Tuesday, August 16, 2022
ሌሎች ዓምዶች
    - Advertisment -
    - Advertisment -

    በሳይንስና በፍልስፍና መነፅር መታየት ያለባቸውና መልስ የሚያስፈልጋቸው የብሔረሰብ የጭቆናና የማንነት ጥያቄዎች

    ክፍል ፪

    ፈቃዱ በቀለ (ዶ/ር)

    የኃይል ሚና በብረ ርና በኅብረተሰብ ግንባታ ሒደት ውስጥ!

    በአውሮፓ ምድር ውስጥ ፍልስፍና፣ ሳይንስ፣ ሥነ ጽሑፍና ድራማ፣ እንዲሁም የተፈጥሮ ሳይንስ ዳብረው፣ አገሮችም በአዲስ መልክ ቢቀረምና የሰው ልጅም እንዲኖርባቸው ለማድረግ ውብ ውብ የአርክቴክራዎች ቢሠሩም ብረ (Nation State) ካለደም መፋሰስ የተመሠረተበት አንድም የአውሮፓ አገር የለም ማለት ይቻላል። ዕድገትንና ሥልጣኔን የሚፈልጉ ኃይሎች የመኖራቸውን ኃይል፣ ሥልጣኔ አጥቀው የሚጠሉና የነበራቸውን የፖለቲካ፣ የኢኮኖሚና የማኅበራዊ ሁኔታ ላለማጣት የሚፈልጉ ኃይሎች እንዳሉና አጥብቀውም እንደሚታገሉ የአውሮፓው የኅብረተሰብ ታሪክ ያረጋግጣል። በዓለም ታሪክ ውስጥ ጦርነት የተስፋፋበትና ጭቆና ሥር የሰደደበት እንደ አውሮፓው ማኅበረሰብ አልነበረም ማለት ይቻላል። አብዛኛዎቹ ትላልቅ ጦርነቶች፣ ከመቶ ዓመት እስከ ሰላሳ ዓመቱ ጦርነትና፣ በጀርመን ምድር ሰባት ዓመት ድረስ የፈጀው ጦርነት፣ በእንግሊዝ በካቶሊኮችና በፕሮቴስታንቶች መካከል የተካሄደው 20 ዓመት ያህል የፈጀ ጦርነት ሁሉ የሚያረጋግጡት ኅብረ ብሔርን መመረትና ሳይንስንና ቴክኖሎጂን ዕውን ለማድረግ የቱን ያህል አስቸጋሪ እንደነበር ነው። በኋላም የተለኮሱትና ለብዙ ሚሊዮን ዝቦች ዕልቂት ተጠያቂ የሆኑት የአንደኛውና የሁለተኛው ዓለም ጦርነቶች የሚያረጋግጡት የሰውን ልጅ ሙሉ በሙሉ አርቆ እንዲያስብና ከአመ እንዲቆጠብ ለማድረግ የቱን ያህል አስቸጋሪ እንደሆነ ነው። በተለይም ኢኮኖሚያዊ ኃይል ከፖለቲካና ከወታደራዊ ኃይል ጋር በሚቆላለፉበት ጊዜ አገዛዞች ከአገራቸው አልፈው በሌሎች አገሮች ላይ ጦርነት በማወጅ የአንድን አገር ዕድገት ለብዙ ዓመታት ወደ ኋላ ለመጎተት እንደሚችሉም ማየት ይቻላል። በተለይም ካፒታሊዝም ወደ ኢምፔሪያሊዝምነት ከተሸጋገረና በክስተታዊ ዕውቀት (Empricism) ላይ የተመሠረተው የእንግሊዙ አስተሳሰብ በአናፊነት ከወጣበት ጊዜ ጀምሮ ለኢምፔሪያሊዝም ያደሩና በጥቅም የተገዙ ምሁራን በተለይም የነፃ ንግድንና የ ክፍፍል የሚለውን ዶክትሪን በማስፋፋት ነው የአፍሪካን የጥሬ ሀብት ለመቆጣጠር የቻሉትና ጦርነትም ያወጁቡን። ከሰላሳ ዓመት ጀምሮ በዓለም አቀፍ የገንዘብ ድርጅትና በዓለም ባንክ በየአገሮች ውስጥ ጣልቃ በመግባት ተግባራዊ የሚሆኑት የኢኮኖሚ ፖሊሲዎች ሁሉ የሚያረጋግጡት የስተኛው ዓለም አገሮች ለዝንተ ዓለም በድህነት ዓለም እየማቀቁ እንዲኖሩ የታቀደ አንደኛው ስትራቴጂ ነው። ይህ ዓይነቱ ፖሊሲ ተቀባይነት ካላገኘ ደግሞ የካፒታሊስት አገሮች የተለያዩ ምክንያቶችን በመፈለግና ጦርነት በመክፈት የስት ሺ ዓመትና ከዚያም በላይ ታሪክ ያላቸውን አገሮች ድምጥማጣቸውን እንደሚያጠፉ የተረጋገጠ ጉዳይ ነው። የኢራንና የሶሪያን ሁኔታ መመልከቱ ብቻ ይበቃል።

