Thursday, August 11, 2022
ሌሎች ዓምዶች

    ኢትዮጵያን ሰቅዞ የያዘው የቀይ ባህር ፖለቲካ

    - Advertisement -spot_img

    በብዛት የተነበቡ

    ኢትዮጵያን ጨምሮ አጠቃላይ የአፍሪካ ቀንድ አገሮችና በዚሁ ቀጣና በቅርብ ርቀት ላይ የሚገኙት የኤደን ባህረ ሰላጤ ዓረብ አገሮች የፖለቲካ ፍጥጫ፣ በተለይ ለኢትዮጵያ ከፍተኛ ራስ ምታት  ሆኗል፡፡

    ኢትዮጵያ እንዲሁም ሌሎቹ የአፍሪካ ቀንድ አገሮች በውስጥ የፖለቲካ ቀውሶቻቸው እየተናጡ፣ በሌላ በኩል የተሠለፉት የባህረ ሰላጤው የዓረብ አገሮች ደግሞ በአፍሪካ ቀንድ ቀጣና የበላይነትን በጋራ ለመያዝ በሚያደርጉት ፉክክር ውስጥ፣ ተቃራኒ የሆነ የተናጠል ፍላጎቶችን ለማሳካት መተለማቸው አጠቃላይ የቀይ ባህር ፖለቲካ ውጥረትን ውስብስብ እያደረገው ነው፡፡

    በዚህ የሁለት የፖለቲካ ቀጣናዎች የጦር ፉክክር ውስጥ ኃያላኖቹ ምዕራባውያንም የራሳቸውን ጥቅም ለማስከበር በዋነኞቹ የቀይ ባህር ቀጣና ተዋናዮች ዙሪያ ወገን ለይተው መሠለፋቸው ደግሞ፣ የተወሳሰበውን የፖለቲካ ጡዘት የበለጠ እያከረረው እንደሆነ የጂኦፖለቲካዊ ጉዳይ አጥኚዎች ይናገራሉ፡፡

    ዓለም አቀፉ የግጭት ተንታኝ ቡድን (International crisis Group) ከዓመት በፊት ይፋ ባደረገው “Intra-Gulf Competition in Africa’s Horn” ሪፖርት፣ በቀይ ባህር ቀጣና በባህረ ሰላጤው አገሮችና ከእነዚህ አገሮች በተቃራኒ የደቀቀ የኢኮኖሚ አቅምና የፖለቲካ ጉልበት ይዘው በውስጣዊ ፖለቲካዊ ችግሮች ውስጥ በሚዳክሩት የአፍሪካ ቀንድ አገሮች መካከል የነገሠው የፖለቲካ የበላይነትን የመያዝ ፍትጊያ የሚያደርሰው ቀውስ፣ ለሌሎች የዓለም አገሮች ጭምር የሚተርፍ በመሆኑ ከወዲሁ መፍትሔ ሊያገኝ ይገባል ብሏል፡፡

    የባህረ ሰላጤው የዓረብ አገሮች በውስጣቸው ያለውን ተቃራኒ የፖለቲካ ፍላጎት ይዘው፣ በሌላኛው ጎራ በኢራን የሚመራውን የመካከለኛው ምሥራቅ የፖለቲካ ፉክክር ለማሸነፍ ብሎም በፐርሺያ ባህረ ሰላጤ ቀጣና ያለው ሃይማኖት መር ፖለቲካ የኤደን ባህረ ሰላጤን (ቀይ ባህርን) አቋርጦ ወደ ዓረብ ባህረ ሰላጤ እንዳይዘልቅ፣ በአፍሪካ ቀንድ ቀጣና ውስጥ የፖለቲካ መሠረታቸውን ለመጣል አጋር ፍለጋ ላይ መሆናቸውን ያስረዳል፡፡

