Tuesday, August 9, 2022
ሌሎች ዓምዶች
    - Advertisement -
    - Advertisement -

    የተመረጡ ፅሑፎች

    ገዳይ መድኃኒቶች!

    የኢትዮጵያን ኢኮኖሚ ለዘመናት ሲደቁሱ ከቆዩ ድርጊቶች ውስጥ ሕገወጥ ንግድ አንዱና በዋነኝነት ሊጠቀስ የሚችል ችግር ነው፡፡ ከቅርብ ዓመታት ወዲህ አደገኛ ወደሚባል ደረጃ እንደተሸጋገረ መታዘብ ይቻላል፡፡ በሕገወጥ መንገድ ወደ አገር የሚገቡና የሚወጡ ምርቶች በአገር ኢኮኖሚ ላይ የሚያሳርፉት ጡጫ ክብደቱ እየታየ ነው፡፡

    ከውጭ የሚገቡ ምርቶች በኢኮኖሚው ላይ የሚያስከትሉት ውጥንቅጥ ስፋቱ ከሚታይባቸው መካከል፣ የተምታታ የግብይት ሥርዓት መፍጠራቸው ነው፡፡ በሕገወጥ መንገድ የሚወጣው ምርትም ቢሆን የኢትዮጵያን የወጪ ንግድ ገቢ እያዛባ፣ ኢኮኖሚዋን በከፍተኛ ደረጃ እየተፈታተነው ይገኛል፡፡ በሕገወጥ መንገድ የሚወጡት ምርቶች መበራከታቸው ብቻም ሳይሆን፣ ምርቶቹ የሚዘረፉባቸው ወይም የሚቀሸቡባቸው መንገዶች እየረቀቁ ለኮንትሮባንድም የሰማይ መንገድ እንዲሰፋለት ምክንያት ሆኗል፡፡ የችግሩ ስፋት ቀላል ባለመሆኑ አስቸኳይ መፍትሔ ካልተበጀለት፣ ኮንትሮባንድና ተያያዥ ሕገወጥ የንግድ እንቅስቃሴ ሊነቀል የማይችል ነቀርሳ ወደ መሆን ሊሸጋገር ይችላል፡፡

    በሕገወጥ መንገድ የሚወጣውን ትተን በተለያዩ መንገዶች ወደ አገር ውስጥ የሚገባው ምርት በጨረፍታ እንመልከት፡፡ በሕገወጥ መንገድ የሚገቡ ምርቶች የዚህች አገር ትልቅ አደጋ ስለመሆናቸው በርካታ ማሳያዎች ቢኖሩም፣ ቢያንስ ስለትክክለኛነታቸው ማረጋገጫ የማይሰጥባቸውና የመገልገያ ጊዜ ያለፈባቸው ምርቶች ብዛታቸውና ዓይነታቸው ለማኅበራዊና ኢኮኖሚያዊ ቀውስ ሰበብ መሆናቸው ሊጠቀስ ይችላል፡፡

    ከውጭ ከሚገቡት ምርቶች መካከል መድኃኒት ያሉትን ከወሰድን ‹‹ገዳይ›› ልንላቸው እንችላለን፡፡ በተለይ በአገሪቱ ገበያ ውስጥ በሕገወጥ መንገድ የሚገቡ መድኃኒቶች እየተበራከቱ መምጣታቸው ጉዳዩ ትኩረት እንደሚያሻው ያሳያሉ፡፡ ከጥቂት ወራት በፊት በሕገወጥ ንግድ ላይ የቀረበ አንድ ጥናት እንዳመለከተው፣ ወደ ኢትዮጵያ ከሚገባው ምርት ውስጥ ከ40 በመቶ በላዩ በሕገወጥ መንገድ ድንበር ዘልቆ ይገባል፡፡

