Thursday, August 18, 2022
ሌሎች ዓምዶች

    በኢትዮጵያ ማቆሚያ ላላገኘው ግጭት መፍትሔው ምንድነው?

    - Advertisement -spot_img

    በብዛት የተነበቡ

    ጠቅላይ ሚኒስትር ዓብይ አህመድ (/) በመጋቢት 2010 ዓ.ም. ወደ ሥልጣን ከመምጣታቸው አስቀድሞ፣ አገሪቱን በተለያዩ አካባቢዎች የሚነሱ ግጭቶች ሲንጡዋት ቆይተዋል። 

    በወቅቱ አገሪቱን ሰቅዘው ከያዟት ግጭቶች አንዱና በተደጋጋሚ ሲከሰት የነበረው በምሥራቅ የአገሪቱ ክፍል በሶማሌና በኦሮሚያ ክልሎች አዋሳኝ ወሰን ላይ የነበረው እሳት፣ እንዲሁም በሰሜኑ ክፍል ከቅማንት የማንነትና የአስተዳደር ወሰን፣ እንዲሁም ከወልቃይት የይገባኛል ጥያቄ ጋር ተያይዞ የተከሰቱት እሳቶች ተጠቃሾች ናቸው።

    አገሪቱን ሲያስተዳድር በነበረው የቀድሞ ገዥ ፓርቲ ኢሕአዴግ ውስጥ የነበረው የሥልጣን ሽኩቻ ለነበሩት ግጭቶች የራሱ ድርሻ እንደነበረውም ይታወቃል። 

    በኢሕአዴግ ውስጥ የነበረው ሥልጣንን መሠረት ያደረገ ድርጅታዊ ትግል በዓብይ አህመድ (ዶ/ር) እና አጋሮቻቸው ቡድንአሸናፊነት ከተጠናቀቀ በኋላ፣ አገሪቱ መለስተኛ ዕፎይታና ተስፋ ተሰምቷት ነበር። 

    ጠቅላይ ሚኒስትሩ በወቅቱ ለነበሩት ዋነኛ ግጭቶች ወቅታዊ መፍትሔ ከተሰጡ በኋላ በነበሩት ግጭቶች ምክንያት ከቀያቸው ተፈናቅለው የነበሩ ሚሊዮኖች ወደ መንደራቸው እንዲመለሱ፣ ገሚሶቹ ደግሞ በዘላቂነት በሌሎች አካባቢዎች ኑሯቸውን እንዲመሠርቱ አድርገዋል። 

    ጠቅላይ ሚኒስትሩ የፈጠሩት አንፃራዊ ሰላምና ተረጋግቶ የመኖር ዕድል ጅማሮ ግን በዘላቂ መሠረት ላይ የተገኘ መፍትሔ ባለመሆኑ፣ አሁንም አገሪቱ ዳግም በግጭቶች ትኩሳት በተለያዩ አካባቢዎች መለብለብ ዕጣዋ የሆነ ይመስላል። 

    ዓለም አቀፉ የፍልሰት ድርጅት (አይኦኤም) ከሳምንት በፊት ያወጣው ሪፖርት፣ ይህንኑ የዜጎች ሥቃይ የሚያሳይ ነው። ድርጅቱ ባወጣው ሪፖርት በአሁኑ ወቅት በኢትዮጵያ 1.8 ሚሊዮን ሕዝብ ከቀዬው ተፈናቅሏል። ይህ ሪፖርትና በውስጡ የተገለጸው አኃዝ በኢትዮጵያ መንግሥት ባለሥልጣናት ማረጋገጫ የተሰጠበት እንደሆነም ድርጅቱ አስታውቋል። 

    የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት አካል የሆነው አይኦኤም ባወጣው ሪፖርት እንደገለጸው፣ በአገሪቱ (በኢትዮጵያ) ነዋሪዎች ከቀዬአቸው እንዲፈናቀሉ ዋነኛ ምክንያት የሆኑት የእርስ በእርስ ግጭቶች ናቸው። 