    የኤደን ባህረ ሰላጤ የዓረብ አሮች የሆኑት ሳዑዲ ዓረቢያ፣ የተባበሩት ዓረብ ኤምሬትስና ግብፅ በጋራ ሆነው በአፍሪካ ቀንድ በተለይም በቀይ ባህር ቀጣና የፖለቲካ የበላይነታቸውን የማስረፅ ፍላጎት ይዘው እየተንቀሳቀሱ ቢሆንም፣ አገሮቹ ይህንን ፍላጎታቸውን ለማሳካት የሚሄዱበት መንገድ ግን የተናጠል ተቃራኒ ፍላጎቶችን ያዘለ በመሆኑ እርስ በርሳቸውም የሚተማመኑ እንዳልሆኑ፣ ዓለም አቀፉ የግጭት ተንታኝ ቡድኑ ሪፖርት ያስረዳል፡፡

    እነዚህ አገሮች በዋናነት በኢራን በኩል የተፈጠረባቸውን ጫና ለመመከት በየመን ቀውስ ላይ ተባብረው እየሠሩ የሚገኙ ሲሆን፣ በኢራን በኩል የገጠማቸውን ተግዳሮት ከየመን ራቅ አድርገው በአፍሪካ ቀንድ ቀጣና ውስጥ ለመገደብ የሚያስችላቸውን የፖለቲካ የበላይነት ለመያዝ የሚያደርጉት ትግል፣ ከኢራን ውጪ ያሉትን በአፍሪካ ቀንድ ከባቢ ውስጥ የፖለቲካ ድርሻ መያዝ የሚፈልጉትን ሌሎቹ የመካከለኛው ምሥራቅ አገሮች ኳታርና ቱርክ የፖለቲካ ፉክክሩን እንዲቀላቀሉ ማድረጉን ይጠቁማል፡፡

    የኤደን ባህረ ሰላጤን ተሻግረው የሚገኙት የዓረብ አገሮችም ሆኑ ቱርክና ኳታር በአፍሪካ ቀንድ ቀጣና እያደረጉ ባለው የፖለቲካ ትግል የአፍሪካ ቀንድን መረጋጋት የሚሹ መሆናቸውን ቢገልጹም፣ መረጋጋት የሚለው ትርጓሜ በሁለቱ ጎራ ዕይታ የተለያየ ከመሆኑ ባሻገር ራሳቸው ያነገቡት የሚቃረን የፖለቲካ ፍላጎት በቋፍ ውስጥ የሚገኘውን የአፍሪካ ቀንድ አገሮች ውስጣዊ ፖለቲካዊ ቀውስ ሊያፋፍመው እንደሚችል ያስረዳል፡፡

    የአፍሪካ ቀንድ አገሮች በበኩላቸው የዓረብ አገሮቹንና የቱርክና የኳታር ጎራ ፉክክርን የውስጥ ፖለቲካ ቀውሳቸውን ለመፍታትና የሥልጣን ቆይታቸውን ለማራዘም እንደዲያስችላቸው አድርገው እየጠቀሙበት እንደሚገኙ ሪፖርቱ ያብራራል፡፡

    በሱዳን የሽግግር መንግሥትን የሚመራው ወታደራዊ ኃይል የሥልጣን ፍላጎቱን ለማሳካት ይቻለው ዘንድ የዓረብ አገሮቹን ከለላ አድርጎ መንቀሳቀስን የመረጠ ሲሆን፣ ኢትዮጵያ በበኩሏ የሳዑዲ ዓረቢያና የተባበሩት ዓረብ ኤምሬትስን ለአስቸኳይ የፋይናንስ ድጋፍ ፍላጎቷ ብትመርጥም ለኳታርና ለቱርክም በሯን ክፍት አድርጋ ሁለቱንም ተፋላሚ ጎራዎች ላለማጣት እየተንቀሳቀሰች እንደምትገኝ ያትታል፡፡

    የሳዑዲ ዓረቢያ መሠረታዊ ፍላጎት ከኢራን ጋር ያላትን ተቃርኖ በበላይነት ለመወጣትና የኢራን ተፅዕኖ ቀይ ባህርን ተሻግሮ ወደ ሳዑዲ ዓረቢያ እንዳይዘልቅ፣ የአፍሪካ ቀንድ ፖለቲካን በግሏ ለመቆጣጠር የሚያስችላትን የፖለቲካ ግብ አስቀምጣለች፡፡