    ለማንኛውም ሁሉም የአውሮፓ አገሮች ተመሳሳይ የሆነ የዕድገት መሠረት አልነበራቸውም። በየአገሩ ሰፍኖ የነበረው ሥርዓትና ኅብረተሰብዓዊ አወቃቀር የዕድገታቸውንም አቅጣጫ ሊወስነው ችሏል። የወግ አጥባቂነት፣ በተለይም ደግሞ የካቶሊክ ሃይማኖት ከባላባታዊ ሥርዓት ጋር በተቆላለፈባቸው አገሮች ውስጥ የምርት ኃይሎች እንዳያድጉና፣ እንዲያም ሲል ኅብረ ብሔርን ለመገንባት አስቸጋሪ እንደነበር የኅብረተሰብ ታሪካቸው ያረጋግጣል። በዚህም ምክንያት የተነሳ አምራች ኃይሎች ታፍነው በመቅረታቸውና ከባህላዊ የአመራረት ሥልት ለመላቀቅ ባልቻሉባቸው እንደ ስፔንና ፖርቱጋል የመሳሰሉት አገሮች ውስጥ የውስጥ ገበያና በማኑፋክቸር ላይ የተመሠረተ ካፒታሊስታዊ የአራርና የአደረጃጀት ሥልት ሊዳበር አልቻለም። በከተማና በገጠርም መካከል የነበረው የ ክፍፍል ግልጽ ስላልነበር ካፒታልና የራ ኃይል በቀላሉ ከአንድ ቦታ ወደ ሌላ ቦታ ለመንቀሳቀስ ስላልቻሉ በማኑፋክቸር ላይ የተመሠረተ የውስጥ ገበያ መገንባት በፍጹም አልቻሉም። በዚህም ምክንያት የተነሳ በአንዳንድ የምዕራብ አውሮፓ አገሮች ረሃብና በሽታ የተለመዱ እንነበር የተረጋገጠ ጉዳይ ነው።

    በሌላ ወገን ደግሞ የፕሮቴስታንት ሃይማኖት በተስፋፋባቸው አገሮች ውስጥ ዕውቀት መስፋፋቱ ብቻ ሳይሆን የካፒታሊዝም ዕድገት ፈጣን ነበር። ሰው ማሰብ ሲጀምርና ከሥራውና ከንግድ ትርፍ ማግኘት ሲጀምር አትኩሮውን ወደ ሥራ ላይ አደረገ። ይህ ዓይነቱ ግለሰብዊ ሩጫና ቀስ በቀስም ማርክስ ቬበር እንዳለው ካፒታሊስታዊ መንፈስና (The Spirit of Capitalism) የሥራ ምግባር እየተለመዱ በመምጣት የጠቅላላው ሕዝብ መንፈስ በካፒታሊዝም ሎጂክ ዙሪያ እንዲሽከረከር ሊያደርገው በቅቷል። በዚህ መልክና ቀስ በቀስ ደግሞ ከተማዎች በሥርዓት ሲገነቡ የዝቡ አስተሳሰብ ሰብሰብ ሲል የአገራዊና የብራዊ ስሜቱ መዳበር ቻለ። ይህ ማለት ግን እነዚህ ሁሉ በቀላሉ የተገኙ ዕድገቶችና ድሎች ናቸው ማለት አይደለም። ካፒታሊዝም ሥር እየሰደደና እየተስፋፋ ሲመጣ ግልጽ የሥራ ክፍፍል መዳበሩ ብቻ ሳይሆን፣ በኢንዱስትሪዎች ውስጥ ተቀጥሮ የሚራው ራተኛ በከፍተኛ ደረጃ ይበዘበዝ ነበር። ከዚህም ባሻገር በጊዜው እንደ ዛሬው ንቃተ ህሊና የዳበረ ስላልነበር የአካባቢ ውድመት ከፍተኛና በአንዳንድ ከተማዎችም ውስጥ ደግሞ በተለይም የራተኛው አኗኗር እጅግ አሰቃቂ ነበር። የሰፊው ሕዝብና፣ በተለይም ደግሞ የሥራ መስክ ለመፈለግ ከገጠር ወደ ከተማዎች የተሰደደው ተጠባባቂ ሠራተኛ (Reserve Armey) አስቸጋሪ በሆነ ሁኔታ ውስጥ ይኖር እንደነበር በሰፊው ተመዝግቧል ዕል መልክም ሊገለጽ ችሏል። የካርል ማርክስ ጓደኛና ደጓሚው ፍሪድሪሽ ኤንግልስም ንን አሰቃቂ የወዝ አደሩን አኗኗር በሚገባ ገልጾታል። ይህም የሚያመለክተው የዛሬው የእኛ የተንደላቀቀ ኑሮና እዚህና እዚያ ካለምንም ችግር በአውሮፕላን መጓዝ የብዙ ዓመታት የሥራና የፈጠራ ውጤትና በብዙ ሚሊዮን የሚቆጠሩ ሰዎች በደማቸው የከፈሉት ነው ማለት ይቻላል። የገበያ ኢኮኖሚ ሊያድግና ዓለም አቀፋዊ ባህርይ ሊወስድ የቻለው ትምህርት ቤት እንደተማርነውና በሸመደድነው ዓይነት ሳይሆን በብዙ ውጣ ውረድና ትግል የተነሳ ነው ካፒታሊዝም ሊያድግና ዓለም አቀፋዊ ባህርይ ሊወስድ የቻለው።