    ከአጠቃላይ 1.8 ሚሊዮን ተፈናቃዮች ውስጥ 68 በመቶ ወይም 1.2 ሚሊዮን የሚሆኑት ከቀዬያቸው ለቀው እንዲሸሹ ያስገደዳቸው፣ በተለያዩ ወቅቶችና አካባቢዎች የተቀሰቀሱ ግጭቶች እንደሆኑ የድርጅቱ ሪፖርት ይገልጻል። 

    ከሰሞኑ በኢትዮጵያ ሁኔታ ላይ ተመሳሳይ ሪፖርቱን ያወጣው የዓለም አቀፍ የፍልሰቶች ከትትል ማዕከል (International Migration Monitoring Center)፣ በኢትዮጵያ በስፋት እየተከሰቱ ላሉ የነዋሪዎች መፈናቀል መሠረታዊ ምክንያቱ በተለያዩ አካባቢዎችና ወቅቶች የሚነሱ ግጭቶች ናቸው ብሏል። 

    ውስብስብ የሆኑ የማንነት ጥያቄዎችና ግልጽ የወጡ የብሔር ግጭቶች፣ ነዋሪዎችን ከማፈናቀል አልፈው የበርካቶችን ሕይወት እንደቀጠፉም ይገልጻል። 

    ... 2019 የመጀመርያ መንፈቅ ብቻ በኦሮሚያ፣ በአማራ፣ በሶማሌና በደቡብ ክልሎች በተነሱ የብሔር ግጭቶች 522,000 ነዋሪዎች ከቀዬአቸው መፈናቀላቸውን የማዕከሉ ሪፖርት ያመለክታል። 

    ከላይ ከተገለጹት የግጭት ምክንያቶች በተጨማሪ ለበርካታ ዓመታት መፍትሔ ሳያገኙ የዘለቁ የመሬት ይገባኛል ቅሬታዎች፣ ከአጎራባች አገሮች ጋር አልፎ አልፎ የሚከሰቱ የድንበር ይገባኛል ጥያቄዎች መሆናቸውን ገልጿል። 

    ጠቅላይ ሚኒስትር ዓብይ ወደ ሥልጣን ከመጡ በኋላ ኢትዮጵያ በአስፈሪ ግጭቶች ስትቆስል፣ ዳግም ግጭት ሲቀሰቀስና ሰትቆስል አጭር የመሰሉ አስቸጋሪ ሁለት ዓመታትን ገፍታለችአሁንም በተመሳሳይ የግጭት ጥላ ውስጥ ትገኛለች። 

    2010 ዓ.ም. ሰኔ ወር የአዲስ አበባ ነዋሪዎች ድጋፋቸውን ለጠቅላይ ሚኒስትር ዓብይ ሊገልጹ በወጡበት፣ ጠቅላይ ሚኒስትሩም በተገኙበት መስቀል አደባባይ ወደ ጠቅላይ ሚኒስትሩ አቅጣጫ በተወረወረ ቦምብ የሁለት ሰዎች ሕይወት ሲያልፍ በርከት ያሉትን አቁስሏል። 

    በዚህ ዋነኛ ክስተት የጀመረው የፖለቲካ ጉዞ በዓመቱ በአማራ ክልላዊ መንግሥት ፕሬዚዳንትና ሌሎች አመራሮች ላይእንዲሁም በወቅቱ የጦር ኃይሎች የጠቅላይ ኤታ ማዦር ሹም በነበሩት ጄኔሬል ሰዓረ መኰንን ላይ የታጠቁ ኃይሎች በከፈቱት ጥቃት ሕይወታቸው አልፏል። 

    2012 ዓ.ም. ኅዳር ወር ላይ የኦሮሞ ፖለቲካ አቀንቃኝ በኋላም ኦፌኮን የተቀላቀለው አቶ ጃዋር መሐመድ በመንግሥት የተመደቡ ጠባቂዎቹ እንዲነሱ መደረጉን ተከትሎ፣ አቶ ጃዋር ድርጊቱ ሆነ ተብሎ እሱን አደጋ ላይ ለመጣል የመንግሥት ባለሥልጣናት የፈጸሙት ደባ እንደሆነ በመናገሩ በተቀሰቀሰ ግጭት 80 በላይ ሰዎች ሕይወታቸውን አጥተዋል። 