    ለዚህም ይረዳት ዘንድ እየጠቀመችበት ያለችው የውጭ ግንኙነት መርህ በአፍሪካ ቀንድ የተረጋጋ ፖለቲካን ለመመሥረት ጠንካራ መንግሥታትን መደገፍ ሲሆን፣ ለዚህም ማሳያ የሱዳን ወታደራዊ መንግሥትን በመደገፍ የሥልጣን ቆይታውን የማራዘም ጥረት ውስጥ መግባቷ እንደሆነ ሪፖርቱ ያስረዳል፡፡

    ሳዑዲ ዓረቢያ በአፍሪካ ቀንድ ቀጣና የፖለቲካ ፍላጎቷን ለማሳካት ያስችላት ዘንድ በጂቡቲ የባህር የጦር ሠፈር ለመመሥረት የሚያስችላትን ፈቃድ ያገኘች ሲሆን፣ ከዚህ በተጨማሪም የነዳጅ ሀብቷ የሚያስገኝላትን የተትረፈረፈ ሀብት በመጠቀም ከኢትዮጵያና ከሱዳን መንግሥታት ጋር ወዳጅነቷን የማጠናከር ሥልት ትከተላለች፡፡ ሳዑዲ ዓረቢያ ይህንን ትልሟን ለማሳካት በተናጠል እንቅስቃሴ የጀመረች ቢሆንም፣ እ.ኤ.አ. በጃንዋሪ 2021 ግን የቀይ ባህር ምክር ቤት የሚል ስያሜ የተሰጠው የአገሮች የጋራ መድረክ እንዲቋቋም አድርጋለች፡፡

    በዚህ ምክር ቤት ውስጥም ሳዑዲ ዓረቢያ፣ ግብፅ፣ ሱዳን፣ ኤርትራ፣ ጂቡቲ፣ የመንና ሶማሊያ በአባልነት ተካተውበታል፡፡ የምክር ቤቱ መሠረታዊ ፍላጎትም በቀይ ባህር ብሎም በአፍሪካ ቀንድ ቀጣና የሰላም ደኅንነት፣ እንዲሁም የኢኮኖሚ ትብብር መመሥረትና በእነዚህ ጉዳዮች ላይ በጋራ መወሰን ነው፡፡

    ይሁን እንጂ ይህ ፍላጎት ከምሥረታው አንስቶ ተቃርኖ ገጥሞታል፡፡ የተቃርኖው ምክንያት ደግሞ በቀይ ባህርና በአፍሪካ ቀንድ ቀጣና ፖለቲካዊ ጉዳዮች ላይ የመወሰን አቅም ያላቸውን የተባበሩት ዓረብ ኤምሬትስ፣ እንዲሁም ከ100 ሚሊዮን በላይ ሕዝብ ያላትንና ከቀይ ባህር በ60 ኪሎ ሜትር ርቀት ላይ የምትገኘውን ኢትዮጵያን አለማካተቱ ነው፡፡ ሳዑዲ ዓረቢያ እንዲመሠረት ባደረገችው የቀይ ባህር ምክር ቤት ውስጥ ኢትዮጵያን በአባልነት ያላካተተችው ጉዳዩ ከግብፅ መንግሥት ፍላጎት ጋር፣ ማለትም ግብፅ በዓባይ ወንዝ ላይ ጥቅሟን ለማስከበር ካላት ፍላጎት ጋር የሚጋጭ ይሆናል በሚል እንደሆነ ባለሙያዎች ይገልጻሉ፡፡

    በዚህ ያፈነገጠ የፖለቲካ አካሄድ ቅሬታ ያደረበት በጠቅላይ ሚኒስትር ዓብይ አህመድ (ዶ/ር) የሚመራው መንግሥት ደግሞ ይህንን አሠላለፍ የሚቃረን ወይም ለመገዳደር የሚያስችለውን ኢትዮጵያን፣ ኤርትራንና ሶማሊያን ያቀፈና ከምሥራቅ አፍሪካ በይነ መንግሥታት የልማት ድርጅት (ኢጋድ) ያፈነገጠ አደረጃጀት ለመመሥረት አስገድዶታል፡፡