    እስቲ ደግሞ የጀርመንን የኅብረ ብሔር አገነባብ ታሪክ ባጭሩም ቢሆን እንመልከት። ይኸኛውን መጥቀሱ ዛሬ ላለንበት አስቸጋሪ ሁኔታ ምናልባት እንደትምህርት ሊሆነን ይችላል ብዬ አምናለሁ። የጀርመንን ታሪክ ብቻ ስንወስድ፣ ጀርመን ሰላሳኛው ዓመት ጦርነት ከተላቀቀች በግምት ከመቶ ሃምሳ ዓመት በኋላ በአንድ ባንዲራ ሥር የተጠቃለለች አገር ለመመረት በታላቁ ፍሪድሪሽ የፐርሽያ ንጉና በሳክሶን ገዢዎች መካከል ሰባት ዓመት ያህል የፈጀ እልክ አጨራሽ ጦርነት ተካሂዷል። ጀርመን በተለያዩ መሳፍንታት የምትገዛና በዚህም ምክንያት ለውጭ ወራሪዎች የተጋለጠች አገር ስለነበረች፣ ዴንማርክና ዊድን፣ ፈረንይና ስትሪያ ከአንዴም ከሁለቴም በላይ በመውረር ኃይሏን አዳክመው ነበር። ይንን የተረዱት ታላቁ ፍሪድሪሽ የሳክሶንን መሳፍን በሚገባ ከቀጧቸው በኋላ በፈረንይ ላይ የመጨረሻውን ጦርነት በማካሄድ ጀርመን 1871 .. ወደ ኅብረ ብሔር ለመሸጋገር በቃች። ይንን መሠረት ለማስያዝ የግዴታ ወደ ውስጥ ያተኮረ የኢንዱስትሪ አብዮት ማካሄድና ኅብረተሰቡ እንዲሰባሰብና ብራዊ ባህርይ እንዲኖረው የማይታለፍ ጉዳይ  ነበር። ለዚህ ደግሞ ለመጀመሪያ ጊዜ ሁሉንም የኅብረተሰብ ክፍል የሚያዳርስና ጭንቅላትን ክፍትና ብሩህ የሚያደርግ ትምህርት በቪሊሄልም ሁምቦልዶት በመደፍ ተግባራዊ ተደርጓል። በዚህ መሠረትና በተቀነባበረ ምሁራዊና መንግታዊ ኃይል ጀርመን በአንድ ትውልድ ጊዜ ውስጥ እንግሊዝን በኢንዱስትሪና በቴክኖሎጂ ቀድማ መሄድ ቻለች። ቀደም ብለው እንግሊዝና ፈረንሣይ ኢንዱስትሪ አብዮትን ለማካሄድና ወደ አጠቃላይ ዕድገትና ወደ ኅብረ ብሔር ለመሸጋገርና ጠንካራ አገር ለመመረት የቻሉት አንዱ ሌላኛውን በመለማመጥ ሳይሆን ኋላ ቀር የሆኑ የውስጥ ኃይሎችን በዕውቀትና በሚሊታሪ ኃይል በመቅጣት ብቻ ነው። ከዚህ ስንነሳ ወደ ኅብረ ብሔር ለመሸጋገር ያለው ጉዞ አስቸጋሪ ብቻ ሳይሆን ከፍተኛ ጥበብን የሚጠይቅና አልፎ አልፎም ኃይል ወሳኝ ሚናን እንደሚጫወት ታሪክ ያረጋግጣል። በተለይም ዕውቀትንና ዕውነተኛ ሥልጣኔ የማይፈልጉ፣ በዚህም በዚያም አሳበው ጦርነትን የሚጭሩና ከውጭ ኃይሎች ጋር በመተባበር አንድን አገር ለመበጣጠስ የሚንቀሳቀሱ ኃይሎችን በመለማመጥና በአማላጅ ከእል አስጨራሽ ባህርያቸውና ተግባራቸው እንዲቆጠቡ በማድረግ አይደለም ወደ ሁለ ገብ ዕድገት መሸጋገር የሚቻለው። እነዚህ ኃይሎች የሚፈልጉትን ስለማይረዱና ሰው መሆናቸውንም ስለማይገነዘቡ የመጨረሻ መጨረሻ ከእኩይ ተግባራቸው ሊያስቆማቸው የሚችለው የተቀነባበረ ኃይል ብቻ ነው። ለዚህ ደግሞ በፖለቲካ ሥልጣን ላይ የተገለጸለትና በራሱ የሚተማመን፣ እንዲሁም አገር ወዳድ ኃይል ያስፈልጋል።