    የተቀሰቀሰቀው ግጭትም ሃይማኖታዊና የብሔረሰብ ግጭት ባህሪ በመላበሱ በርካቶችን ከመኖሪያ ቀዬአቸው አፈናቅሏል፣ ለጉዳት ዳርጓል። 

    ከሲዳማ የክልልነት ጥያቄ ጋር ተያይዞ በተከሰተው ግጭትም ጥቂት የማይባሉ በብሔራቸው እየተለዩ ሲገደሉበርካቶች ራሳቸውን ለማዳን ከመኖሪያ አካባቢያቸው ለቀው ወደ ሌላ አካባቢ ለመሰደድ ተገደዋል። 

    በቅርቡ ታዋቂው ድምፃዊ ሃጫሉ ሁንዴሳ በአዲስ አበባ ከተማ መገደሉን ተከትሎ በበርካታ የኦሮሚያ ከተሞችና በአዲስ አበባ የተቀሰቀሰው ግጭት፣ ለበርካቶች ሕይወት ማለፍና መፈናቀል ምክንያት ሆኗል። 

    ይህ ክስተት ብሔርና ሃይማኖት ተኮር የግጭት ባህሪን በመላበሱም አገር የመበተን አስፈሪ አቅሙን አሳይቶ አልፏል። 

    በተመሳሳይ በዚህ ወር በቤንሻንጉል ጉምዝ ክልል ነዋሪ በሆኑ ብሔረሰቦች ላይ ማንነታቸው ያልታወቀ ታጣቂዎች በተደጋጋሚ ባደረሱት ጥቃት በርካቶች መገደላቸውን፣ መታገታቸውንና መፈናቀላቸውን መንግሥት ራሱ አስታውቋል። 

    የእነዚህ ግጭቶች መደጋገምና መፍትሔ ማጣት በአሁኑ ወቀት ለበርካቶች በሥጋት መኖርና መልስ የሌለው እንቆቅልሽ ሆኗል። 

    የገዥው ፓርቲ ዕይታና መፍትሔ 

    አገሪቱን በማስተዳደር ላይ የሚገኘው ገዥው ብልፅግና ፓርቲ 2012 ዓ.ም. አጋማሽ ላይ ከላይ የተጠቀሱትንና መሰል ግጭቶችን፣ እንዲሁም በአጠቃላይ አገራዊ ፖለቲካዊ ሁኔታዎችን በፓርቲ መነፅር የዳሰሰ ሰነድ አዘጋጅቶ ለከፍተኛ አመራሮቹ ሥልጠና ሲሰጥ ቆይቷል። 

    ሪፖርተር የተመለከተው ይህ የፓርቲ ሰነድ በአገሪቱ የሚስተዋሉትን ቀውሶች ከሞላ ጎደል በጥልቀት ተገንዝቦ ዳሷቸዋል። በአገሪቱ የተጀመረው ለውጥ ጥልቅና ሰፊ ከመሆኑ የተነሳ ይዞት የመጣው ተስፋም በዚያው ልክ እንደሆነ የሚገልጸው ሰነዱ፣ ነገር ግን ከፓርቲው አመራሮች፣ አባላትና ደጋፊዎች እስከ አጠቃላይ ማኅበረሰቡ ድረስ በለውጡ ምንነትና በዓላማው ላይ የጠራ ግንዛቤ አለመኖሩን ያምናል። 

    የተጀመረው ለውጥ እንደ ማንኛውም ለውጥ ይልቁንም ሥር ነቀልና የእመርታ ለውጥ በመሆኑ ከተስፋው ጎን ለጓን ሥጋትንም እንዳዘለ፣ በአንዳንድ ሁኔታዎች ደግሞ ከተስፋ ጮራ ጋር ተፎካካሪ የሆነ ከባድ ተግዳሮትንም ስለማዘሉ ያትታል። 