    የተባበሩት ዓረብ ኤምሬትስ በበኩሏ በአፍሪካ ቀንድ ቀጣና የተረጋጋ የፖለቲካ ከባቢ እንዲኖር መርህ አስቀምጣ በተናጠል እንቅስቃሴ ውስጥ የምትገኝ መሆኗን የሚያመለክተው የዓለም ግጭት ተንታኝ ቡድኑ ሪፖርት፣ ኤምሬትስ በአፍሪካ ቀንድ የምትፈልገው የፖለቲካ መረጋጋት መሠረታዊ መነሻው የውስጥ ሰላሟን መጠበቅ ላይ ያተኮረ እንደሆነ ያመለክታል፡፡

    ኤምሬቶቹ የዓረብ አገሮች የበላይነት በአፍሪካ ቀንድ እንዲነግሥ የሚፈልጉ ቢሆንም፣ መንገዳቸው ግን የተለየ መሆኑን ያስረዳል፡፡ የተባበሩት ዓረብ ኤምሬትስ የተረጋጋና ማኅበራዊ መዋቅሩ ያልተናጋ መንግሥት በባህረ ሰላጤው አገሮች፣ እንዲሁም በአፍሪካ ቀንድ ሊኖር የሚችለው እስልምናን መሠረት ያደረገ የፖለቲካ ርዕዮተ ዓለም ሲነቀል እንደሆነ በማመን፣ በቀይ ባህር በእስልምና አስተምህሮ የሚመራ የፖለቲካ ርዕዮት ያነገቡ የፖለቲካ ቡድኖች ማለትም ሙስሊም ብራዘርሁድ፣ አልቃይዳ ወይም ቦኮ ሀራምን የመሰሉ የፖለቲካ አደረጃጀቶችን የማጥፋት የፖለቲካ ግብን ይዛ በመንቀሳቀስ ላይ እንደምትገኝ ያስረዳል፡፡

    ለዚህ ግብ መሳካትም በአፍሪካ ቀንድ አገሮች የተረጋጋ ጠንካራ መንግሥት እንዲመሠረት የምትንቀሳቀስ ሲሆን፣ በተለይም በእነዚህ አገሮች የሚገኙ ወታደራዊ ተቋማት ጠንካራ ሆነው በውስጥ የሚነሱ የፖለቲካ አብዮቶችን በመድፈቅ ሰላማዊ የፖለቲካ ሽግግር ብቻ የሚጎለብትበትን መንገድ ለማመቻቸት ጥረት ላይ መሆኗን ያስቀምጣል፡፡

    ለአብነትም በሱዳን የሽግግር ምክር ቤቱን የሚመራውን ወታደራዊ ኃይል እየደገፈች እንደምትገኝ፣ በኢትዮጵያ ደግሞ ባልተጠበቀ መንገድ የተከሰተውን የአመራር ለውጥ በመደገፍ ከጠቅላይ ሚኒስትር ዓብይ (ዶ/ር) ጋር ቤተሰባዊ የሚመስል ወዳጅነትና የፖለቲካ ድጋፍ እስከ ቅርብ ጊዜ ድረስ በይፋ ስትሰጥ መቆየቷን ያስረዳል፡፡

    በኢትዮጵያና በኤርትራ መካከል ዳግም ወዳጅነት እንዲመለስም የኤምሬቶቹን አስተዋጽኦ ያወሳል፡፡ ሪፖርተር ያነጋገራቸው የፖለቲካ ተንታኞች በዚህ ትንታኔ የሚስማሙ ቢሆንም፣ ኤምሬቶቹ ከቅርብ ወራት ወዲህ ከኢትዮጵያ ጋር የመሠረቱትን ወዳጅነት ማቀዝቀዝ እንደጀመሩ ይገልጻሉ፡፡