    በአጠቃላይ ሲታይ ለአውሮፓው የኅብረ ብሔር ምረታና ዕድገት አመቺው ሁኔታ በአንድ በኩል ዕውቀት በቀላሉ ከአንድ ቦታ ወደ ሌላ ቦታ መንሸራሽሩ ሲሆን፣ በሌላ ወገን ደግሞ በተለያዩ የአውሮፓ አገሮች መካከል የሚደረገው የሰው ዝውውርና በጋብቻ መተሳሰር ለፈጠራ ሥራና ለውስጣዊ ኃይል ማደግ አመቺ በመሆን ዕድገትን ማፋጠን ችሏል ማለት ይቻላል። በተለይም ግለሰብ ሳይንቲስቶችና ፈላስፋዎች፣ እንዲሁም የልዩ ልዩ ዕውቀት ፈጣሪዎች በራሳቸው ተነሳሺነትና ውስጣዊ ፍላጎት በመመራት ለአውሮፓው የማኅበረሰብ ዕድገት ከፍተኛውን አስተዋዖ ሊያበረክቱ ችለዋል።  ጠለቅና ሰፋ ያለ ዕውቀት ባላቸውና ዕውቀታቸውን ባጣመሩ ኃይሎች አማካይነት ነው የአውሮፓው ካፒታሊዝም ሊያድግ የቻለው። በዚህም መሠረት የዕውቀት መዳበርና መንሸራሽር፣ እንዲሁም ደግሞ ልዩ ዓይነት የፖለቲካ ሁኔታ መፈጠር ለአንዳንድ አገሮች ፈጣን ዕድገት ሊሰጣቸው ችሏል።  እንግሊዝ የኢንዱስትሪ አብዮትን ልታካሄድ የቻለችው ከሆላንድ ተባረውና ከጣሊያን ፈልሰው በመጡ የይሁዲ ምሁሮች አማካይነት ነው። በተጨማሪም ከህንድ የዘረፈችው ቴክኖሎጂ ለዕድገቷ አስተዋጽኦ ሲያበረክት፣ በተለይም በኢኮኖሚ ላይ የተደረገው ጥልቅ ጥናትና ክርክር፣ እንዲሁም ለማኑፋክቸር ማዕከላዊ ቦታ መስጠትና፣ የልብስ አራርን ከፍሎሬንስ መኮረጅ የኢንዱስትሪ አብዮትንና የቴክኖሎጅ ምጥቀትን አዳብሯል ማለት ይቻላል። በዚህ ላይ በፍጹም ሞናርኪዎች የተወሰደው ወደ ውስጥ ያተኮረ የአገር ግንባታ ለተለያዩ የአውሮፓ አገሮች ኅብረ ሮቻቸውን በጠንካራ መሠረት ላይ ለመገንባት አስችሏቸዋል። እንደዚሁም የጀርመን ሕዝብ ከተለያዩ የአውሮፓ አገሮች ከመጡ ስላቮች፣ ከማዕከለኛው ምሥራቅና ከይሁዲዎች ጋር የተቀላቀለ ነው። በተለይም ይሁዲዎች ለጀርመን ፍልስፍና፣ ሳይንስና የቴክኖሎጂ ዕድገት ከፍተኛ አስተዋጽኦ ማበርከት ችለዋል ማለት ይቻላል። በተጨማሪም በታላቁ ፍሪድሪሽ የግዛት ዘመን ከሆላንድና ከፈረንሣይ የዕደ ጥበብ ባለሙያተኞችን አምጥቶ ማስፈርና ዝቡን እንዲያለጥኑ ማድረግ የተለመደ ነበር። በተለይም በሃይማኖት ምክንያት ክትትል ይደረግባቸው የነበሩ የፕሮቴስታንት ሃይማኖት ተከታዮች፣ ሁገኖትስ የሚባሉት ጀርመን አገር ጥገኝነትን በማግኘት ለጀርመን ዕድገት የማይናቅ አስተዋጽኦ ለማበርከት ችለዋል። በአጭሩ የተለያዩ ነገሮች አንድ ላይ በመጣመርና በመዋሃድ፣ በተለይም ደግሞ ዕውቀትን ማዕከላዊ ቦታ በመስጠት ነው በየአገሩ ጠንካራ ማኅበረሰብ ሊፈጠር  የቻለው። አንድም አገር ቢሆን በአንድ ብሔረሰብና ራሱን ከሌላው በማግለልና፣ እኔ ከሌላው የተለየሁ ነኝ በማለት ያደገ አገር የለም። ይህ ዓይነቱ አስተሳሰብ የተፈጥሮንና የኅብረተሰብን ሕግ አለማወቅ ብቻ ሳይሆን፣ አፈ ታሪክ የሆነ ወይም ሳይንሳዊ መሠረት የሌለው አባባልና አስተሳሰብ ነው። ተፈጥሮም ሆነ ማንኛውም ማኅበረሰብ የልዩ ልዩ ነገሮች ቅንብሮች ናቸው። ማንኛውም ነገር በአንድ ነገር ላይ ብቻ በመመረት ሊያድግ በፍጹም አይችልም። እንደዚሁም የሰው ልጅ ለማደግ ከሌላው ጋር መገናኘቱ ብቻ ሳይሆን፣ እንደ ሰው ልጅና እንደ ማኅበረሰብ ለመኖር ከምግብ ባሻገር ቴክኖሎጂና ሳይንስ እንዲሁም ለመንፈስ ደሳ የሚያስፈልጉ ዕል፣ ሙዚቃና ልዩ ልዩ ባህላዊ ነገሮች ያስፈልጉታል። እነዚህ ነገሮች ደግሞ ከአንድ ብሔረሰብ በተውጣጣ ኃይል የሚዳብሩ ሳይሆኑ፣ ከዚህም ሆነ ከዚያኛው ብሔረሰብ የተውጣጡና የተሻለ ተሰጥዕዎ ባላቸው ግለሰቦች አማይነት ነው። ለዚህ ዓይነት ልዩ ችሎታ ደግሞ የተወሰነ ማበረሰባዊ አወቃቀር ወይም አመቺ ሁኔታ መፈጠር አለበት። ፖለቲካዊ፣ ኢኮኖሚያዊና ማኅበራዊ ሁኔታዎች ለባህል ዕድገትና ለፈጠራ ሥራ እንደ አመቺ ጉዳዮች ሆነው ሊወሰዱ ይችላሉ።

    ያም ሆነ ይህ ሰፋ ባለና በተወሳሰበ የኢኮኖሚ ግንባታ አማካይነት፣ በከተማዎች ዕድገትና በመገናኛና በመመላለሻ መንገዶች አማካይነት ብቻ ነው አንድ ሰውም ሆነ ሕዝብ ነፃነቱን ሊቀዳጅ የሚችለው። ከአንድ ቦታ ወደ ሌላ ቦታ ሲዘዋወርና እዚያ አዲስ ኑሮን ሲጀምር በተሻለ መልክ የመፍጠር ችሎታውን በማዳበር የአንድ ክልል ሰው ብቻ ሳይሆን የአንድ አገር ዜጋም መሆኑን ይሰማዋል። በዚህም መሠረት በሳይንስና በቴክኖሎጂ የሚገለጽና ሰፋ ያለ መሠረት ያለው ኢኮኖሚ ሁሉንም በማስተሳሰር እያንዳንዱም ማንነቱን ሊገልጽ የሚችለው በሥራው፣ በዕውቀቱና በሚፈጥረው ነገር ብቻ ይሆናል ማለት ነው። የሰውም ማንነት የሚገለጸው ባልፈጠረው መሬትና፣ ከዚኛው ወይም ከዚያኛው ብሔረሰብ የመጣሁ ነኝ በማለትና ወይም ዘር በመቁጠር ሳይሆን፣ በዕውቀት አማካይነትና አዳዲስ ነገሮችን በመፍጠርና ለአንድ ኅብረተሰብ በሚያበረክተው አስተዋጽኦ ብቻ ነው። በአጭሩ የሰው ልጅ ማንነት መግለጫው ከዚኛው ወይም ከዚያኛው ብሔረሰብ መፈጠሩና ያልፈጠረውን መሬትና ው፣ እንዲሁም አየር የእኔ ነው በማለት ሳይሆን፣ በሳይንስና በቴክኖሎጅ፣ እንዲሁም  በሌሎች የፈጠራ ሥራዎች አማካይነት ብቻ እንደሆነ የአውሮፓው የኅብረተሰብ ታሪክ ያረጋግጥልናል።