    ከተጀመረው ለውጥ ጋር የተያያዙና እርስ በእርስ የሚተሳሰሩ ሦስት ታላላቅ ተግዳሮቶች በአገሪቱ እንደሚስተዋሉ የሚገልጸው ይህ የፓርቲ ሰነድተግዳሮቶቹን በመጥቀስም ያብራራቸዋል። 

    ሦስቱ ታላላቅ ተግዳሮቶች ተብለው የተጠቀሱትም፣ ሥር የሰደደ የኢኮኖሚያ መዋቅር ቀውስ፣ የሥራ ተልዕኮ አፈጻጸም መዳከምና በአገራዊ ጉዳዮች ላይ የጋራ እሴት ዕጦት ናቸው። ሥር የሰደደ ኢኮኖሚያዊ ቀውስ ግልጽና ደራሽ አደጋ መሆኑን ነገር ግን ደግሞ በዚህ ተግዳሮት ላይ የአመራሩ አረዳድና ተግባራዊ ምላሽ የተለያየ መሆኑንና ይህ አደጋ ተጋርጦ ባለበት ሁኔታ ውስጥ፣ በፌዴራልና በክልል የመንግሥት ተቋማት አመራሮች የሥራ ተልዕኮ አፈጻጸም ከመዳከም አልፎ መቆም ደረጃ መድረሱ ቀውሶችን በማባባስ፣ እንዲሁም ተጨማሪ የሆነ ከፍተኛ ችግር በመፍጠር ላይ መሆኑን ይገልጻል። 

    ‹‹ከሁሉም በላይ ታላቅ ተግዳሮት ሆኖ የሚገኘው ግን በለውጡ ምንነትና ሒደት ላይ በድርጅታችን አመራሮች፣ አባላትና ደጋፊዎች መካከልብሎም በአጠቃላይ የአገሪቱ ዜጎች መካከል የጋራ እሴት ካለመኖሩ በተጨማሪ የያዟቸው አመለካከቶችና አቋሞች ተፃፃሪ መልክ መያዛቸው ነው፤›› ሲል ይገልጻል። 

    አገረ መንግሥቱ ጠንካራ መሠረት ላይ ባልተገነባበትና ተፃራሪ ፖለቲካዊ አስተሳሰቦችና ፍላጎቶች በተፋጠጡበት ሁኔታ ውስጥ፣ ዴሞክራሲን የመትከል ሒደቱ የሚያመጣው የህልውና አደጋ ዋናው ተግዳሮት እንደሆነም ይገልጻል። 

    እነዚህ ተፃራሪ አመለካከት የያዙ አካላት በለውጡ ምንነትና ዓላማ ላይ ብዥታን ለመፍጠር እየሞከሩ መሆናቸውን፣ ይህ የጋራ እሴት መዳከምና መሸርሸር በተለይ በየክልሎቹ ለብሔር ጽንፈኝነትና መጦዝ የራሱን ድርሻ እያበረከተ እንደሚገኝ ያትታል። 

    የዋናው ተግዳሮት መገለጫ ባህሪያት ናቸው ካለቸው ውስጥም የብሔር ፖለተካ ነጋዴነት አዝማሚያ አንዱ መሆኑን ይገልጻል። 

    ‹‹የብሔር ፖለቲካ ነጋዴዎች የብሔር ታሪካዊ ብሶቶችን እየፈለገ በማውጣት ላይ ይጠመዳል። ይህንን የሚያደርገው መፍትሔ ለማምጣት ሳይሆን ለፖለቲካ ገበያው ለማዋል ነው፤›› የሚለው ሰነዱይህንን መስመር በመከተልም የማንነት፣ የወረዳ፣ የክልልነት ጥያቄዎችን በመለኮስ በሒደቱ ጥቅም ለማግኘት እንደሚተጋ ያስረዳል። 