    ለዚህም በምክንያትነት የሚጠቀሰው ኤምሬቶቹ በኢትዮጵያና በሱዳን መካከል የተፈጠረውን የድንበር ውዝግብ ለመፍታት የጀመሩት የጀመሩት ጥረት፣ ከግብፅና ከሳዑዲ ዓረቢያ በኩል ቅራኔ የፈጠረ በመሆኑ ነው፡፡

    ይህ ቢሆንም ኤምሬቶቹ በአፍሪካ ቀንድ ከባቢ በተለይም በኤርትራና የሶማሊያ አካል በሆኑት ሶማሌላንድና ፑንትላንድ የባህር ወደቦችን በመቆጣጠር፣ ወታደራዊና ኢኮኖሚያዊ ጥቅማቸውን ለማቀላጠፍ እየጣሩ ይገኛሉ፡፡

    በሌላ ወገን ቱርክና ኳታር የዓረብ አገሮቹን የአፍሪካ ቀንድ ጉዞ ለመገዳደር፣ በተለይ በሶማሊያና በሱዳን በኩል እንዲሁም  ከጂቡቲ መንግሥት ጋር በልዩ ሁኔታ እየሠሩ እንደሚገኙ መረጃዎች ያመለክታሉ፡፡

    የዓለም አቀፍ የግጭት ተንታኝ ቡድን ሪፖርት እንደሚያስረዳው፣ ቱርክ በተለይም የሶማሊያ መንግሥት የመከላከያ ኃይልን በማሠልጠንና የተለያዩ የንግድና የአገልግሎት ዘርፎችን በመምራት የሶማሊያ ኢኮኖሚን ለማነቃቃት በጥረት ላይ ነች፡፡

    በሌላ በኩልም በሶማሊያና በሱዳን የባህር ኃይል ጦር ሠፈሮችን ለመመሥረት ጥረት ላይ የምትገኝ ሲሆን፣ በሶማሊያ ከማዕከላዊ መንግሥት ጋር ግጭት ውስጥ ከሆነችው የተባበሩት ዓረብ ኤምሬትስ ተቃራኒ የሆነ የፖለቲካ አሠላለፍ በመምራት ማዕከላዊ መንግሥቱን ለማጠናከር ደፋ ቀና እያለች እንደምትገኝ ያመለክታል፡፡

    በአጠቃላይ በዓረቦቹ የተናጠል የፖለቲካ ጉዞና በቱርክና በኳታር ተቀናቃኝ አካሄድ ከአፍሪካ ቀንድ እስከ ቀይ ባህር የተፋጠጡ የመካከለኛው ምሥራቅ አገሮች የፖለቲካ ፍትጊያ፣ የጋራ ፖለቲካዊ አንድነትና ትልም በሌላቸው የአፍሪካ ደካማ መንግሥታት ላይ እየወደቀና በቀጣናው ላይ አደጋ እየደቀነ መሆኑን ያስረዳል፡፡

    በመሠረታዊ የመፍትሔ አማራጭነትም የአፍሪካ ቀንድ አገሮች የጋራ ድርጅታቸው በሆነው ኢጋድ የተደቀነባቸውን አደጋ ለመቀልበስና ጠንካራ ተደራዳሪ ለመሆን መሥራት እንደሚገባቸው ያሳስባል፡፡

    በዚህ ፉክክር ውስጥ የኢትዮጵያ ውስጣዊ ቀውስ ተጨምሮበት ከፍተኛ አደጋ የተመለከተችው አሜሪካ፣ በቀይ ባህር ፖለቲካ ተፅዕኖ ለመፍጠር የጀመረችው እንቅስቃሴ ችግሩን የማወሳሰብ ሥጋት ፈጥሮ ይገኛል፡፡