    ከዚህ ሁኔታ በመነሳት በአገራችን ምድር በብሔረሰብና በማንነት ዙሪያ የሚካሄደውን ኢሳይንሳዊ ጩኸት ጠጋ ብለን እንመልከት። በመጀመሪያ ግን ከተወሰነ አካባቢ በመነሳት በአገራችን ምድር ትልቅ አገር የመመቱን ጉዳይ እንመልከት። ይህ ዓይነቱ ሒደት ተፈጥሮአዊ ቢሆንም፣ ያልተጠናቀቀው የኅብረ ብሔር ግንባታ ወይም የተጨናገፈው ዕድገታችን ለተለያዩ አገር አፍራሽ ለሆኑ የውስጥ ኃይሎች አመቺ ሁኔታን እንደፈጠረ መመልከት ይቻላል። በተለይም በዘመነ ግሎባላይዜሽን ፈተናው ከባድና አገራችንም የመፈረካከስ ዕድሏ በቀላሉ መመልከት እንደማያስፈልግ ለማሳየት እወዳለሁ። ዋናው ፈተናችንና በቀላሉ ልንወጣው የማንችለው የውስጥ ኃይሎች መልካቸውን አሳምረው በተለይም ከኢምፔሪያሊስት ኃይሎች ጋር በሚቆላለፉበትና የእነሱን ትዕዛዝ ተግባራዊ በሚያደርጉበት አገር ውስጥ ኅብረተሰብዊ ውዝግቡና እዚህና እዚያ የሚፈነዳው ጦርነት አንድ ጠንካራና በሳይንስና በቴክኖሎጂ ሊገለጽ የሚችል አገር ለመገንባት በጣም አስቸጋሪ ይሆናል።

    መጠናቀቅ ያልቻለው የኅብረ ብሔር ግንባታና ያስከተለው መዘዝ!

    በሁላችንም ዘንድ ያለው ስምምነት ከአክሱም በፊት የነበረው ሥልጣኔና በኋላም ብቅ ያለው ንጉዊ አገዛዝና የፊዩዳሊዝም መሠረት መጣል፣ እንዲሁም የክርስትና ሃይማኖት ወደ አገራችን መግባትና መስፋፋት ለዛሬቱ ኢትዮጵያ ከፍተኛውን ሚና እንደተጫወተ ነው። በተለይም በአክሱም አገዛዝ ዘመን መልክ እየያዘ የመጣው የግዕዝ ፊደል ቀደም ብሎ የተገኘ ወይም የተቀረ ቢሆንም በአራተኛው ክፍለ ዘመን የክርስትና ሃይማኖት ወደ አገራችን ከገባ በኋላ ነው አናባቢዎች በመጨመር ዕምርታን ሊሰጡት የቻሉት። የኋላ ኋላም በቅዱስ ያሬድ መቃኘት የተጀመረው የቤተ ክርስቲያን መዝሙርና የኖ አጻጻፍ፣ እንዲሁም ልዩ ልዩ የሙዚቃ መሪያዎች መፈጠርና መዳበር የሚያረጋግጡት የሥልጣኔ ወይም የዕድገትን ደረጃን ነው። ይህም የሚያመለክተው ማንኛውም ነገር ከትንሽ በመነሳት እየተስፋፋ እንደሚሄድና ሌሎች አካባቢዎችን እንደሚያዳርስ ነው። ይሁንና የአክሱም ሥልጣኔ በአማካ በእርሻና በሩቅ ንግድ ላይ የተመረኮዘ ስለነበር ሥልጣኔው ውስጣዊ ኃይል በማግኘት የተለያዩ ጎሳዎችን ሊያጠቃልልና ወደ ከፍተኛ የዕድገት ደረጃ ሊሸጋገር አልቻለም። የመጨረሻ መጨረሻም በቤጃዎች ጦርነትና በዮዲት ወረራ የተነሳ ሥልጣኔው  ይወድማል። በተጨማሪም  የሚመካበት የሩቅ ንግድ ይዘጋበታል። የተወሰነው ኃይል ወደ ደቡቡ ክፍል በማፈግፈግ 12ኛውና የኋላ ኋላ ደግሞ በ13ኛው ክፍለ ዘመን በመንሰራራት የዛግዌና የሰሞናዊያን ነገታት የክርስትናን ሃይማኖትና የግዕዝን ደል እንዲያብብ ሊያደርጉት በቅተዋል። ይሁንና የግዕዝ ፊደል ለአማርኛ እንዲያገለግል በመደረጉ ለቋንቋው የበለጠ ማበብ ዕምርታን ሰጥቶታል ማለት ይቻላል።

