነሳቸውን የአስተዳደር ቅሬታዎች እያራገቡ ለገንዘብ መዋጮ እየተጠቀሙበት ነው፡፡ ይኼ በተጨባጭ መቆም ያለበት ነው፡፡ መፍትሔው ፈጣን ልማት ማረጋገጥ ብቻ ነው፡፡ ይኼ ብዙ ነገር ይመልሳል፡፡ የሕዝቡ የአስተዳደር ቅሬታም እየተፈታ ይሄዳል፡፡ ያንን ተጠቅመው የማንነት ጥያቄ በአጀንዳነት እያራገቡ የሚመላለሱ ሰዎችና ሚዲያዎችም እየከሰሙ ያድራሉ፡፡

    - Advertisement -
    - Advertisement -spot_img

    ትኩስ ጽሑፎች

    ተዛማጅ ጽሑፎች

    - Advertisement -
    - Advertisement -