    - Advertisement -

    ጥናቱን ያቀረቡት የአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ፕሮፌሰር፣ በሕገወጥ መንገድ ከሚገቡት ምርቶች ውስጥ በቀዳሚነት ጨርቃ ጨርቅ እንደሚቀመጥ ጠቅሰዋል፡፡ ሌላው የመድኃኒት ዓይነቶች እንደሆኑም ሳይጠቅሱ አላልፉም፡፡ ነገሩን አስደንጋጭ የሚያደርገውም ገበያው ውስጥ ካለው መድኃኒት መካከል 30 በመቶው በሕገወጥ እንደሚገባ መገለጹ ነው፡፡ ይህ በብርቱ ያሳስባል፡፡ ድርጊቱ ሕጋዊ ነጋዴዎችን ከመፈታተን በላይ ነው፡፡ በአገር ኢኮኖሚ ላይ የሚያሳርፈው ጉዳት ብቻም ሳይሆን፣ የዜጎችን ውድ ሕይወት እንደቀልድ እየቀጠፈ እንደሚገኝ በቀላሉ መረዳት አያዳግተንም፡፡

    ሕገወጥ ንግድ የአገርን ኢኮኖሚ የሚገዝግዝበት አንዱ መገለጫው ለስንት ጉዳይ የሚተርፉ፣ ብዙ የሚያበረክቱ ዜጎችን ሕይወት መቅጠፉ ነው፡፡ በቀዳሚነት ልናስቀምጠው የምንችለው አደገኛ ወንጀል ስለመሆኑም የሚያሳይ ነው፡፡

    በየመንደሩና በየመኪናው ስርቻ የጦር መሣሪያ ተያዘ እየተባለ ከሚነገረው ዜና በላይ በሕገወጥ መንገድ የሚገቡ መድኃኒቶች ጥፋት ከባድ ሊሆን ይችላል፡፡ በሕገወጥ መንገድ ወደ አገር ከሚገቡ ዕቃዎች አልባሳት፣ የጦር መሣሪያና ሲጃራ ከዋና ዋናዎቹ ይመደባሉ፡፡ ቢሆንም መድኃኒት በሕገወጥ መንገድ ከሚገቡት ጋር ሊስተካከል አይችልም፡፡ ከጥናት አቅራቢው መረዳት እንደተቻለው፣ መድኃኒቶቹ በሕገወጥ መንገድ መግባታቸው ብቻ ሳይሆን መድኃኒቶቹ ደረጃቸውን ያልጠበቁ፣ ተመሳስለው የተሠሩ፣ እንዲሁም ጊዜ ያለፈባቸው በመሆናው ከፈዋሽነት ይልቅ ገዳይነታቸው ይጎላል፡፡

    ገዳይ መድኃኒቶችን ባማረ መስታወት ደርድረውና በወግ አስቀምጠው፣ ዋጋቸውን ሰማይ የሚሰቅሉ፣ በሕጋዊነት ስም የሚሸጡ የመድኃኒት መደብሮች ምሬታችንን ጣራ ያደርሱታል፡፡ ገዳዮቻችን ድንበር አሳብረው መሀል ከተማ የሚደርሱት በኮንትሮባንዲስቶች ወይም በሕገወጥ ነጋዴዎች ብቻ ሳይሆን፣ ኃላፊነት በማይሰማቸው ትርፍ አደር የመድኃኒት ቤት ባለንብረቶች ጭምር ነው፡፡

    መድኃኒቶቹ ከኬላ ተቆጣጣሪዎች ዕይታ ተወሰውረው ወይም በሕገወጥ ነጋዴዎቹ አምሳል በተፈጠሩ ጥቂት ሆድ አደር ተቆጣጣሪዎች የይለፍ ፈቃድ በማግኘት ከገቡ በኋላ ገበያ መሀል አይሸጡም፡፡ ምክንያቱም በአብዛኛው ሕጋዊ ፈቃድ ባላቸውና መደብር ከፍተው በሚሸጡ ነጋዴዎች በኩል ስለሆነ፣ የሕገወጥ መድኃኒት አዘዋዋሪዎች መድረሻ በአብዛኛው ፋርማሲዎች መሆናቸውን ለማወቅ ብዙ ልፋት አይጠይቅም፡፡ ችግሩ ኦዲት የሚያደርጋቸው አካል መኖሩ ነው፡፡ የሚቆጣጠራቸው አካል እንኳንና መድኃኒቶቹን የሚቀመጡበትን ቦታና ንጽህናቸውን መቆጣጠርና ዋስትና መስጠት ነበረበት፡፡