    በሰሞናይት ሥርወ መንግሥት ዘመን ነው ፊዩዳሊዝም የሚባለው ሥርዓት የኅብረተሰብ የአኗኗር ሥልት በመሆን ሊዳብር የቻለው። ይህ ሥርዓት እንደ ባህላዊ ሆኖ በመወሰዱና የገበሬውም ኑሮ ተደጋጋሚ በመሆኑና በከፍተኛ ደረጃ በመበዝበዙ ውስጥ ቴክኖሎጂያዊ ለውጥ በፍጹም ሊመጣ አልቻለም። በተለይም የነጋዴውና የአንጥረኛው የኅብረተሰብ ክፍል ከገበሬው ጋር የነበራቸው ግንኙነት በጣም የላላ ስለነበርና፣ በዚህም አማካይነት በጋብቻና በተለያዩ ይነቶች የሚገለጽ ኅብረተሰብዓዊ መተሳሰር ስላልነበር በገንዘብ አማካይነት ሊገለጽ የሚችል ኢኮኖሚ መዳበር አልቻለም። አንጥረኛው በየጊዜው የምርት መሪያዎችን እየፈጠረና እያሻሻለ ማቅረብ አልቻለም። በዚህም ምክንያት የአገር ውስጥ ንግድ ሊያድግና ገበያም የልዩ ልዩ ዕቃዎች መገበያያ በመሆን ዝቡን ሊያስተሳስረው አልቻለም። ከአገር ውስጥ ይልቅ የሩቅ ንግድ የሚባለው ነበር የቤተ ክርስቲያንና የባላባቱን የፍጆታ ፍላጎት ያሟላ የነበረው።  ከውጭ የሚመጣውም ዕቃ ደግሞ በንጹህ መልኩ ለፍጆታ ብቻ የሚያገለግል ስለነበር ለቴክኖሎጂ ምጥቀት ያለው አስተዋጽኦ አልቦ ነበር ማለት ይቻላል። በዚህም የተነሳ የፊዳሉ መደብ የሚመካው በመሬቱና ከገበሬው በሚያገኘው ግብር ብቻ ስለነበር የፍጆታ አጠቃቀሙን ሊያሻሽልና ለኢኮኖሚው ዕድገት አስተዋጽኦ ሊያበረክት አልቻለም። ስለሆነም የውስጥ ይላቸው (Dynamic Social Forces) ከፍ ያለ የኅብረተሰብ ክፍሎች ብቅ ሊሉና ከተማዎችንና መንደሮችን ሊመረቱና ኅብረተሰቡን ሊያያ አልቻሉም። በማበረሰቡ ውስጥም ምንም ዓይነት ምሁራዊ እንቅስቃሴ የሚታይ ስላልነበርና፣ አገራችንም ከውጭው ሥልጣኔ የተቋረጠች በመሆኗ ዕውቀት ከውጭ በመግባት አስተሳሰብን በማደስ ቴክኖሎጂያዊ ለውጥ እንዲያመጣ አላስቻለውም። በዚህ ላይ በየቦታው የሚያስተዳድሩት ፊዳሎች ዋናው ተግባራቸው ጦርነት ማካሄድ ብቻ ስለነበር በራሳቸው ተነሳሽነት ከተማዎችንና መንደችን በመመረት የዕደ ጥበብ እንቅስቃሴ እንዲዳብር የሚያደርጉት ጥረት አልነበረም። ይህ ማለት ግን አንዳንድ ሙከራዎች ወይም ፈጠራዎች አልነበሩም ማለት አይቻልም። ዛሬ የምንመገባቸው እንጀራና የተለያዩ የወጥ ይነቶች፣ እንዲሁም የምንጠጣው ጠላና ካቲካላ በፊዳሉ ሥርዓት ውስጥ መጠመቅ እንደተጀመረና ከዚያ በመስፋፋት ቀ በቀስ አብዛኛውን የኢትዮጵያ ግዛት ማዳረስ እንደቻሉ መገንዘብ ይቻላል። የጠጅን አመጣጥ ታሪክ ስንከታተልና አፈ ታሪኩም እንደሚነግረን ንግት ሳባ ኢየሩሳሌም ተምራ እንደመጣችና በግዛቷ ውስጥም እንዲስፋፋ እንደገፋፋች ይነገራል። ይንን የተረት ተረት ነው ብለን እንኳ ብንተው በፊዳሏ ኢትዮጵያ እንደዳበረና እንደተሰፋፋ ይታወቃል። ፈትልና የልብስ ሥራዎችን ስንመለከት የተለመደ እንደነበር ይታወቃል። ይሁንና ባለው የቴክኖሎጂ ገደብና የመፍጠር ችሎታ አለመዳበር እነዚህ የመጀመሪያዎቹ ጅማሮች ማደግና በፋብሪካ መልክ እየተጠመቁና እየተሩ ሊስፋፉ አልቻሉም። በአንፃሩ ካፒታሊዝም ከማደጉ በፊት እንደነዚህ ይነቶች የዕደ ጥበብ ሥራዎችና የካቲካላና የጠላ ጠመቃ በማዕከለኛው ክፍለ ዘመንም በአውሮፓ ምድር ውስጥም የተስፋፋ ነበሩ። ለማንኛውም በአገራችን ምድር የተስፋፋው የምግብ አሥራር፣ የጠላና የካቲካላ አጠማመቅ፣ እንዲሁም አንዳንድ የዕደ ጥበብ ሙያዎች በፊዳሉ ሥርዓት ውስጥ የፈለቁና የዳበሩ፣ ሥርዓቱ ወደ ሌላ አካባቢዎች ሲስፋፋ እነዚህ ባህላዊ ነገሮች የበለጠ በመሻሻል ዕምርታን በማግኘት አብዛኛው ብረሰቦች ሊመገቧቸውና ሊጠቅሙባቸው በቅተዋል። በዚህ መልክ የተለያዩ ባህሎች አንድ ላይ በመዋሃድ በዲያሌክቲካዊ ሒደት ከዝቀተኛ ወደ ተሻለ ደረጃ መድረስ ችለዋል ማለት ይቻላል። ይህም የሚያረጋግጠው ባህል የሚባለው ነገር በአንድ አካባቢ ቢዳብርም የተሻለ ዕምርታን ሊያገኝ የሚችለው ከሌሎች ባህሎች ጋር ሲቀላቀል ወይም ሲዋሃድ ብቻ ነው። አንድም ማኅበረሰብ ውስጣዊ ኃይል ሊያገኝ የሚችለው በዚህ ዓይነት ሒደትና ውህደት ብቻ ነው።