    አሜሪካ ከእንግሊዝና ከአውሮፓ ኅብረት አጋሮቿ ጋር በመሆን በኢትዮጵያ ትግራይ ክልል ያለውን ቀውስ ለመፍታት የጀመረችው እንቅስቃሴ ከሰፊው የቀይ ባህር የፖለቲካ ዓውድ ጋር ማስተሳሰሯ፣ የኢትዮጵያን ውስጣዊ ቀውስ ቀጣናዊ ገጽታ እንዲይዝ እያደረገው መሆኑን ሪፖርተር ያነጋገራቸው የፖለቲካ ተንታኞች ይገልጻሉ፡፡

    በተለይም በትግራይ ክልል ለሚታየው ሰብዓዊ ቀውስ የተለየ ትኩረት የሰጠችው አሜሪካ፣ የሰብዓዊ ቀውሱ የሚያደርሰውን ማኅበራዊ ጉዳት ለመቅረፍ የዕርዳታ አቅርቦት ኮሪደር በሱዳን በኩል እንዲከፈት ጫና እያደረገች መሆኗንና በትግራይ ልሂቃን በኩል እየተሰማ ያለው ከኢትዮጵያ የመለየት ፍላጎት አዲስ የቀይ ባህር ትኩሳት የመቀስቀስ ሥጋት ፈጥሯል፡፡

    በቅርቡ አስተያየታቸውን ለአገር ውስጥ ሚዲያ የሰጡት የኢትዮጵያ ስትራቴጂክ የደኅንነት ጥናት ኢንስቲትዩት ዋና ዳይሬክተር አቶ ዮሐንስ ቧያለው፣ ለትግራይ ክልል የሰብዓዊ ዕርዳታ አዲስ ኮሪደር በሱዳን በኩል መክፈት የግብፅና የሱዳን የፖለቲካ ፍላጎት ኢትዮጵያን ሰንጥቆ እንዲያልፍና አገረ መንግሥቱን አደጋ ላይ የመጣል ያህል እንደሆነ ገልጸዋል፡፡

    በግንቦር ወር የተሰበሰበው የብልፅግና ፓርቲ ማዕከላዊ ኮሚቴ አገሪቱ ያለችበትን ቀውስ ከዚሁ የቀይ ባህር የፖለቲካ ውጥንቅጥ ጋር ያገናኘው ሲሆን፣ ኢትዮጵያ ፍላጎቱ ቢኖራት እንኳን ከቀይ ባህር ፖለቲካ ልታመልጥ እንደማትችል ገልጿል፡፡

    ‹‹እንደ መጥፎ ዕድል ሆኖ አንዳንድ አካላት ቀይ ባህር ላይ ያላቸው ፍላጎት የሚሳካ የሚመስላቸው ኢትዮጵያ ስትዳከም ነው፤›› ብሏል፡፡ ለዚህም ሦስት መንገዶችን እንደሚጠቀሙ የሚገልጸው መግለጫው፣ አንድም በተገኘው አጋጣሚ ኢትዮጵያን ከጎረቤቶቿ ማጋጨትና ጦርነት ውስጥ መማገድ እንደሆነ፣ በሌላ በኩል ደግሞ በኢኮኖሚ የደቀቀች አገር እንድትሆን ማድረግ፣ ሌላኛው ደግሞ ኢትዮጵያውያንን በአካባቢና በእምነት ማጋጨት መሆናቸውን አመልክቷል፡፡

    ከጦርነቱ ባሻገር የኢትዮጵያ የንግድ መስመሮችን በመያዝ፣ ከባህር በር ውጪ በማድረግና በዓለም አቀፍ ብድርና ዕርዳታ እንዳትለማ እንቅፋት በመፍጠር የኢኮኖሚ ዕድገቷን ማሰናከል ላይ ያተኮረ መርህ እንደሚከተሉም ገልጿል፡፡

    መፍትሔም ይህንን አውቆ በአንድነት ኢትዮጵያዊ ሆኖ መቆም እንደሆነ አስታውቋል፡፡

    - Advertisement -
    - Advertisement -spot_img

    ትኩስ ጽሑፎች

    ተዛማጅ ጽሑፎች

    - Advertisement -
    - Advertisement -