    በሕጋዊነት ስም ፈቃድ ያላቸው ግን ደግሞ ኃላፊነት የጎደላቸው የመድኃኒት መደብሮች ድርጊት እንዴት እየታየ እንደሆነ ባይታወቅም፣ ድርጊታቸው ግን ከከባድ ወንጀልም በላይ ነው፡፡ የሕገወጥ ንግድ ቁጥጥር ሥራው ከኬላዎች ባሻገር፣ በሕገወጥ መንገድ የሚገቡ ምርቶች ማረፊያቸው የት ይሆን? ብሎ ፍተሻ ማድረግም ‹‹ዓሳ ጎርጓሪ ዘንዶ ያወጣል፤›› የሚለውን አባባል ሊያረጋግጥ ይችላልና ይተኮርበት፡፡

    ሕገወጥ ንግድ ለመዝመት በገቢዎች ሚኒስቴርና በጉምሩክ ኮሚሽን በኩል የሚያደረጉ ጥረቶች ከዚህ በፊቱ ቢሻሻሉም አደጋቸው አስከፊ በሆኑ ምርቶች ላይ ማተኮርም የዜጎችን ሕይወት መታደግ ነውና ብዙ ሊሠራበት ይገባል፡፡ አንዳንዴ ወደ መደብሮች በተለይም ወደ ፋርማሲዎች ጎራ በማለት መድኃኒቶቹ በምን መንገድ እንደገቡ፣ ከየት እንደመጡ በመጠየቅ ብቻ ብዙ ጉድ ሊወጣ ይችላል፡፡ በሕገወጥ መንገድ ከሚገባው ምርት 30 በመቶ መድኃኒት ነው ከተባለ፣ መድኃኒቱ ቡቲክ ወይም ጭፈራ ቤት ውስጥ ሳይሆን፣ መገኛው ፋርማሲ ነው፡፡ ስለዚህ የእነ ወይዘሮ አዳነች አቤቤ የቅኝትና የቁጥጥር ሥራ ለማካሄድ የተዋቀረው ግብር ኃይል መነፅሩን እንዲህ ባለው ቦታም ቢነጣጠር ገዳይ ‹‹መድኃኒት›› ቸርቻሪዎችን ብቻም ሳይሆን ቀንደኛ አዘዋዋሪዎችንም ለማደን ዕድል ይሰጣል፡፡

    በየብስ የትራንስፖርት አማራጮች ከሚገባው በተጨማሪ በአየር ትራንስፖርት በቦርሳ ሻጥ ተደርጎ የሚገባው እንደቀላል መታለፍ የለበትም፡፡ የዩኒቨርሲቲው ጥናትም በአየር መንገድ በኩል በእጅ የሚገቡ መድኃኒቶች የገበያ ሥርዓቱ ላይ ጫና ማሳደራቸውን አጣቅሷል፡፡

    ችግሩን በወፍ በረር እንዲህ ገለጸነው እንጂ፣ ሕገወጥ ንግዱ ከሕገወጥ የገንዘብ ዝውውር ጋር እንደሚገናኝም ልብ ማለቱ ጥሩ ነው፡፡ የጥቁር ገበያ እንዲስፋፋ፣ በሕገወጥ መንገድ የውጭ ምንዛሪ ከአገር እንዲወጣ፣ ሕገወጥ ንግድ ትልቅ ሚና አለው፡፡ ሕገወጥ ንግዱ አገርን የሚፈታተን በመሆኑ እጅጌን ሰብስቦ አቅምን አጎልብቶ መሥራትን ይጠይቃል፡፡ ሙሉ ለሙሉ ማስቀረት ባይቻል እንኳ ለመቀነስ የሚደረገው እንቅስቃሴ የሁሉንም ትብብር ይጠይቃል፡፡ ተለዋዋጭና አይጨበጤ በሆነው የሕገወጥ ንግድ ተዋንያንን በሥልትና በብልኃት ለመከታተል የሚችሉ ብቁ፣ ሥልጡንና ጨዋ ባለሙያዎችን የማፍራቱ ጉዳይም ትኩረት ሊሰጠው ይገባል፡፡

    Latest Posts

    - Advertisement -

    ወቅታዊ ፅሑፎች

    ትኩስ ዜናዎች ለማግኘት