    በተለይም ዛሬ አዲስ አበባ በመባል የሚታወቀውና በአፄ ምኒልክ የተቆረቆረው ከተማ ቀደም ብሎ በሸዋ ነገታት እንደተመሠረተና በአካባቢው ብዙ ቤክርስቲያናትም እንደነበሩ ይታወቃል። አንዳንድ የሸዋ ነገታት የዕደ ጥበብ አዋቂዎችን በመሰብሰብ ሥራቸውን እንዲያሻሽሉ ይገፋፉ እንደነበር የተረጋገጠ ጉዳይ ነው። በዚህ ጊዜ ነው ግራኝ አህመድ” የሚባለው ጦርነት በማወጅ እስከተሸነፈበትና እስከተገደለበት ጊዜ ድረስ ሥልጣኔውን እንዳለ ያወደመውና ብዙ ቤተ ክርስቲያናትን ያቃጠለው። የፊዳሉ አገዛዝ መደምሰስና የሥልጣኔው መፈራረስ ኦሮሞ ለሚባለው ብሔረሰብ መንገድ በመክፈት የተቀሩት ሥልጣኔዎች ሊወድሙ ችለዋል። ዛሬ ኦሮሞ በመባል የሚታወቀው ጎሳ 16ኛው ክፍለ ዘመን ወደ ተለያዩ አቅጣጫዎች ሲስፋፋ ሥልጣኔ ይዞ የመጣ አነበረም። የዕደ ጥበብ ልምድና ሙያ፣ እንዲሁም ከንግድ ልውውጥና ከከተማ ግንባታ ጋር የሚገናኝ ባህል ያልነበረው ስለነበር በሳይንሱና በፍልስፍና አገላለጽ እንደማኅበረሰብ የሚኖር አልነበረም። የሥራ ክፍፍልም ስለማያውቅ እንደ አገርና እንደ ኅብረ ብሔር የሚቆጠር ባህርይ አልነበረውም። ከዚህ ስነነሳና የዓለም ታሪክም ሆነ በተለይም የአውሮፓው የኅብረተሰብ አገነባብ ታሪክ እንደሚያረጋግጠው አንድ ሕዝብ እንደ ማኅበረሰብና እንደ ኅብረተሰብ ለመጠራት ብዙ ነገሮችን ማሟላት አለበት። እነዚህም የለጠነ ቢሮክራሲያዊ ኃይልና ሰፋ ያለ ተቋማትና ሌሎች በቴክኖሎጂ የሚገለጹ የአደረጃጀትና የአመራረት ልቶች አንን ሕዝብ እንደ ማኅበረሰብና እንደ ኅብረተሰብ ሊያስጠሩት ይችላሉ። በተጨማሪም በሥነ ጽሑፍ፣ በሙዚቃና በሙዚቃ መሪያዎች አራርና አጠቃቀም የዳበረና ተሰባስቦ የሚገኝ ሕዝብ ማኅበራዊና ኅብረተሰብዓዊ ተብሎ ሊጠራ ይችላል። ከዚህች አጭር ተታ ስንነሳ ጥቂቱና አክራሪው የኦሮሞ ኤሊት የሚያወራው ያልነበረን ነገርና በኢምፔሪካል ደረጃም ሊረጋገጥ የማይችልን ነገር ነው። በላ ወገን ግን እንደዚህ ተብሎ ሲጻፍ አንደኛውን ከፍ፣ ሌላውን ደግሞ ዝቅ አድርጎ ለማየት አይደለም። ያም ሆነ በተለያዩ ምክንያቶች የተነሳ አንዳንድ ጎሳዎች በማደግና የሥራ ክፍፍልን በማዳበር ቀስ በቀስ ወደ ማኅበረሰብ ለመለጥ ሲችሉ፣ ሌሎች ደግሞ በተለያየ ምክንያት የተነሳ አይባለው ቦታ ረግተው ይቀራሉ፣ ወይም ደግሞ ሻል ያለ የቴክኖሎጂ ዕድገት ባለው ማኅበረሰብ ይዋጣሉ። ያም ተባለ ይህ ሥልጣኔ የኋላ ኋላ ዕምርታን ሊገኝ የሚችለው የተለያዩ ዝቦች ወይም ጎሳዎች ሲቀላቀሉና የየራሳቸውን ልምድ ሲያዋህዱ ወይም ሲያገናኙ ብቻ ነው።