    ሌላው መገለጫው ‹‹የጎበዝ አለቃነት አዝማሚያ›› እንደሆነ የሚገልጸው ሰነዱይህንን መስመር በመከተል በየክልሉ ‹‹የውረድ እንውረድ ነጋሪት›› እንደሚጎስም ያትታል። 

    በአገሪቱ የሚታዩትን ታላላቅ አገራዊ ተግዳሮቶች ውስብስብ ቢሆኑም፣ ችግሩን ለመፍታት የሚቻለው ፖለቲካዊ ጥያቄዎች የወለዷቸው ሦስት በአንድ ጊዜ የመጡ መሠረታዊ ተግዳሮቶችን በመፍታት ነው። በገዥው ፓርቲ የተጀመረው የለውጥ ጉዞ ቀዳሚ ትኩረት ሊሰጠው የሚገባው ተልዕኮም ይህ መሆን እንዳለበት ይገልጻል። 

    እነዚህ ሦስት ተግዳሮቶችም ከአገረ መንግሥት (ገለልተኛና ብቁ ተቋማትን መፍጠር) ብሔረ መንግሥት ግንባታ (በወሳኝ አገራዊ ጉዳዮች ላይ የጋራ ስምምነትና እሴት መፍጠ) እና ዴሞክራሲን መትከል (ሕዝባዊ ቅቡልነት ያለው መንግሥታዊ አስተዳደር ጥያቄን የመመለስ) መሆናቸውን ይገልጻል። 

    የብሔረ መንግሥት ግንባታ ማጠንጠኛ መሆን ያለበትም ሁሉንም ኢትዮጵያ ያማከለ ትርክት፣ ብሔራዊ መግባባት፣ የጋራ እሴት መገንባትና ማፅናት የዚህ ለውጥ ፕሮጀክት እንደሚሆንም ያስረዳል።

    ከላይ ያሉትን ጥያቄዎች በፍጥነት ለመመለስ ግን በቀዳሚነት መሟላት የሚገባቸው አስፈላጊ ጉዳዮች መኖራቸውንም ይጠቅሳል። ነዚህም የሕግ የበላይነትን ማስከበር መሠረታዊ እንደሆነና በዚህም ውስጥ ሰላምና መረጋጋትን ማስፈንና ሥርዓተ አልበኝነትን ማስቆምና መግታት ወሳኝ እንደሆነ ያብራራል። 

    ይህንን ማድረግ ሳይቻል የሚከናወን ምርጫን ተከትሎ ሊመጣ የሚችለው ከፍተኛ አደጋ መገነጣጠል፣ ዝቅ ካለ ደግሞ ከቀውስ አዙሪት መውጣት የማይችል ሽግግር ውስጥ ተዘፍቆ መቅረት እንደሆነ ይገልጻል። 

    በዓለም አቀፍ የደኅንነት ጥናት ኢንስቲትዩት ተመራማሪ የሆኑት ሰሚር ዩሱፍ፣ ‹‹ለኢትዮጵያ ቀውሶች መፍትሔ አማራጭ ሕገ መንግሥታዊ አወቃቀር›› በሚል ሰሞኑን ያሳተሙት ጥናታዊ ጽሑፍ ይዘት ከላይ በተጠቀሱት መሠረታዊ የአገሪቱ ቀውሶች ምክንያቶች ላይ ይስማማል። 

    የችግሮቹ መንስዔ ዘመን የተሻገረ ተፃራሪ ፖለቲካዊ አቋም መሆኑን ጠቅሰው፣ አሁን ያለው ሕገ መንግሥት የፌዴራሊዝም አወቃቀር ደግሞ ቀውሱ እንዲበረታ የራሱ አበርክቶ ማድረጉን በመጠቆምአማራጭ ሕገ መንግሥታዊ የፌዴራሊዝም አወቃቀር መቀየስን በመፍትሔነት ልሂቃን እንዲወያዩበት ያሳስባሉ። 

    - Advertisement -
    - Advertisement -spot_img

    ትኩስ ጽሑፎች

    ተዛማጅ ጽሑፎች

    - Advertisement -
    - Advertisement -