    ለማንኛውም ኢትዮጵያ በዓድዋ ጦርነትና ከዚያ በኋላ ነው በአፄ ምኒክ አማካይነት ወደ ኅብረ ብሔር ልትሸጋገር የቻለችው። እንደ ባቡር ዲድ የመሳሰሉት፣ የገንዘብ ተማና የማዕከላዊ ባንክ መቋቋም፣ ፖስታ ቤት መክፈትና ቴምብር ማተም፣ ትምህርት ቤት መክፈትና ሌሎችም ለዘመናዊነትና ለኅብረ ብሔር ምረታና ግንባታ የሚያገለግሉ ነገሮች በሙሉ በአፄ ምኒልክና በአገዛዛቸው ነው የተቋቋሙት። ውስን በሆነ መልክም የው ቧንቧ የተተከለው በአፄ ምኒልክ አገዛዝ ዘመን ነው። ከዚህ ቅ ስንነሳ አፄ ምኒልክ ከአፄ ቴዎድሮስ ቀጥሎ የተገለጸላቸው ንጉ(Enlightend Monarchy) ናቸው ማለት ይቻላል። ይህ አጠራር በ17ኛውና 18ኛው ክፍለ ዘመን በአውሮፓ ውስጥ የተለመደ አነጋገር ነበር። ለማለት የተፈለገውም ኋላ ቀር ከሆነ ሥርዓት መላቀቅና ብርሃንን ማየት ማለት ሲሆን፣ በዚህ አማካይነት ነው የኋላ ኋላ በአውሮፓ ምድር ውስጥ ግለሰብዓዊ ነፃነት ሊገኝና የፈጠራ ሥራም ሊዳብር የቻለው።

    ወደ ኢትዮጵያችን ስንመጣ በጊዜው የአፄ ምኒልክ ማበራዊ መሠረት ወይም የተገለጸለት ኃይል (Social Forces) በጣም ውስን ስለነበር በመጀመሪያው ወቅት የተደረገውን የዘመናዊነት እንቅስቃሴ በአገር ደረጃ ማስፋፋት አልተቻለም። በየክፍለ ገሩም ዘመናዊ ቢሮክራሲ ማቋቋምና ከተማዎችን መገንባት በፍጹም አልተቻለም። ስለሆነም በጊዜው በኢትዮጵያ ምድር ውስጥ የተፈጠረው ኅብረተሰብዓዊ ቅራኔ፣ ማለትም ውስን ዘመናዊነትና የፊዳሉ አገዛዝ እዚያው በዚያው ጎን ለጎን መኖር የአፄ ምኒልክ የፈጠሩት ችግር ሳይሆን በጊዜው የነበረው አስቸጋሪ ሁኔታ የፈጠረው ነገር ማለት ይቻላል። ከዚህም ባሻገር የኢምፔሪያሊዝም ማደግና መስፋፋት፣ እንዲሁም የስተኛው ዓለም አገሮችን የጥሬ ሀብት ለመቀራመት መራወጥ ለጠንካራ ኢኮኖሚ ግንባታና ለኅብረ ብሔር ምረታ በጣም አስቸጋሪ ነበር። በተጨማሪም ዕውቀት የሚባለው ነገር ከውጭ እንዳለ የሚገባ ስለነበር ትክክለኛውን ከተሳሳተው ለመለየት የሚችል ኃይል ስላልነበር ኢምፔሪያሊዝም እንደኛ ያለውን ሕዝብ በቀላሉ ሊያታልል የሚችልበት ሁኔታ ነበር። በሌላ አነጋገር በጊዜው እንደ ጃፓኑ የሜጂ አገዛዝ ዓይነትና የተሻለ ማኅበራዊ መሠረት ያለው በአገራችን ምድር ቢኖር ኖሮ የኢትዮጵያ ዕድገት ምናልባት የተሻለና የተስተካከለ ሊሆን ይችል ነበር። ለማንኛውም አፄ ምኒልክ የነበሩበትን አስቸጋሪ ሁኔታ ስንመለከትና ከሥራቸው የተሰለፈውን ኃይል በምንመረምርበት ጊዜ እሳቸውን እንደ ጭራቅ አድርጎ ማየቱ በጊዜው የነበረውን አስቸጋሪ የኅብረተሰብ አቃቀር በሚገባ አለማጤን ብቻ ሳይሆን፣ የራስንም ታሪክ በሚገባ መገንዘብ አለመቻል ነው። እንዲያውም የአፄ ምኒልክ አገዛዝ መስፋፋትና አገራችንም በአንድ አገዛዝ ሥር መጠቃለሏ በዝቅተኛ የአኗኗር ሥልት ይኖሩ የነበሩ ጎሳዎችን ከክልላቸው ወጥተው እንዲንቀሳቀሱና ብርሃንን እንዲያዩ አስችሏቸዋል ማለት ይቻላል። ስለዚህም አፄ ምኒልክን መወንጀሉ አግባብና በታሪክም ዘንድ ተጠያቂ የሚያደርግ ነው። በተለይም የትግራይና የኦሮሞ ኤሊቶች እጅግ ኋላ ቀር በሆነ አመለካከት የሚያስተጋቡት ኢታሪካዊና ኢሳይንሳዊ አነጋገርና አጻጻፍ አንድ በሳይንስና በቴክኖሎጂ ላይ የተመሠረተ ለሁሉም ሕዝብ የሚጠቅም ማኅበረሰብ እንዳንገነባ እንቅፋት እየሆነን መጥቷል ብል ማጋነን አይሆንም። አንዳንዶች በቅናትና በዝቅተኛ ስሜት እየተነሱ የሚያካሄዱት ዘመቻ ለሳይንሳዊ ክርክር በሩን እየዘጋ መምጣቱ ብቻ ሳይሆን፣ ላለን ችግር መፍትሄም እንዳንፈላልግ መንገዱን ሁሉ ዘግቷል። ለማንኛውም ይንን ትተን ወደ ኋላ ላይ ስንመጣ ለዛሬው መመሰቃቀላችንና ብራዊ ባህርይ አለመያዝ አዲስና አስቸጋሪ ሁኔታ ይፈራል።

    ከአዘጋጁ፡- ጽሑፉ የጸሐፊውን አመለካከት ብቻ የሚያንፀባርቅ ሲሆን፣ ጸሐፊውን በኢሜይል አድራሻቸው  fekadubekele@gmx.de ማግኘት ይቻላል፡፡

    spot_imgspot_img
    - Advertisment -

    በብዛት የተነበቡ ፅሁፎች

    Related Articles